“Tá meabhairshláinte níos mó ná easpa neamhoird mheabhracha”
WHO, 2022
10 bpríomhphointe chun aire a thabhairt do do mheabhairshláinte le linn na hailse agus ina diaidh
Féadfaidh ailse i measc daoine óga tionchar buan a fhágáil. Cé go mbíonn an fócas go minic ar an tsláinte choirp, tá sé tábhachtach tosaíocht a thabhairt don mheabhairshláinte freisin le linn na hailse agus ina diaidh.
- Aithin do chuid mothúchán. Is gnáthrud é raon mothúchán a mhothú, lena n-áirítear imní, brón agus eagla. Aithin na mothúcháin seo agus lorg tacaíocht nuair is gá.
- Aimsigh córas tacaíochta. Is féidir le córas tacaíochta tacaíocht mhothúchánach agus phraiticiúil a chur ar fáil. D’fhéadfadh teaghlach, cairde agus grúpaí tacaíochta a bheith san áireamh anseo.
- Tabhair tús áite don fhéinchúram. Is féidir feabhas a chur ar thorthaí meabhairshláinte trí aire a thabhairt do do shláinte choirp le haclaíocht, bia sláintiúil agus codladh.
- Lorg cúnamh gairmiúil. Is féidir le gairmithe meabhairshláinte, amhail síceolaithe agus comhairleoirí, tacaíocht speisialaithe a chur ar fáil do dhaoine óga agus dá dteaghlaigh.
- Cuir eolas ort féin. Is féidir leis an bhfoghlaim faoi mheabhairshláinte le linn na hailse agus ina diaidh stiogma a laghdú agus rochtain ar acmhainní a mhéadú.
- Fan ceangailte. D’fhéadfadh gníomhaíochtaí sóisialta agus caitheamh aimsire feabhas a chur ar thacaíocht shóisialta agus mothúcháin leithlis a laghdú.
- Cleachtaí scíthe. Is féidir le cleachtais aireachais, amhail machnamh agus cleachtaí análaithe, strus a laghdú agus folláine mhothúchánach a fheabhsú.
- Cuir gairmithe cúram sláinte san áireamh. Téigh i dteagmháil le gairmí cúram sláinte faoi do mheabhairshláinte agus faoi aon imní a d’fhéadfadh a bheith ort.
- Abair amach ar do shon féin. Ná bíodh eagla ort labhairt amach agus seasamh suas ar son do riachtanas meabhairshláinte. Tá sé ceart go leor má theastaíonn duine uait chun tacú leat leis sin.
- Glac lá amháin ag an am. Is turas é maireachtáil le hailse agus ina diaidh, agus tá sé tábhachtach glacadh lá amháin ag an am. Cuimhnigh nach gá duit smaoineamh go dearfach i gcónaí. Is féidir le héadóchas agus dóchas malartú agus tá sin ceart go leor! Féach an cárta póca “An chothromaíocht idir eagla agus dóchas”.
Ag caint le daoine óga faoi ábhair thromchúiseacha
Moltaí d’aon duine atá páirteach i gcomhrá
Ní rud é cumarsáid faoi ábhair dheacra ar féidir a sheachaint, ach is féidir leis an gcur chuige agus leis an dearcadh difríocht a dhéanamh.
- Bí ar chomhleibhéal súl. Go fisiciúil agus go siombalach.
- Bíodh meas agat. Taispeáin toilteanas dul isteach i ndomhan an duine óig, déan iarracht glacadh lena réaltacht mar a fheiceann siad í agus éist lena n-eagla agus lena gcaillteanais mar a mhothaíonn siad iad. Bíodh meas agat ar a ndearcthaí – ná tabhair breithiúnas orthu ná ná déan beag is fiú díobh.
- Cuir san áireamh iad. Tabhair guth do dhaoine óga: labhair LEO, ní FÚTHU! Spreag rannpháirtíocht ghníomhach atá oiriúnach dá n-aois.
- Éist. Éist go cúramach: CAD atá á rá agus CONAS? Go háirithe ag amanna neamhghnácha agus in áiteanna gan choinne.
