Prionsabail an Chothromais, na hÉagsúlachta agus an Chuimsithe i gCúram Ailse

Réamhrá

Le linn an taighde a rinne Youth Cancer Europe, tháinig neamhionannais sa taighde agus sa chúram sláinte chun solais. Téama coitianta i measc fhreagróirí an staidéir ab ea an gá le tuilleadh eolais agus tuisceana ar chomhionannas, éagsúlacht agus cuimsiú i measc na foirne cúraim sláinte. Leag go leor freagróirí béim ar an ngá le tuilleadh eolais ar chúram a phearsantú de réir riachtanas a bhaineann le haois, eitneacht, claonadh gnéasach, féiniúlacht inscne, reiligiún, náisiúntacht, teanga agus stádas socheacnamaíoch. Ábhar tábhachtach eile ab ea plé a fheabhsú ar an dlúthcheangal idir cúram meabhairshláinte agus torthúlachta agus cúram ailse do dhaoine óga. Cuireadh béim freisin ar an ngá le cineálacha cur chuige níos cuimsithí i leith an taighde chun aghaidh a thabhairt ar an mbonn eolais maidir leis an tionchar a bhíonn ag cóireáil ailse ar ghrúpaí a chuirtear i stádas mionlaigh, go háirithe ó thaobh inscne agus eitneachta de.

Tá an leabhar oibre seo deartha chun tacú leis an bhfoghlaim a gheobhaidh tú i do sheisiúin oiliúna agus chun tuilleadh eolais agus tacaíochta a chur ar fáil duit. Cuirfidh sé seo ar do chumas uirlisí agus teicnící éagsúla a leabú i do chur chuige i leith cúram sláinte, taighde agus abhcóideacht othar, chun cáilíocht an chúraim do dhaoine óga a bhfuil ailse orthu a fheabhsú ar deireadh.

Feasacht agus Inniúlacht Chultúrtha

Is coincheap lárnach é an cultúr sa tsocheolaíocht agus san antraipeolaíocht.

Thosaigh tuiscint bhunúsach ag forbairt sa 19ú haois trí shaothar phríomhtheoiriceoirí na heolaíochta sóisialta nua-aimseartha, amhail na fealsúna Gearmánacha Karl Marx agus Max Weber, agus an socheolaí Francach Émile Durkheim. Ba é Durkheim, go háirithe, a thug isteach coincheap an ‘chomhchomhfheasa’, a shainigh sé mar seo:

“Iomlán na gcreideamh agus na mothúchán atá i bpáirt ag gnáthbhaill na sochaí céanna”. [1]

Níos déanaí, bunaithe ar a thaithí mar bhainisteoir taighde pearsanra ag IBM, shainigh an síceolaí sóisialta Ollannach Geert Hofstede an cultúr mar seo:

“Clársceidealú comhchoiteann na hintinne a dhéanann idirdhealú idir baill grúpa nó catagóire daoine amháin agus daoine eile”. [2]

De réir mar a d'fhorbair an anailís ar an gcultúr le linn an 20ú haois, tháinig réimsí staidéir amhail an léann cultúrtha agus an tsocheolaíocht chultúrtha chun cinn, rud a mhéadaigh an t-eolas agus an tuiscint ar an gcaoi a bhforbraíonn cultúir i ndáil le córais chumhachta, feiniméin shóisialta agus próisis chomhaimseartha amhail an domhandú.

Is coincheap ilghnéitheach é an cultúr. Baineann sé le stair, bia, ceol, damhsa agus taibh-ealaíona eile, ailtireacht, náisiúntacht, teanga agus stíleanna cumarsáide, éadaí agus cóid ghléasta, creideamh agus tuairimí creidimh, deasghnátha, féilte agus ceiliúradh, luachanna, moráltacht, dearcthaí, rialacha agus iompraíochtaí, traidisiúin, teaghlach agus caidrimh, nósanna agus cleachtais, smacht, ionchais, agus mar sin de. Tá cultúir casta, agus téann siad níos faide ná an reiligiún, an náisiúntacht agus an béaloideas a thugann daoine ón taobh amuigh faoi deara.

In 1976, d'fhorbair an t-antraipeolaí agus taighdeoir traschultúrtha Meiriceánach Edward Twitchell Hall Jr [3] Samhail an Chnoic Oighir den Chultúr. Mhol sé, má shamhlaímid an cultúr mar chnoc oighir, nach bhfuil ach 10% de comhdhéanta d'eilimintí follasacha, inbhraite agus infheicthe ‘os cionn an uisce’. Chun cultúr a thuiscint go hiomlán, is gá dul níos doimhne dá bhrí sin. Tagraíonn na heilimintí ‘faoin uisce’ d'fheiniméin chultúrtha intuigthe amhail stíleanna agus rialacha cumarsáide, nó tuiscintí ar chothroime agus éagothroime. Tógann sé am agus iarracht na gnéithe de chultúr nach bhfuil chomh soiléir ná chomh feiceálach sin a thuiscint.

Tá nasc idir coincheap an chultúir agus an fhéiniúlacht, toisc gur gné an-tábhachtach dár mbraistint orainn féin agus dár muintearas í an fhéiniúlacht chultúrtha. Mar sin féin, tá an fhéiniúlacht dinimiciúil agus trasnach: sainíonn gnéithe iomadúla forluiteacha den fhéinaithint sinn mar dhaoine aonair, imríonn siad tionchar ar ár n-eispéiris agus féadfaidh a dtábhacht athrú le linn ár saoil. Féadfaidh na heispéiris thrasnacha seo sinn a thabhairt níos gaire do shuímh chumhachta agus phribhléide, nó níos faide uathu, le linn ár saoil.

Tá sé tábhachtach freisin a aithint nach mbaineann aon duine le cultúr amháin amháin riamh. Tá an cultúr iltoiseach agus féadfaidh sé cineálacha malartacha nó breise aitheantais agus cleamhnachta a chur ar fáil do dhaoine aonair. Smaoinigh ar ghlúnta éagsúla (m.sh., an Ghlúin Mhílaoiseach, Glúin Z, etc.), ar lucht leanúna cineál áirithe ceoil (m.sh., miotal, rap, goth, etc.) agus ar choincheapa amhail cultúr an phobail, cultúr aiteach, cultúr daoine gorma, agus go deimhin cultúr eagraíochtúil. Féadfaidh daoine glacadh le gnéithe éagsúla de chultúir éagsúla ag an am céanna, ag brath ar an gcomhthéacs, ar an tógáil a fuair siad, ar thionchair, ar roghanna pearsanta, agus mar sin de.

“Ceileann an cultúr níos mó ná mar a nochtann sé, agus is aisteach an rud é gur ar a rannpháirtithe féin is éifeachtaí a cheileann sé an méid a cheileann sé”. [4]

Is í príomhtheachtaireacht an athfhriotail seo ó Edward T Hall ná go dtosaíonn an fheasacht le haithne a chur orainn féin, seachas le foghlaim faoi dhaoine eile. Chun cultúir éagsúla a thuiscint, ní mór dúinn tuiscint níos fearr a fháil ar ár gcultúr féin ar dtús, agus ar na seasaimh a mhúnlaíonn an chaoi a scagaimid an domhan mórthimpeall orainn.

“Is éard atá i bhfeasacht chultúrtha duine ná a thuiscint ar na difríochtaí idir é féin agus daoine ó thíortha eile nó ó chúlraí eile, go háirithe difríochtaí i ndearcthaí agus i luachanna”.

Tugann an sainmhíniú seo ó The Collins’ Dictionary coincheapa an chultúir agus na féinfheasachta le chéile. Is pointe tosaigh bunúsach í an fhéinfheasacht, mar mura dtuigimid ár gcórais luachanna agus ár ndearcthaí féin, ní féidir linn tuiscint iomlán a fháil ar dhearcthaí daoine eile. Baineann an fhéinfheasacht freisin le machnamh ar ár gclaonta féin, agus ar na réamhthuairimí, na toimhdí agus na hionchais a d'fhéadfadh cuid de na smaointe steiréitíopacha agus saofa atá againn faoi ghrúpaí agus cultúir eile a mhúnlú.

Sainmhínítear claonadh cultúrtha mar léirmhíniú ar fhaisnéis agus ar chásanna bunaithe ar pharaiméadair agus ar chaighdeáin do chultúir féin. I ndomhan atá níos idirnasctha ná riamh, tá claonadh cultúrtha forleathan sa saol laethúil, lena n-áirítear gnólachtaí agus ionaid oibre, cúram sláinte, oideachas, caidrimh idirphearsanta, etc. Féadfaidh claonadh cultúrtha breithiúnais níos fabhraí nó níos neamhfhabhraí a chruthú ná mar is féidir linn a chruthú le fianaise nó a chosaint. De ghnáth, tarlaíonn sé nuair a thugaimid breithiúnas agus nuair a dhéanaimid toimhdí faoi noirm chultúrtha eile, faoi na rudaí ba cheart agus nár cheart a dhéanamh ó thaobh iompair de, faoi chomharthaí láimhe, teanga choirp agus mar sin de, chomh maith le dearcthaí agus iompraíochtaí maidir le teaghlach, aois, grá, dualgais agus freagrachtaí, obair, tinneas, bás, etc.

Tá sé tábhachtach a thuiscint gur cleachtadh cumhachtach é féin-anailís a chomhcheangal le heolas faoi dhaoine eile, agus gur féidir leis mórán a mhúineadh dúinn fúinn féin agus faoin gcuid eile den domhan.

Ár bPribhléid Féin a Aithint

Is buntáiste nó teidlíocht sa tsochaí í an phribhléid a d'fhorbair le himeacht ama mar gheall ar neamhionannais stairiúla. Tá nasc idir an phribhléid agus an chumhacht, rud a théann chun tairbhe do dhaoine aonair ó ghrúpaí a bhfuil fabhar á thabhairt dóibh agus a thugann níos mó aitheantais agus tionchair dóibh i suíomhanna éagsúla, lena n-áirítear an obair agus cúram sláinte.

Sampla amháin den phribhléid is ea pribhléid daoine geala [5], a bhíonn ag daoine geala ar fud fhormhór an leathsféir Thiar chun dochair do ghrúpaí nach n-aithníonn iad féin mar dhaoine geala. De ghnáth, dá mhéad pribhléid atá agat, is ea is mó cumhacht atá agat. Mar gheall ar neamhionannais shistéamacha ar fud an domhain thar thréimhsí fada ama, ní féidir leat an méid pribhléide atá agat a rialú. Mar sin féin, is féidir leat an leas is fearr a bhaint aisti chun tacú le daoine faoi mhíbhuntáiste.

Tá sé tábhachtach a thuiscint go bhfuil nasc idir feasacht chultúrtha agus machnamh ar na cineálacha éagsúla claonta atá ag feidhmiú i d'inchinn, agus aithint na gcineálacha éagsúla pribhléide i do shaol. Agus d'umhlaíocht chultúrtha á forbairt agat, b'fhéidir gur mhaith leat ceisteanna a chur ort féin a thugann dúshlán don chaoi a n-aithníonn agus a sainmhíníonn tú cé tú féin, agus don chaoi a n-imríonn sé seo tionchar ar do thuiscint níos leithne ar dhaoine eile.

Gníomhaíocht 1 – Machnamh ar thionchair na pribhléide agus an chlaonta

Tóg roinnt ama agus déan machnamh ar na freagraí ar na ceisteanna thíos. An n-athródh do chuid freagraí dá mbeadh inscne, eitneacht, náisiúntacht, stádas socheacnamaíoch, etc. difriúil agat?

• An bhfuil cuma agus caint na ndaoine a bhfuil cumhacht agus tionchar acu i do shaol cosúil le do chuma agus do chaint féin (m.sh. do bhainisteoir, do thiarna talún, do cheannairí polaitiúla)?
• An meastar gur cuid den ‘norm’ aon chuid de d'fhéiniúlacht, rud a thugann pribhléid agus buntáiste duit ar dhaoine eile gan iad a bheith tuillte agat?
• An bhfuil gnéithe de d'fhéiniúlacht nó de do chultúr a ndéantar stiogmatú nó steiréitíopáil orthu, nó a dhéantar a róshimpliú agus a pholarú? Cén fáth, cén chaoi, agus cé a dhéanann é sin?
• An mbíonn daoine trína chéile nó an mbíonn iontas orthu faoi do ról poist san eagraíocht mar gheall ar thoimhdí áirithe?
• An bhfuil gnéithe de do chorpacmhainn nó de do chuma a mheastar a bheith níos taitneamhaí nó níos inmhianaithe, nó níos lú taitneamhaí nó inmhianaithe, ná gnéithe eile?
• An gá duit smaoineamh ar do shábháilteacht phearsanta sula léiríonn tú gean do do pháirtí nó do do theaghlach go poiblí?
• An féidir leat rochtain a fháil go héasca ar an tacaíocht agus ar na seirbhísí sláinte atá uait gan a bheith buartha faoin tionchar airgeadais?
• An féidir leat na héadaí a roghnaíonn tú a chaitheamh, gan eagla a bheith ort roimh fhreagairtí nó iompar daoine eile?