- Cuir an teanga in oiriúint. Úsáid teanga bhog agus chúramach atá dírithe ar CHÉIM FHORBARTHA an duine óig. Cuir san áireamh cumarsáid bhriathartha agus neamhbhriathartha araon (m.sh. gothaí gnúise, comharthaí láimhe, staidiúir choirp).
- Tabhair meas ar mhothúcháin. Glac mothúcháin dáiríre. Ainmnigh mothúcháin, tabhair meas orthu, ná déan beag is fiú díobh.
- Bí macánta. Bíonn daoine óga ag súil le freagraí macánta ar cheisteanna macánta chun muinín a chothú.
- Taispeáin oscailteacht. Cuir in iúl go bhfuil gach ceist maith agus fáilteach. Bí oscailte d’ábhair dheacra a phlé seachas iad a dhéanamh ina dtábú. Tabhair aird ar chomharthaí beaga.
- Dírigh ar na ceisteanna. Bí faoi threoir ag ceisteanna ó na daoine óga. Lorgaíonn siad go nádúrtha an méid eolais atá ceart dóibh chun mothú slán. Ná tabhair an iomarca dúshláin ná róbheagán dóibh. M.sh. Cad atá ar eolas agat cheana féin? Cad agus cé mhéad ba mhaith leat a fháil amach? Cad go díreach atá ag déanamh imní duit?
- Tabhair spás agus am. Cuir timpeallacht chosanta, aois-oiriúnach ar fáil. Cuir réim aird san áireamh agus tabhair am chun próiseáil a dhéanamh. Sceideal roinnt comhráite as a chéile.
- Úsáid uirlisí. Cuir leabhair, líníochtaí, feidhmchláir, samhlacha amhairc, srl. ar fáil chun tuiscint agus próiseáil a spreagadh d’fhonn tacú le cinnteoireacht eolach agus chomhroinnte.
- Pleanáil agus gníomhaigh. Pléigh na chéad chéimeanna nithiúla agus déan plean le chéile chun féinéifeachtúlacht agus déileáil shláintiúil a chinntiú. Tabhair muinín agus slándáil.
- Cuir an teaghlach agus an líonra sóisialta san áireamh. Tá sé cruthaithe gur fachtóir cosanta í an chumarsáid oscailte do gach duine atá páirteach. Is féidir le duine iontaofa a bheith ina fhoinse luachmhar tacaíochta le linn comhráite deacra.
Tá sé ceart go leor a bheith faoi léigear agus cúnamh a lorg agus tú ag cumarsáid.
Rudaí ba chóir agus nár chóir a dhéanamh sa chumarsáid
Moltaí d’aon duine atá páirteach i gcomhrá
Sula nglacfaidh tú páirt i gcomhrá le daoine atá ag maireachtáil le hailse agus ina diaidh, fiafraigh díot féin …
- Conas atáim ag mothú inniu? An bhfuil mé in ann tacaíocht a thabhairt?
- Cén ról atá agam i saol an duine seo?
- Cad a chiallaíonn sé sin don chomhrá?
- Cad a bhfuil an duine seo ag súil leis uaim?
- Dá mba mise é, cad a bheadh uaim ón gcomhrá seo?
- Cad atá ar eolas agam (nó a cheapaim atá ar eolas agam) faoin diagnóis seo?
- Cén cineál ceiste is féidir liom a chur? An gá dom é seo a chur?
Príomhtheachtaireachtaí
- Tá sé ceart go leor gan a fhios a bheith agat cad atá le rá (agus é sin a chur in iúl go hoscailte)
- Tá sé ceart go leor ceist dheacair a chur, ach tabhair spás don duine gan í a fhreagairt
- Glac le taithí an duine, ní leis an méid a cheapann tú atá inti
- Bí fiosrach
- Bí foighneach
- Déan iarracht a bheith ar do chompord leis an tost; is féidir le cumarsáid neamhbhriathartha a bheith éifeachtach agus compordach freisin
Leideanna chun an chumarsáid a fheabhsú
Is féidir le drochchumarsáid tionchar a imirt ar chinnteoireacht, ar chloí le cóireáil, ar chaidrimh shóisialta agus ar mheabhairshláinte.