Cuireann an stair, an geilleagar agus an gheopholaitíocht doimhneacht agus castacht leis an bhfeasacht chultúrtha, mar cuireann siad seo le catagóiriú inmheánaithe an domhain. Chuir an stair choilíneach, cogaí san am a chuaigh thart agus le déanaí, an imirce, an domhandú, gnóthaí idirnáisiúnta, agus teacht chun cinn na n-ollmheán agus na líonraí sóisialta go léir le múnlú an domhain ina mairimid agus imríonn siad tionchar ar an gcaoi a mbreathnaímid ar dhaoine ó chultúir eile agus a ndéanaimid caidreamh leo. Áirítear leis seo claonadh, míléirithe, míthuiscintí agus ionchais a imríonn tionchar ar an gcaoi a bhféachtar ar ghrúpaí ó réigiúin gheografacha agus ó chultúir áirithe.

Éagothromaíochtaí Sóisialta agus Sláinte

Is fachtóir mór iad éagothromaíochtaí i gcúram sláinte agus sa tsochaí i gcoitinne a théann i bhfeidhm ar cháilíocht an chúraim a fhaigheann othar le linn a n-aistear cúraim sláinte. Sa chuid seo, cuirfear roinnt faisnéise i láthair faoi éagothromaíochtaí ar fud na hEorpa. Ní liosta uileghabhálach é seo, ach achoimre chun cabhrú leat réimsí a aithint ar mhaith leat tuilleadh a fhoghlaim fúthu.

Éagothromaíochtaí Dlíthiúla

Tá difríochtaí ollmhóra sa chosaint dhlíthiúil do ghrúpaí éagsúla ar fud na hEorpa. Léiríonn an léarscáil thíos ranguithe Léarscáil agus Innéacs an Bhogha Báistí do 49 tír Eorpacha de réir a gcleachtas dlíthiúil agus beartais i leith daoine LGBTI, ar scála 0-100%. Chun ár rangú tíortha a chruthú, scrúdaigh ILGA-Europe na dlíthe agus na beartais i 49 tír agus 74 critéar á n-úsáid, roinnte i seacht gcatagóir théamacha: comhionannas agus neamh-idirdhealú; teaghlach; coireacht fuatha agus fuathchaint; aitheantas dlíthiúil inscne; sláine choirp daoine idirghnéasacha; spás don tsochaí shibhialta; agus tearmann. Tá leibhéil níos ísle éagothromaíochtaí do dhaoine LGBTQ+ sna tíortha a bhfuil scóir níos airde acu (glas), agus tá níos mó bacainní nó éagothromaíochtaí sna tíortha a bhfuil scóir níos ísle acu (dearg).

Don ochtú bliain as a chéile, tá Málta sa chéad áit ar Léarscáil Bhogha Báistí na hEorpa, le scór 89%. Le 76 pointe, tá an Bheilg sa dara háit anois, tar éis ardú ceithre phointe mar gheall ar fhéiniúlacht inscne agus tréithe gnéis a chur san áireamh mar imthosca géaraitheacha i gcód pionóis na tíre. Tá an Danmhairg sa tríú háit le scór 76, tar éis ardú dhá phointe mar gheall ar a plean gníomhaíochta nua um chomhionannas, lena n-áirítear bearta sonracha maidir le claonadh gnéasach agus féiniúlacht inscne ach nach n-áirítear ann tionscadail maidir le tréithe gnéis.

Léarscáil an Bhogha Báistí 2023 – ag léiriú staid chearta an duine ó thaobh dlí agus beartais de do dhaoine leispiacha, aeracha, déghnéasacha, trasinscneacha agus idirghnéasacha (LGBTI) san Eoraip

Scóir tíortha (100% = meas ar chearta an duine, comhionannas iomlán; 0% = sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine, idirdhealú):

• Málta 89
• An Bheilg / An Danmhairg 76
• An Spáinn 74
• An Íoslainn 71
• An Fhionlainn 70
• Lucsamburg / An tSualainn 68
• An Iorua 67
• An Fhrainc 63
• An Phortaingéil 62
• Montainéagró 61
• An Ghréig 57
• An Ísiltír 56
• An Ghearmáin 55
• Éire 54
• An Ríocht Aontaithe 53
• An Chróit / An Ostair 49
• An Eilvéis 47
• An tSlóivéin 46
• An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin 40
• An Mholdóiv 39
• Andóra 37
• An Eastóin 36
• An tSeirbia / An Chosaiv / An Albáin 35
• An Chipir 31
• An tSlóvaic / An Ungáir 30
• An Mhacadóin Thuaidh 29
• An tSeicia 26
• An Iodáil / An tSeoirsia 25
• An Liotuáin 24
• An Laitvia 22
• Lichtinstéin / An Úcráin / An Bhulgáir 20
• An Rómáin 18
• An Pholainn 15
• San Mairíne 14
• Monacó 13
• An Bhealarúis 12
• An Rúis / An Airméin 9
• An Tuirc 4
• An Asarbaiseáin 2

Conas a ríomhamar na scóir seo? Féach ar www.rainbow-europe.org

Innéacs an Bhogha Báistí 2024, miondealuithe de réir tíre: an Bheilg agus an Rúis

Línte tagartha: An Eoraip 42.06%; An tAontas Eorpach 50.62%.

Is iad an Asarbaiseáin (2%), an Tuirc (4%) agus an Airméin (9%) na trí thír ag an taobh eile de scála Bhogha Báistí na hEorpa, díreach mar a bhí le trí bliana anuas. Ina measc, níor ghnóthaigh ach an Airméin pointe innéacs, tar éis di a cosc ar dheonú fola ag fir a mbíonn gnéas acu le fir a chúlghairm. Is iad an Spáinn, an Íoslainn, an Fhionlainn, an Mholdóiv, an Eilvéis agus an Chróit na tíortha leis an ardú is mó ar scóir. Thug an Spáinn isteach dlí cuimsitheach lena rialaítear aitheantas dlíthiúil inscne (LGR) bunaithe ar fhéinchinneadh, chuir sí cosc ar chiorrú ball giniúna ar mhionaoisigh idirghnéasacha, chuir sí cosc ar chleachtais “tiontaithe” mar a thugtar orthu agus rinne sí idirdhealú bunaithe ar chlaonadh gnéasach, féiniúlacht inscne agus tréithe gnéis neamhdhleathach. Ghlac an Íoslainn plean gníomhaíochta um chomhionannas, chuir sí féiniúlacht inscne agus tréithe gnéis san áireamh ina dlí comhionannais, agus chuir sí cosaint maidir le tréithe gnéis lena cód pionóis. Leasaigh an Mholdóiv a dlí comhionannais agus a cód pionóis freisin chun claonadh gnéasach agus féiniúlacht inscne a chur san áireamh. Ghlac an Fhionlainn a Dlí Trasinscne lena rialaítear LGR bunaithe ar fhéinchinneadh. Tháinig reachtaíocht na hEilvéise maidir le comhionannas pósta i bhfeidhm, rud a thug an ceart chun uchtáil chomhpháirteach agus inseamhnú le cúnamh leighis do lánúineacha comhghnéis freisin. Sa Chróit, is féidir le lánúineacha comhghnéis iarratas a dhéanamh anois ar uchtáil chomhpháirteach agus ar uchtáil ag an dara tuismitheoir tar éis cinneadh cúirte.