Cad atá le rá – Na rudaí ba chóir a dhéanamh
- Cuir an chumarsáid in oiriúint. Cuir aois an duine aonair, forbairt chognaíoch, gnéithe sóisialta san áireamh agus aithin a riachtanais agus a gcumas uathúla
- Aithin mothúcháin. Bí ionbhách, ach seachain ionbhá iomarcach
- Tacaigh leis an gcinnteoireacht. Cuir an t-eolas uile ar fáil atá de dhíth chun cinneadh eolach a dhéanamh
- Bí macánta agus trédhearcach. Cuir eolas i láthair ar bhealach cuiditheach dóchasach
Cad NACH ceart a rá – Na rudaí nár chóir a dhéanamh
- Cuir an milleán. “Cad atá déanta agat chun ailse a fháil?”
- Cuir i gcomparáid. “Bhuail mé le duine a raibh ailse air agus fuair sé bás.”
- Forchuir. “Ba chóir duit a bheith buíoch! Ar a laghad tá tú beo!”
- Lipéadaigh. “Trodaí” “Laoch” (Níl aon chur chuige amháin a oireann do chách)
- Úsáid dearfachas tocsaineach. “Stop den bhuairt, i gceann cúpla mí beidh cuma iomlán ghnáth ort arís.”
- Dídhaonaigh nó déan beag is fiú de. “Ar a laghad, níl an cineál ailse is ionsaithí ort.”
An ghné shóisialta
Is féidir le hailse i measc leanaí, déagóirí agus daoine fásta óga dúshláin shóisialta a chruthú.
Comhlánaíonn obair shóisialta cúram leighis, síceolaíoch agus altranais agus í dírithe ar chomhairle agus tacaíocht a chur ar fáil maidir le dúshláin shóisialta.
- Fachtóirí socheacnamaíocha
- Oideachas
- Fostaíocht
- Coinníollacha ábhartha maireachtála (m.sh. ioncam, infhaighteacht bia agus éadaí)
- Cúinsí maireachtála (m.sh. riocht agus cáilíocht tithíochta)
- Stádas dlíthiúil
- Fachtóirí socchultúrtha
- Teanga
- Tír thionscnaimh
- Eitneacht
- Caidrimh shóisialta
- Caidrimh idirphearsanta
- Líonraí sóisialta
- Tacaíocht shóisialta
- Fachtóirí soc-éiceolaíocha
- Fachtóirí comhshaoil (m.sh. uirbeach i gcomparáid le tuaithe, coinníollacha aeráide, cáilíocht an aeir)
- Soghluaisteacht (m.sh. infhaighteacht iompair, inrochtaineacht ionad oibre, scoileanna, saoráidí cúram sláinte)
Cad atá ag teastáil?
- Coincheapa cóireála bith-shícea-shóisialta
- Scagadh/measúnú sóisialta, comhairleoireacht agus idirghabhálacha do gach duine óg agus dá gcúramóirí le linn na cóireála agus sa chúram leantach
- An ceart go ndéanfaí dearmad = deireadh a chur le hidirdhealú i gcoinne marthanóirí ailse agus iad ag fáil rochtana ar sheirbhísí airgeadais riachtanacha.
- Cuir deireadh le cóireáil éagórach ar mharthanóirí atá ag lorg seirbhísí airgeadais mar gheall ar a stair leighis.
- Cuir cearta dlíthiúla ar fáil do mharthanóirí fadtéarmacha gan a stair ailse a nochtadh d’eintitis airgeadais.
- Ráthaigh rochtain ar árachas agus cuir cosc ar rátaí árachais nó ar iasachtaí bainc dul in airde.
Is cur chuige iltoiseach i leith sláinte agus galair iad coincheapa cóireála bith-shícea-shóisialta. Ní mór ní hamháin gnéithe sómacha, ach gnéithe sícea-shóisialta freisin, a chur san áireamh agus sláinte agus galar á mbreithniú. Cóireáil ar na trí leibhéal go léir:
- bio – m.sh. galar oinceolaíoch agus cóireáil
- psycho – m.sh. eagla, brón ainsealach, folláine mhothúchánach
- social – m.sh. leithlisiú, ualach socheacnamaíoch
Tacaíocht oideachais
D’fhéadfadh srianta ina gcuid oideachais a bheith roimh dhaoine óga atá ag maireachtáil le hailse agus thar ailse mar gheall ar a ngalar, a gcóireáil nó iarmhairtí déanacha.
Gnáthshaol cibé áit is féidir — tacaíocht cibé áit a bhfuil gá léi. Ár sprioc: oideachas a oireann do chumais, do phearsantacht agus do phleananna don todhchaí.
Cad atá de dhíth?
- Monatóireacht agus tacaíocht ar fud an chúrsa oideachais ar fad … do dhaoine óga atá ag maireachtáil le hailse agus thar ailse, dá gcúramóirí, múinteoirí & piaraí
- Rochtain éasca ar fhaisnéis fhiúntach faoi na roghanna tacaíochta dlíthiúla agus praiticiúla uile
- Gairmithe tiomnaithe i gcúram leantach a bhfuil an t-eolas, na scileanna agus an t-am riachtanach acu chun cumarsáid a chomhordú idir an duine óg/an teaghlach, an scoil agus an fhoireann cúram sláinte
6 chéim chun tacaíocht oideachais a fheabhsú
Déileáil le teorainneacha — tairbhe a bhaint as láidreachtaí. Ní fabhar, ach laghdú ar mhíbhuntáistí.
- Faigh léargas soiléir ar LÁIDREACHTAÍ agus DEACRACHTAÍ pearsanta, m.sh. trí mheasúnú néarshíceolaíoch
- Smaoinigh ar CHÚITEAMH MÍBHUNTÁISTE: tá siad thar a bheith tábhachtach má d’fhágfadh teorannú i réimse amháin (m.sh. cuimhne) míbhuntáiste i réimsí eile (m.sh. matamaitic).
- Tacaíocht DUINE-LÁRNACH: bain úsáid as roghanna dlíthiúla agus/nó cúiteamh míbhuntáiste – saincheaptha do riachtanais an duine aonair.
- Bí TRÉDHEARCACH: déan na roghanna tacaíochta a phleanáil agus a phlé LE CHÉILE. Déan cumarsáid agus comhoibriú leis na páirtithe uile lena mbaineann (an duine óg, cúramóirí, siblíní, piaraí & múinteoirí).
- Cuir TACAÍOCHT MHOTHÚCHÁNACH ar fáil: lig do mhothúcháin imní, éiginnteachta & eagla roimh bheith difriúil a bheith ann agus bain úsáid as tacaíocht.
- Dírigh ní hamháin ar fheidhmíocht, ach freisin ar MHOTHÚ MUINTEARASAIS agus ar an staid shóisialta; cuir cosc ar bhulaíocht.
Cúiteamh míbhuntáiste = Cúiteamh ar mhíbhuntáistí a bhaineann leis an ngalar chun comhdheiseanna a chinntiú:
- Seomraí ar leithligh ciúine le haghaidh scrúduithe
- Spás le haghaidh sosanna
- Úsáid ábhar foghlama a thacaíonn leis an gcuimhne (m.sh. bailiúchán foirmlí matamaitice)
- Am breise le haghaidh scrúduithe
- Laghdú ar thascanna nó ar obair bhaile
- Ábhair foghlama ilmhódacha, ábhair le haghaidh pleanála & struchtúir
Déanaimis tacaíocht gairme mar thosaíocht
D’fhéadfadh srianta ina ngairmeacha a bheith roimh dhaoine óga atá ag maireachtáil le hailse agus thar ailse mar gheall ar a ngalar, a gcóireáil nó iarmhairtí déanacha.
Go minic, déantar gannmheas nó ró-mheas orthu mar gheall ar easpa eolais daoine eile agus dá bhrí sin d’fhéadfadh siad críochnú i gcúinsí oibre míchuí.
Cad atá de dhíth?