Chun tuilleadh faisnéise a fháil faoi ILGA-Europe agus chun a miondealuithe de réir tíre a fhiosrú, téigh anseo: www.rainbowmap.ilga-europe.org

Éagothromaíochtaí Sóisialta

Is uirlis idirghníomhach é Creat an AE um Fhaireachán ar Éagothromaíocht Iltoiseach chun faireachán a dhéanamh ar éagothromaíochtaí ar fud an AE, iad a mhapáil, a rianú agus a chur i gcomparáid. Táirgeadh an uirlis mar chuid de thionscadal taighde taiscéalaíoch chun creat struchtúrtha táscairí a fhorbairt chun faireachán agus anailís a dhéanamh ar éagothromaíochtaí san AE. Cuimsíonn an creat 10 bpríomhréimse saoil, ó eolas, sláinte agus folláine ábhartha go cultúr agus dálaí comhshaoil. Is féidir gach ceann díobh seo a fhiosrú níos mine agus a mhapáil ar fud an AE chun treochtaí agus torthaí a chur i gcomparáid idir tíortha. Léiríonn an léarscáil thíos céatadán an daonra a chreideann nach áit í a dtír ina gcaitear le mná le meas agus le dínit. Is iad na tíortha atá i ngorm níos dorcha na tíortha ina mbraitheann céatadán níos mó den daonra nach gcaitear le mná le dínit agus le meas; in 2023, ba iad an Rómáin agus an Phortaingéil na tíortha ina raibh an céatadán is airde den daonra den tuairim nach gcaitear le mná le meas agus le dínit.

Céatadán an daonra a chreideann nach gcaitear le mná le meas agus le dínit sa tír seo

Léarscáil de Bhallstáit an AE (an Ostair, an Bheilg, an Bhulgáir, an Chróit, an Chipir, an Danmhairg, an Eastóin, an Fhionlainn, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Ghréig, an Ungáir, Éire, an Iodáil, an Laitvia, an Liotuáin, Lucsamburg, Málta, an Pholainn, an Phortaingéil, an Rómáin, an tSlóvaic, an tSlóivéin, an Spáinn) scáthaithe i gcúig bhanda ó 0.05 go 0.28; clúdaíonn an scáthú is dorcha an Rómáin, an Phortaingéil, an Iodáil, an Ghréig, an Chróit agus an tSualainn.

Leagann an dara léarscáil seo béim ar thuairimí an daonra maidir le sábháilteacht agus cáilíocht saoil pobal inimirceach. In 2023, ba iad an Chróit agus an Ungáir na tíortha ina raibh an céatadán is mó den daonra den tuairim nach áit mhaith í a dtír do phobail inimirceach le cónaí inti.

Céatadán an daonra a chreideann nach áit mhaith d’inimircigh le cónaí ann é an ceantar ina bhfuil cónaí orthu

Léarscáil de Bhallstáit an AE scáthaithe i sé bhanda ó 0.07 go 0.68; clúdaíonn an scáthú is dorcha an Chróit, an Ungáir, an tSlóvaic, an Bhulgáir, an Ghréig, an tSeicia agus an Pholainn, agus tá an scáthú is éadroime sa Phortaingéil, in Éirinn, sa tSualainn agus san Fhionlainn.

Chun léarscáileanna éagothromaíochta agus próifílí tíortha Chreat an AE um Fhaireachán ar Éagothromaíocht Iltoiseach a fhiosrú tuilleadh, téigh anseo: Baile | Creat an AE um Fhaireachán ar Éagothromaíocht Iltoiseach (europa.eu)

Éagothromaíochtaí Sláinte

Is tionscnamh suaitheanta de Phlean na hEorpa chun Ailse a Chomhrac é an Clár Eorpach um Éagothromaíochtaí Ailse. Soláthraíonn sé sonraí fónta iontaofa maidir le hailse a chosc agus cúram ailse chun treochtaí, difríochtaí agus éagothromaíochtaí idir Ballstáit agus réigiúin a aithint. Léiríonn an léarscáil thíos céatadán na gcógas a úsáidtear in othair ailse phéidiatraiceacha idir 0 agus 18 mbliana d’aois atá ar fáil i ngach tír, as na 68 cógas a sainaithníodh mar chógais riachtanacha sa staidéar le Vassal et al., 2021 [6]. Baineann an scáth datha le rangú na sonraí, de réir raon sonraí gach táscaire i gcúig chatagóir. Bhí na tíortha atá daite leis an scáth is éadroime i measc an 20% de thíortha ab fhearr feidhmíocht maidir le céatadán na gcógas a úsáidtear in othair ailse phéidiatraiceacha ó thaobh éagothromaíocht ailse de. Léiríonn an dath liath nach bhfuil na sonraí ar fáil don tír áirithe sin.

Céatadán na gcógas riachtanach le haghaidh ailse phéidiatraiceach atá ar fáil, de réir tíre

Léiríonn scáth níos éadroime feidhmíocht níos fearr. Bandaí: 44.1 go 58.8; 58.9 go 75.8 (EU27: 75.8); 75.9 go 82.4; 82.5 go 88.2; 88.3 go 97.1; sonraí nach bhfuil ar fáil. Lucsamburg: N/A; Málta: 77.9.

Leis an gClár Eorpach um Éagothromaíochtaí Ailse, is féidir freisin faisnéis a fhiosrú de réir tíre chun tuiscint níos doimhne a fháil ar na héagothromaíochtaí sláinte a bhaineann le hailse i do réigiún. Chun tuilleadh a fhiosrú, téigh anseo: An Clár Eorpach um Éagothromaíochtaí Ailse (ECIR) | ECIR – An Clár Eorpach um Éagothromaíochtaí Ailse (europa.eu)

Cumarsáid Chuimsitheach agus Inrochtana

Ciallaíonn cumarsáid chuimsitheach faisnéis a roinnt ar bhealaí ar féidir le gach duine í a thuiscint agus rochtain a fháil uirthi go héasca, agus tá sí tábhachtach chun cabhrú lena chinntiú gur féidir le níos mó daoine rochtain a fháil ar fhaisnéis ábhartha faoina gcúram, í a phróiseáil agus í a thuiscint. Cuimsíonn cumarsáid chuimsitheach gach cineál cumarsáide, lena n-áirítear: cumarsáid bhriathartha, cumarsáid neamhbhriathartha, cumarsáid scríofa agus comharthaíocht/faisnéis. Is bealach í faisnéis inrochtana chun cumarsáid chuimsitheach a chinntiú. Mar shampla, agus cumarsáid á déanamh le hothair óga, ba cheart aird ar leith a thabhairt ar an teanga agus ar an méid sonraí a úsáidtear chun a chinntiú go dtugtar an fhaisnéis ar fad ar bhealach ar féidir leo í a thuiscint. Mar rogha eile, d’fhéadfadh fotheidil ar ábhar físe a bheith ina gcumarsáid inrochtana dóibh siúd nach bhfuil rochtain acu ar challairí/chluasáin ar ríomhaire agus/nó do dhaoine a bhfuil lagú éisteachta orthu. Cé gur minic a smaoinímid ar mhíchumas agus inrochtaineacht á meas againn, téann cumarsáid chuimsitheach agus inrochtana chun tairbhe gach duine agus laghdaíonn sí na rioscaí a bhaineann le míthuiscintí a d’fhéadfadh a bheith an-díobhálach i suíomh cúraim sláinte.