- Monatóireacht leanúnach agus tacaíocht fhadtéarmach i gcúram leantach … do dhaoine óga atá ag maireachtáil le hailse agus thar ailse, dá gcúramóirí & fostóirí
- Rochtain éasca ar fhaisnéis fhiúntach faoi na roghanna tacaíochta dlíthiúla agus praiticiúla uile
- Gairmithe tiomnaithe i gcúram leantach a bhfuil an t-eolas, na scileanna agus an t-am riachtanach acu chun cumarsáid a chomhordú … idir an duine óg/an teaghlach, an t-ionad oibre, an fhoireann cúram sláinte agus soláthraithe tacaíochta gairme
- Cláir tacaíochta piaraí
Príomhphointí maidir le tacaíocht ghairmiúil
Gnáthshaol cibé áit is féidir — tacaíocht cibé áit a bhfuil gá léi. Déileáil le teorainneacha — tairbhe a bhaint as láidreachtaí. Sprioc: staid ghairmiúil a oireann do chumais, do phearsantacht, do phaisean agus do phleananna don todhchaí.
- Faigh léargas soiléir ar LÁIDREACHTAÍ agus DEACRACHTAÍ a bhaineann leis an obair, m.sh. trí néarshíceolaíocht nó leigheas saothair
- Déan anailís ar CHOINNÍOLLACHA OIBRE chun a aithint cá háit ar féidir oiriúnuithe a dhéanamh.
- Tacaíocht DUINE-LÁRNACH: bearta & oiriúnuithe saincheaptha do riachtanais an duine aonair. Cuir an cúlra bithshíceashóisialta san áireamh agus DÉAN PLEANÁIL ROIMH RÉ.
- Coigeartú ar uaireanta oibre
- Coinníollacha creatlaí nó cineál na gníomhaíochta
- Soláthar agus úsáid uirlisí & áiseanna cuí
- Spás le haghaidh scíthe & tuilleadh …
- Soiléirigh CEISTEANNA DLÍ: dlí fostaíochta agus sóisialta.
- TRÉDHEARCACH: déan na roghanna tacaíochta a phleanáil agus a phlé LE CHÉILE: Déan cumarsáid leis na páirtithe uile lena mbaineann (an duine óg, cúramóirí, fostóirí, comhghleacaithe, soláthraithe tacaíochta gairme)
- TACAÍOCHT MHOTHÚCHÁNACH & SHÓISIALTA: Dírigh ní hamháin ar fheidhmíocht. Lig do mhothúcháin amhail éiginnteacht, eagla roimh bheith difriúil & brón faoi na pleananna tosaigh a bheith ann. Cuir an staid shóisialta san áireamh. Cuir cosc ar bhulaíocht.
An chothromaíocht idir eagla agus dóchas
Is cuid den duine iad mothúcháin dhiúltacha chun eispéiris (thrámacha) a phróiseáil go cuí.
- Is imoibriú nádúrtha agus tábhachtach í an eagla. Is fórsa í a spreagann sinn chun déileáil le bagairtí fíor.
- Nuair a tharlaíonn eagla ar leibhéal measartha …
- tá feidhm chosanta aici trí éifeacht a fheabhsaíonn feidhmíocht.
- géaraíonn sí ár gcéadfaí & gníomhaíonn sí ár meicníochtaí marthanais.
- féadfaidh sí aibiú pearsanta a chur chun cinn.
Is mothú ildiméadach agus fíor-aonair é an dóchas, atá faoi réir oiriúnaithe leanúnaí.
- Is treoshuíomh inmheánach muiníneach é an dóchas go dtarlóidh rud inmhianaithe amach anseo, gan cinnteacht a bheith ann faoi.
- Is féidir eagla agus buairt a bheith ina theannta.
Is gnách go bhféadfaidh eagla agus dóchas, buairt agus muinín malartú laistigh den achar ama is giorra is féidir nó go mbíonn siad i láthair ag an am céanna. Meastar go léiríonn an cumas an déthréith seo a sheasamh (“feasacht dhúbailte”) oiriúnú síceolaíoch optamach don ghalar nó do ghéarchéimeanna.
“Is cinnte nach ionann dóchas agus dóchasachas. Ní hé an deimhniú go n-éireoidh go maith le rud éigin é, ach an chinnteacht go bhfuil ciall le rud éigin, is cuma cén toradh a bheidh air.”
Václav Havel
Maidir le mothúcháin “mhaithe” agus “olca”
Níl aon drochmhothúcháin ann. Tá a údar agus a bhfeidhm féin ag gach mothúchán agus ba cheart cead a bheith ann iad a mhothú agus a chur in iúl.
Bíonn folláine níos fearr mar thoradh ar mhothúcháin a mhothaítear go suibiachtúil mar rud ceart agus comhleanúnach, is cuma an meastar iad a bheith “maith” nó nach meastar.
Cad atá de dhíth?
- Monatóireacht leanúnach ar an Meabhairshláinte le linn cóireála agus i gcúram leantach ar feadh an tsaoil … do dhaoine atá ag maireachtáil le hailse agus thar ailse & dá dteaghlaigh/cairde
- Rochtain éasca ar chóireáil shíceashóisialta agus ar roghanna tacaíochta eile
- Gairmithe tiomnaithe a bhfuil an t-eolas, na scileanna agus an t-am riachtanach acu
- Cláir tacaíochta piaraí
Dearcadh dearfach vs. “dearfachacht thocsaineach”
Go ginearálta, baintear folláine níos airde le dearcadh dearfach agus dóchasachas … ACH … nuair a úsáidtear iad chun mothúcháin dhiúltacha a chur faoi chois, féadfaidh sé níos mó dochair ná maitheasa a dhéanamh.
Féadfaidh an fórsa a bhaineann le “a bheith faoi chomaoin buíochais” brú agus mothúcháin chiontachta a chruthú. Ba cheart áit a bheith ag eispéiris thrámacha agus déileáil leo.
An líne bhreá idir próiseáil chuí, shláintiúil agus neamhoird mhothúchánacha
Cé gur freagairt nádúrtha í an bhrón agus gur cuid den saol í, teastaíonn tacaíocht speisialta ón dúlagar. Is féidir go mbeidh an difríocht idir brón agus dúlagar mínuaiseach – agus tá tréithe ann a bhaineann leis an dá staid:
Brón
- Baineann anacair le caillteanas nó le bheith scartha ó dhuine/rud
- Deoraíocht
- Cumha ar an duine/an fheidhm/an rud atá caillte
- Folús
- Is minic a thagann sé i dtonnta
An dá cheann
- Brón
- Cailleadh suime i ngníomhaíochtaí & sa saol sóisialta
- Tuirse
- Goile (méadaithe nó laghdaithe)
- Codladh (méadaithe nó laghdaithe)
Dúlagar
- Baineann anacair le giúmar íseal ginearálaithe
- Smaointe faoi fhéindhíobháil/fhéinmharú
- Giúmar íseal leanúnach, seasmhach go minic
- Easpa spreagtha & fuinnimh
Brón → Neamhord Bróin Fhada → Dúlagar
Cé nach bhforbróidh gach duine comharthaí dúlagair, tá sé ríthábhachtach a bheith feasach ar an bhféidearthacht. Cuimhnigh gur féidir go mbeidh tosca bunúsacha éagsúla ag baint leis an dúlagar.
Lorg cúnamh gairmiúil
Lorg cúnamh gairmiúil má mhaireann an méid seo a leanas ar feadh 2 sheachtain ar a laghad:
- Mothaíonn tú go bhfuil tú sáinnithe i do phróiseas déileála le do stair ailse.
- Tugann tú faoi deara bearna mhór idir an chaoi a smaoiníonn tú ar do shaol agus an chaoi a mothaíonn tú faoi.
- Mothaíonn tú brú ort bheith sona agus buíoch go seachtrach, ach istigh ionat féin braitheann tú brónach agus folamh.
- “Ní miste liom mura ndúisím amárach” is smaoineamh é a thagann isteach i d’intinn go rialta.
- Bíonn tú ag streachailt le fadhbanna codlata ar feadh i bhfad.
- Mothaíonn tú thar a bheith tuirseach gan chúis fhisiciúil shoiléir.