Is ábhar fairsing casta é an chaoi a ndéanann daoine ó chultúir éagsúla cumarsáid, agus tá an teanga labhartha ar cheann de na gnéithe is spéisiúla agus is follasaí den chumarsáid idirchultúrtha. Chabhraigh taighde agus taithí sa réimse seo le speictream a fhorbairt a chuireann stíleanna cumarsáide dírí agus indírí ag an dá cheann. Is féidir le daoine éagsúla a bheith áit ar bith ar an gcontanam ag brath ar an gcultúr (agus ar thréithe pearsanta freisin).

Is dócha go mbraitheann cultúir chumarsáide indírí ar ghnéithe neamhbhriathartha den chumarsáid, amhail comharthaíocht choirp, chun achrann oscailte agus dúshlán poiblí a sheachaint. I roinnt tíortha san Áise, go háirithe iad siúd atá faoi thionchar an Chonfúiceachais agus an Bhúdachais, amhail an tSín agus an tSeapáin, tá sé an-tábhachtach comhchuibheas an ghrúpa a chosaint. Is í an chumarsáid indíreach is mó atá i réim iontu: cabhraíonn sí le cobhsaíocht a chaomhnú agus tugann sí braistint brí, cuspóra agus ceangail do dhaoine. Is gnách go mbíonn baint ag cumarsáid indíreach le foirmiúlachtaí, a threisíonn ordlathas, struchtúr, agus braistint áite agus cosanta do gach duine, rud a thacaíonn arís le coincheap chomhchuibheas an ghrúpa. I gcultúir chumarsáide indírí, is gnách go mbíonn tuiscint i bhfad níos déine ar a bhfuil cead agat a rá agus nach bhfuil, agus ar conas agus cé leis a ndeirtear é.

Os a choinne sin, i dtíortha amhail an Fhionlainn agus an Ísiltír, is fearr le daoine cumarsáid dhíreach chun caidrimh a láimhseáil trí shoiléireacht. Is gnách go mbíonn níos lú béime ag daoine ar chobhsaíocht, agus go mbíonn siad níos oscailte do dhúshláin agus d’athruithe. Is gnách go gcuireann na cultúir seo níos lú tábhachta le foirmiúlachtaí, a mheastar a bheith bainteach le stádas nó le hordlathas. Is gnách gur cultúir agus sochaithe comhionannasacha iad, agus go bhfuil meas acu ar shaoirsí daoine aonair agus ar a gceart iad féin a chur in iúl.

Ag brath ar an áit a bhfuil stíleanna éagsúla cumarsáide ar an speictream, d’fhéadfadh daoine ó chultúir áirithe a mheas go bhfuil comhghleacaithe ródhíreach nó neamhthuisceanach, nó ródhébhríoch agus róchoimeádach. Tá sé tábhachtach a thuiscint go bhfuil formhór na gcultúr áit éigin i lár an chontanaim. Mar shampla, is féidir le muintir na Breataine a bheith díreach, ach is minic a chuireann siad a dteachtaireachtaí i láthair agus i bhfocail ar bhealaí a bhféadfadh cuma níos lú achrainn, agus níos mó béasaíochta agus taidhleoireachta, a bheith orthu. I gcultúr na Breataine, is gnách go mbíonn gnéithe den chumarsáid dhíreach agus indíreach araon ann.

Tugann an chaoi a ndéanann cultúr cumarsáid léargas suntasach ar an gcaoi a smaoiníonn a mhuintir agus, dá réir sin, ar an gcaoi a n-oibríonn siad agus a ndéanann siad gnó. An chuid is mó den am, téann cumarsáid thar fhocail labhartha agus cuirtear teachtaireachtaí in iúl tríd an nguth, trí chomharthaíocht choirp agus trí leideanna eile.

Leideanna tábhachtacha chun inrochtaineacht agus cuimsitheacht do chumarsáide a mhéadú

Bí dílis duit féin. Is é atá i gceist le bheith i do chumarsáidí cuimsitheach ná a bheith dílis duit féin, ó chroí agus macánta. Is gnách go mbíonn sé soiléir nuair a bhíonn duine ‘bréagach’ nó nuair nach bhfuil an fhírinne á hinsint aige. Is féidir le claontacht neamh-chomhfhiosach tionchar a imirt freisin ar an gcaoi a ndéanann daoine cumarsáid le daoine eile, agus ar an gcaoi a bhféadfadh cuimsiú nó eisiamh a bheith mar thoradh air sin. Is féidir le comharthaíocht choirp cur leis an mbraistint go bhfuilimid á gcuimsiú nó á n-eisiamh. Déan machnamh ar do chomharthaíocht choirp féin ag amanna áirithe den lá (go háirithe nuair a bhíonn tú gnóthach), ar an tionchar a d’fhéadfadh a bheith aici ar dhaoine eile, agus ar an gcaoi a bhféadfá a bheith níos gníomhaí i dtaobh cuimsitheachta.

Admhaigh do bhotúin. Is minic a bhíonn sé an-deacair ar go leor daoine leochaileacht a léiriú i suíomh cúraim sláinte, ach chun a bheith níos cuimsithí i do chumarsáid nuair a dhéantar botún neamhbheartaithe nó nuair a dhéantar rud éigin go mícheart/go dona, ná déan iarracht é a cheilt. Ní saineolaí ar gach rud é aon duine agus níl na freagraí ar fad ag gach duine. Is mó an seans go bhfreagróidh daoine ar bhealach tacúil dearfach nuair a admhaímid ár mbotúin, seachas iarracht a dhéanamh iad a cheilt nó iad a chlúdach agus go bhfaightear amach fúthu ansin. Is féidir an rud céanna a dhéanamh nuair nach dtuigtear cás nó suíomh. Ní laige ná easpa teanntáis é soiléiriú nó míniú breise a iarraidh, ach neart. Léiríonn an cheist “Tá brón orm, ní thuigim é sin – an féidir leat a insint dom cad is brí leis?” toilteanas foghlaim agus tuiscint shoiléir a fháil ar chás. Tá sé seo thar a bheith tábhachtach maidir le cuimsiú agus éagsúlacht. Tá an oiread sin tréithe agus eispéiris saoil éagsúla ann gur dócha go ndéanfar botúin, agus nach mbeidh gach rud ar eolas againn. Bíonn an domhan, an teanga agus an téarmaíocht ag athrú i gcónaí, mar sin déan iarracht i gcónaí intinn oscailte a choinneáil, bí sásta glacadh le ceartúcháin, agus cuir ceisteanna chun soiléireacht a fháil agus foghlaim ó bhotúin.