- Mothaíonn tú gur thóg tú damba in aghaidh an bhróin agus má thosaíonn tú ag caoineadh, nach mbeidh tú riamh in ann stop a chur leis na deora.
Tá sé ceart go leor cúnamh a iarraidh!
Féidearthachtaí tacaíochta
Féinchabhair:
- Insint scéalta
- Comhráite
- Grúpaí tacaíochta
- Cláir mheantóireachta
- Gníomhaíocht choirp/spórt
- Na healaíona léiritheacha
- Leabharchóireáil
Teiripe ghairmiúil:
- Síc-oideachas
- Teiripe duinelárnach
- Teiripe chognaíoch iompraíochta
- Teiripe sistéamach teaghlaigh
- Teiripe shíceolaíoch chliniciúil
- Teiripe néarshíceolaíoch
- Grúpthheiripe
- EMDR (Eye Movement Desensitization & Reprocessing)
- ACT (Acceptance and Commitment Therapy)
- Eile (m.sh. Teiripí léiritheacha, Teiripe ealaíne, Teiripe síceamótair, Teiripe chógaisíochta, srl.)
Cad atá de dhíth?
- Monatóireacht ar an Meabhairshláinte le linn cóireála agus i gcúram leantach ar feadh an tsaoil
- Rochtain éasca ar chóireáil shíceashóisialta
Mo cheart chun bróin
Tá cead ag othair, marthanóirí, cúramóirí, gairmithe – ag gach duine – a mbrón a chur in iúl.
Brón = freagairt nádúrtha ar chaillteanas, a mbíonn mothúcháin amhail brón, cumha, fearg, ciontacht, mearbhall agus maolú mothúchánach i gceist leis de ghnáth. Is próiseas casta agus aonair é a athraíonn go mór ó dhuine go duine. Tá brón riachtanach chun an caillteanas atá á fhulaingt agat a phróiseáil.
In ainneoin na saoirse chun brón a chur in iúl ar bhealach an duine féin, féadfaidh an easpa glactha agus tuisceana sa tsochaí ar phróisis éagsúla bhróin stiogmatú agus leithlisiú a chruthú dóibh siúd atá ag caoineadh.
- Tá cead agam caoineadh, ach ní gá dom é sin a dhéanamh
- Tá cead agam a bheith feargach agus mo mhothúcháin a chur in iúl
- Tá cead agam a bheith scanraithe
- Tá cead agam gáire a dhéanamh agus a bheith sona arís
- Is féidir liom go leor mothúchán éagsúil a bheith agam ag an am céanna
- Tá cead agam dearmad a dhéanamh ar feadh tamaill
- Tá cead agam brón a chur orm chomh mór agus is mian liom
- Níor cheart dom a bheith ciontach
- Tá cead agam labhairt faoin ngalar, más mian liom
- Tá cead agam labhairt faoi mo bhrón, mo chaillteanais agus mo chuid eagla
- Tá cead agam labhairt faoin mbás agus faoin mbású
- Is féidir liom gach ceist is mian liom a chur
- Tá cead agam beagán suaimhnis agus ciúnais a bheith agam
- Tá cead agam rudaí a dhéanamh a thugann sólás dom agus atá go maith dom
- Tá cead agam a bheith lag
- Tá cead agam an t-am ar fad a theastaíonn uaim a thógáil
“An bhrón nach dtagann amach, lotann sé. Féadfaidh sé tú a chur tinn. Is nuair a chuirimid in iúl é amháin a éiríonn sé so-iompair.”
Dirk de Wachter, Síciatraí
Conas na cártaí póca a úsáid
- Coinnigh na cártaí póca in áit atá éasca teacht orthu – cibé acu ar do dheasc, i seastán taispeána nó i limistéir feithimh i d’institiúid.
- Bain úsáid astu mar threoir thagartha agus tú ag plé meabhairshláinte agus cúram síceasóisialta le hothair, marthanóirí, teaghlaigh, cúramóirí, comhghleacaithe nó múinteoirí.
- Comhroinn na cártaí agus an fhaisnéis le daoine eile chun feasacht a mhúscailt agus chun comhráite a thosú faoi thábhacht na tacaíochta meabhairshláinte le linn agus i ndiaidh ailse óige, déagóireachta agus daoine fásta óga.