Déan féinmhachnamh. Is minic a bhíonn ócáidí ann ina smaoinímid “níor chuir mé é sin in iúl i gceart” nó “níor tuigeadh é sin mar a bhí beartaithe”. Ní thugann an rún atá taobh thiar de ghníomhartha leithscéal dá dtionchar má mhothaíonn duine go bhfuil sé eisiata. Is é an freagra is fearr ná an botún a aithint, leithscéal a ghabháil as an tionchar a bhí aige, agus gach iarracht a dhéanamh an cás a chur ina cheart agus gan an duine a chur ag mothú eisiata arís amach anseo.

Bí solúbtha. Is fearr a fhreagraíonn daoine áirithe do scéalta, agus daoine eile d’fhíricí agus d’fhianaise. Smaoinigh ar bheith solúbtha i do stíleanna cumarsáide chun freastal ar riachtanais an lucht éisteachta ar an mbealach is fearr, seachas ar do roghanna féin. Mar shampla, d’fhéadfadh duine ar d’fhoireann oibriú ar an mbealach is fearr nuair a thugtar treoracha an-soiléir agus díreach dó, toisc go bhfuil sé an-mhodhúil agus nach n-oibríonn sé go maith le coincheapa doiléire, ach b’fhéidir gurbh fhearr le daoine eile an tsaoirse a bheith cruthaitheach agus réitigh a sholáthar. Smaoinigh ar an gcaoi le freastal ar dhaoine éagsúla san fhoireann. Tá sé seo ábhartha freisin agus tú ag obair le daoine óga: b’fhéidir go mbeadh daoine óga áirithe ag iarraidh an fhaisnéis ar fad ag an am céanna chun rogha eolasach a dhéanamh, agus b’fhéidir gurbh fhearr le daoine eile an fhaisnéis a fháil i scríbhinn ionas go mbeadh am acu machnamh a dhéanamh uirthi. Is féidir le comhráite oscailte le daoine óga faoin gcaoi ar mhaith leo go dtabharfá faisnéis dóibh le linn a gcúraim cabhrú le cumarsáid éifeachtach a chinntiú.

Smaoinigh ar a gcuid riachtanas. Is minic a théimid i bhfostú sa phatrún céanna cumarsáide. Uaireanta bíonn sé cosúil le script a bhfuil cur amach againn air nuair a roinnimid sonraí diagnóise, rud a chiallaíonn go ndéanaimid dearmad gur féidir gurb é seo an cúigiú huair a dúramar na focail sin an lá sin, ach gurb é seo an chéad uair a chloiseann an t-othar iad. Tóg am chun luach a chur ar thionchar dearfach na comhbhá anseo. Tóg am freisin chun smaoineamh ar an gcaoi ar féidir leat an comhrá a dhéanamh níos éasca. An bhfuil faisnéis i dteanga eile de dhíth orthu? An gcabhródh pictiúir nó léaráid leo obráid a thuiscint? Is minic a chabhraíonn íomhánna le coincheapa deacra a mhíniú do dhaoine óga agus is féidir leo tacú le comhráite le daoine a bhfuil tacaíocht de dhíth orthu maidir le cumarsáid shóisialta.

Tá sé tábhachtach freisin cuimhneamh nach gá duit na freagraí ar fad a bheith agat. Mura bhfuil tú cinnte cad a chabhródh leis an duine a bhfuil tú ag idirghníomhú leis, smaoinigh ar cheist a chur air, agus féach conas a d’fhéadfá freastal ar a riachtanais. Tá sé an-luachmhar anseo foighne a chothú agus atmaisféar tacúil a chruthú.

Stad ar feadh nóiméid. Má tharlaíonn mí-chumarsáid, stad agus déan athmheasúnú ar an gcás. Bíonn formhór na ndaoine ag brath ar smaointeoireacht thapa an chuid is mó den am, go háirithe nuair a bhíonn siad gnóthach, faoi strus nó faoi bhrú ama. Is féidir le ham a chur ar leataobh chun smaoineamh agus machnamh a dhéanamh cabhrú lena chinntiú go bhfoghlaimíonn tú ó d’idirghníomhaíochtaí le comhghleacaithe, othair agus teaghlaigh, chun feabhas leanúnach ar do scileanna cuimsitheachta a chinntiú.

Gníomhaíocht 2: Pas cuimsitheachta

Tá sé tábhachtach agus comhráite á ndéanamh againn go mbeimid in ann riachtanais duine a mheas agus a thuiscint go cruinn. Is féidir leis na ceisteanna seo a leanas cabhrú leat do chomhrá a mhúnlú agus tú ag caint le hothair, le comhghleacaithe nó le haon duine eile a bhféadfadh do thacaíocht a bheith de dhíth air. Trí na freagraí seo a scríobh síos agus a chinntiú go gcuirtear an fhaisnéis ar aghaidh (le cead), ní gá don duine é féin a athrá gach uair a bhogann sé ó chuid amháin den eagraíocht go cuid eile.

• Inis dom faoi na rudaí a théann i bhfeidhm ar d’eispéireas ó lá go lá? Cad is mó a théann i bhfeidhm ort?
• Cad iad na coigeartuithe is féidir liom a dhéanamh chun cabhrú leat páirt a ghlacadh chomh hiomlán agus is féidir i d’eispéireas/do ról?
• Tá a fhios agat cad a oibríonn is fearr duit, mar sin an roinnfeá roinnt smaointe faoin gcaoi ar féidir liom mo chur chuige a athrú chun freastal ar do riachtanais?
• Tuigimid gur féidir le rudaí a tharlaíonn do dhaoine a bhfuil cion againn orthu, nó a bhaineann leo, tionchar a imirt ar ár n-eispéiris. Roinn aon sonraí a bhfuil tú compordach leo a chuirfeadh ar ár gcumas tuiscint níos fearr a fháil ar na daoine mórthimpeall ort.
• Ar mhaith leat tuilleadh faisnéise faoi thacaíocht sláinte agus folláine?
• Cén stíl chumarsáide is fearr leat? M.sh. aghaidh ar aghaidh, glaonna gutháin, ríomhphoist, teachtaireachtaí téacs
• An bhfuil bealach ar leith ann ar fearr leat faisnéis nua a fháil? M.sh. go pearsanta, tuairisc scríofa, pointí urchair
• Cé chomh minic ar mhaith leat nuashonrú a fháil nuair a athraíonn rudaí? Agus cén chaoi?
• An bhfuil aon rud eile a bheadh cabhrach dom a bheith ar eolas agam chun a chinntiú gur féidir leat an t-eispéireas is fearr is féidir a bheith agat?

Idirdhealú a Chomhrac go Gníomhach

Is minic a úsáidtear an téarma finné mar théarma neodrach chun cur síos a dhéanamh ar dhuine a fheiceann cás atá míthaitneamhach go minic, lena bhféadfaí bulaíocht, ciapadh agus idirdhealú a áireamh. Cabhróidh an rannán seo leat an difríocht idir comhghuaillí éighníomhach agus comhghuaillí gníomhach a thuiscint, an tábhacht a bhaineann le haistriú ó bheith i do chomhghuaillí éighníomhach go bheith i do chomhghuaillí gníomhach, chomh maith le príomhleideanna maidir le conas a bheith i do chomhghuaillí gníomhach agus timpeallacht atá fíorchuimsitheach a chruthú.

Is éard is finné gníomhach ann ná duine a dhéanann idirghabháil chun cur i gcoinne iompar idirdhealaitheach. D’fhéadfadh finné éighníomhach a bheith ina dhuine a chreideann gur cheart an rud ceart a dhéanamh ach nach dtugann dúshlán dóibh siúd atá ag déanamh an ruda mhícheart. Is minic a bhíonn misneach mór ag teastáil chun a bheith i do fhinné gníomhach, ach is é an rud is tábhachtaí ná go ndéantar beart i gcónaí.

Tarlaíonn éifeacht an fhinné nuair is lú an seans go dtabharfaidh duine cabhair do dhuine atá i ngátar má tá daoine eile i láthair. D’fhéadfadh daoine a bheith míchompordach nó drogallach cabhrú ar chúiseanna éagsúla, lena n-áirítear:

• Tionchar sóisialta / féiniúlacht – smaoineamh, mura bhfuil aon duine eile ag déanamh aon rud, go mb’fhéidir nach bhfuil cabhair de dhíth ar an íospartach, nach dteastaíonn cabhair uaidh nó uaithi, nó nach bhfuil cabhair tuillte aige nó aici / nach mbaineann sé nó sí leis an ngrúpa.
• Cosc de bharr lucht féachana – eagla roimh náire agus roimh sheasamh amach mar an chéad duine a fhreagraíonn. B’fhéidir nach mbeadh duine ag iarraidh clampar a tharraingt nó seasamh amach.
• Eagla roimh iarmhairtí diúltacha – mothú go bhfuil baol iarmhairtí ann nó nach bhfuil sé sábháilte gníomhú.
• Scaipeadh freagrachta – an tuairim go ndéileálfaidh duine éigin eile leis an gcás.
• Toimhdí míchearta – uaireanta creideann daoine trí dhearmad go bhfuil tuairim atá difriúil lena dtuairim féin ag formhór na ndaoine eile

Nuair nach labhraíonn daoine amach agus iad ag feiceáil iompar fadhbach, tá siad ag glacadh leis go bhfuil comhaontú ann go bhfuil an t-iompar sin coitianta agus/nó inghlactha. Dá bhrí sin, tá freagracht orthu siúd sa tromlach gníomhartha agus iompar diúltach a cheistiú trí iompar sláintiúil, dearfach, ionas nach mbreathnófar ar an iompar fadhbach mar rud inghlactha.

Tá finnéithe gníomhacha in ann:

• An eachtra a thabhairt faoi deara – feiceann siad cás agus an t-iompar diúltach atá á léiriú.
• É a aithint mar fhadhb – ní ghlacann siad leis go bhfuil an fhadhb réitithe ná ní dhéanann siad beag is fiú dá tábhacht.
• Freagracht a mhothú as déileáil leis – bíonn comhbhá acu leis an íospartach agus tuigeann siad go gciallaíonn gan idirghabháil a dhéanamh a bheith páirteach go hindíreach sa mhí-iompar.
• Na scileanna riachtanacha a bheith acu chun gníomhú – tá an misneach acu agus muinín as a gcumas idirghabháil a dhéanamh.

D’fhéadfadh am, misneach, eolas agus oiliúint shonrach ar ábhair amhail comhráite misniúla agus sábháilteacht shíceolaíoch a bheith ag teastáil chun aistriú ó bheith i do fhinné éighníomhach go bheith i do fhinné gníomhach. Seo thíos roinnt príomhleideanna chun cabhrú leat an t-aistriú sin a dhéanamh.

Stad/Sos – Tóg tamall chun an cás a mheas agus smaoineamh ar an mbealach gníomhaíochta is oiriúnaí. Ní chiallaíonn a bheith i do fhinné gníomhach tú féin a chur i mbaol. Ciallaíonn sé an cás a mheas agus bealach ciallmhar gníomhaíochta a roghnú chun gach duine lena mbaineann a chosaint.

Cásanna féideartha a aithint – Bí feasach ar do thimpeallacht agus aithin nuair a d’fhéadfadh cás dul in olcas agus díobháil a dhéanamh. D’fhéadfadh cásanna ina bhfuil duine á chiapadh, á bhulaíocht nó faoi bhagairt a bheith i gceist leis seo. Mura féidir gníomhú ag an am, déan teagmháil leis an duine lena mbaineann ina dhiaidh sin agus tairg tacaíocht leanúnach agus an chéad chéim eile le glacadh.

Athrú a chur i bhfeidhm – Má tá sé sábháilte go fisiciúil/go síceolaíoch é sin a dhéanamh, cuir i gcoinne an iompair go daingean trí chomharthaíocht choirp, gothaí gnúise agus/nó focail, agus sábháilteacht gach duine sa chás á cur san áireamh agat i gcónaí. D’fhéadfaí cuireadh chun comhrá a thabhairt don té a rinne an gníomh agus plé a thosú faoi cén fáth a raibh an t-iompar míchuí, seachas na gníomhartha a cháineadh go hoscailte, rud a d’fhéadfadh coinbhleacht a chruthú.

Aird a atreorú – Is féidir leis seo a bheith ina chur chuige nach bhfuil chomh díreach céanna. Tarraing aird ar rud éigin eile, cuir isteach ar an té atá ag déanamh an ghnímh agus/nó athraigh an comhrá. Is féidir leis cabhrú leis an íospartach éalú ó bhaol. Tá sé seo an-éifeachtach i gcás micrea-ionsaithe.