- Tabhair cuairt ar an suíomh gréasáin atá luaite ar na cártaí chun teacht ar acmhainní breise agus ar fhaisnéis níos doimhne faoi mheabhairshláinte agus cúram síceasóisialta. Bígí páirteach inár n-ardán chun nasc a dhéanamh le daoine eile.
- Bain úsáid as an spás breise ar an gcárta ábhartha chun aon nótaí nó sonraí teagmhála tábhachtacha a bhaineann le seirbhísí meabhairshláinte nó líonraí tacaíochta a scríobh síos.
Maidir leis an bhfoilseachán seo
Forbraíodh na cártaí póca uile laistigh de thionscadal EU-CAYAS-NET agus rinneadh athbhreithniú orthu i gcomhar le hionadaithe othar agus le gairmithe cúraim sláinte. Roinneadh an phríomhfhreagracht idir Childhood Cancer International – Europe agus Ollscoil Leighis Vín. Ní mhaíonn an t-ábhar go bhfuil sé iomlán. An t-athbhreithniú deireanach: Meitheamh 2025. Tá na cártaí póca ar fáil i dteangacha éagsúla.
Údair
- 10 bpríomhphointe ar Mheabhairshláinte: Liesa J. Weiler-Wichtl, Síceolaí cliniciúil, an Ostair
- Ag labhairt faoi nithe tromchúiseacha: Ulrike Leiss, Síceolaí cliniciúil, an Ostair. Foinsí: Damm, L. et al., 2015; Stein, A. et al., 2019; Stivers, T., 2012; Skeen, J.E., & Webster, M.L., 2014
- Rudaí le déanamh agus gan a dhéanamh sa chumarsáid: Oriana Sousa, Síceolaí & ionadaí othar, an Phortaingéil
- An ghné shóisialta: Kerstin Krottendorfer, Oibrí sóisialta cliniciúil, an Ostair; Tiago Pinto da Costa, Ionadaí othar, an Phortaingéil
- Tacaíocht Oideachais: Anna Zettl, Ionadaí othar, an Ostair; Anika Rupprecht, Síceolaí, an Ostair; Ulrike Leiss, Síceolaí cliniciúil, an Ostair
- Tacaíocht Gairme: Anna Zettl, Ionadaí othar, an Ostair; Anika Rupprecht, Síceolaí, an Ostair; Ulrike Leiss, Síceolaí cliniciúil, an Ostair
- Eagla agus dóchas: Hannah Gsell, Ionadaí othar, an Ostair; Ulrike Leiss, Síceolaí cliniciúil, an Ostair
- Brón agus dúlagar: Alied van der Aa, Síceolaí, an Ísiltír
- Mo cheart chun bróin: Ábhar oiriúnaithe ó Ayse Bosse (2015)
Buíochas ó chroí leis na daoine seo a leanas as athbhreithniú cúramach a dhéanamh ar na cártaí póca agus as páirt a ghlacadh sa phróiseas comhthola: Alied van der Aa, Inga Bosch, Ania Buchacz, Tiago Pinto da Costa, Lisa Goerens, Hannah Gsell, Kerstin Krottendorfer, Ulrike Leiss, Patricia McColgan, Aoife Moggan, Marta Perez, Carina Schneider, Oriana Sousa, Zuzanna Tomasikova, Jikke Wams, Anna Zettl
Maoiniú agus séanadh
Comh-mhaoinithe ag an Aontas Eorpach. Is tuairimí agus dearcthaí na n-údar amháin, áfach, iad na tuairimí agus na dearcthaí a chuirtear in iúl agus ní gá go léiríonn siad tuairimí agus dearcthaí an Aontais Eorpaigh ná na Gníomhaireachta Feidhmiúcháin Eorpaí um Shláinte agus um Dhigiteach (HaDEA). Ní féidir an tAontas Eorpach ná an t-údarás bronnta a chur freagrach astu.
Tá an foilseachán seo mar chuid de EU-CAYAS-NET – EU Network of Youth Cancer Survivors.