Nótaí a ghlacadh – Nuair a fheiceann tú iompar neamhchuimsitheach, glac nótaí faoin gcás nó, i gcásanna níos tromchúisí, déan taifeadadh ar an gcás le taifeadán gutha agus/nó físeán ar fhón póca chun fianaise tacaíochta a sholáthar. Fiafraigh den duine lena mbaineann i gcónaí cad ba mhaith leis nó léi a dhéanamh leis an taifead sula ndéanann tú aon bheart eile.

An t-eispéireas a bhailíochtú – Má roinneann duine a eispéireas díobhála, cleacht éisteacht ghníomhach trí chomhbhá a léiriú, a eispéireas a aithint, agus tacaíocht agus acmhainní a thairiscint.

Cabhair a lorg – Uaireanta bíonn idirghabháil níos tromchúisí ag teastáil i gcás ciaptha agus/nó idirdhealaithe. Má tá sé sin soiléir, lorg cabhair ó dhuine eile, tuairiscigh iompar do-ghlactha, agus cuir fadhbanna ar aghaidh chuig leibhéal níos airde trí nósanna imeachta foirmiúla agus trí labhairt leis an rannóg acmhainní daonna.

Tacaíocht a thairiscint – D’fhéadfadh teagmháil a dhéanamh leis an duine lena mbaineann, tairiscint siúl leis nó léi chuig áit shábháilte, nó a chur in iúl dó nó di go bhfuil tú ann dó nó di agus sásta leanúint de thacaíocht a thabhairt tar éis an cháis a bheith i gceist leis seo.

Tuilleadh oideachais agus tacaíochta – lorg cláir oiliúna agus acmhainní foghlama chun tuilleadh a fhoghlaim faoi conas a bheith i do fhinné gníomhach éifeachtach. Lorg bealaí tacaíochta duit féin freisin tar éis duit idirghabháil a dhéanamh. Féach ar leabhair amhail Éifeacht an Fhinné le Catherine Sanderson nó An Té a Sheasann an Fód: Conas an Domhan a Athrú trí Sheasamh Suas Nuair Nach nDéanann Daoine Eile Amhlaidh le Rose Brock. Más fearr leat foghlaim trí bhreathnú agus éisteacht, b’fhéidir gur mhaith leat féachaint ar chláir fhaisnéise amhail An Talamh Fiaigh (2015) – scannán faisnéise a dhéanann iniúchadh ar eipidéim na n-ionsaithe gnéis ar champais choláistí sna Stáit Aontaithe agus a leagann béim ar thábhacht finnéithe gníomhacha maidir leis na heachtraí seo a chosc agus freagairt dóibh, nó Dialanna na Cineáltais (2017) – sraith faisnéise a leanann aistear fir a thaistealaíonn ar fud an domhain ar ghluaisrothar agus é ag brath ar chineáltas strainséirí amháin. Leagann an tsraith béim ar chumhacht gníomhartha aonair cineáltais agus ar an tábhacht a bhaineann le bheith i do fhinné gníomhach sa saol laethúil.

Teicnící chun cur i gcoinne teanga agus iompar idirdhealaitheach

Tá roinnt teicnící ann chun cur i gcoinne teanga mhaslach; beidh ort an cur chuige is fearr a oireann duit féin agus don chás atá i gceist a roghnú. Smaoinigh ar an toradh is mian leat a bhaint amach: an bhfuil tú ag iarraidh teorainn threallúsach a leagan síos maidir lena bhfuil inghlactha, nó an bhfuil tú ag iarraidh duine a chur i riocht foghlama inar féidir leat oideachas a chur air nó uirthi?

Tá céatadán beag daoine ann atá ciníoch / gnéasaíoch / homafóbach / trasfhóbach, etc., go hoscailte, agus nach n-athróidh a n-intinn. Is é an aidhm leis an ngrúpa seo ná iarmhairtí a chur i bhfeidhm orthu as a bhfuil ráite acu. Mar shampla, rud soiléir treallúsach a rá amhail "tá an méid atá díreach ráite agat ciníoch agus maslach. Ná habair é sin i mo láthair arís, le do thoil”. Má leanann siad de theanga idirdhealaitheach agus mhaslach a úsáid agus má dhiúltaíonn siad a n-iompar a aithint, abair ansin, "Tá tú fós ag iompar go ciníoch tar éis dom iarraidh ort gan é sin a dhéanamh. Táim ag imeacht anois", agus siúil leat. Is é atá déanta agat ná iarmhairtí soiléire a chur i bhfeidhm as a ngníomhartha. Dá ndéanfadh gach duine sa tsochaí é seo go comhsheasmhach le daoine atá fuafar go hoscailte, d’fhoghlaimeoidís 1) nár cheart a dtuairimí a roinnt go poiblí agus, tá súil againn, 2) cén fáth ar amhlaidh atá.

Is é an grúpa i bhfad níos mó ná daoine a deir nó a dhéanann rudaí idirdhealaitheacha, a úsáideann focail nó téarmaí maslacha ach nach measfadh iad féin a bheith idirdhealaitheach. Go deimhin, is dócha go mbeadh náire orthu dá mbreathnófaí orthu mar dhaoine ciníocha, rud a fhágann go n-éiríonn siad cosantach agus drogallach athrú. Is é an aidhm leis an ngrúpa seo ná iad a chur i riocht ina mothaíonn siad gur féidir leo glacadh leis go bhfuil siad mícheart agus gealltanas a thabhairt é sin a athrú. Go minic, ní thuigeann siad cén fáth a bhfuil an méid atá ráite acu idirdhealaitheach.

Teicníc 1

1. Nuair a deir siad rud maslach, d’fhéadfá a rá "ó, níl sé inghlactha an focal/frása sin a úsáid a thuilleadh mar go ngortaíonn sé daoine (XXX) go mór". Is é an rud is tábhachtaí ná é seo a rá go cineálta agus a bheith réidh dá bhfreagra.
2. D’fhéadfaidís a rá "ó, ceart go leor, ní raibh a fhios agam é sin..." nó d’fhéadfaidís éirí cosantach nó corraithe. Má dhéanann siad amhlaidh, fan socair agus comhbhách agus ceangail é lena dtaithí féin, m.sh. "dá dtabharfadh duine ainm ort nár thaitin leat, nach mbeifeá ag iarraidh a bheith in ann iarraidh air nó uirthi stopadh de sin a dhéanamh?"
3. Déan iarracht a gcomhbhá a mhúscailt. De ghnáth, is é an bealach is fearr chun é seo a dhéanamh ná é a cheangal lena dtaithí féin. Mar sin, tá sé cabhrach an cur chuige "cad dá mbeifeá sa chás seo..." a úsáid, nó má tá aithne agat orthu agus más féidir leat é a cheangal go díreach lena dtaithí phearsanta nó lena dteaghlach, d’fhéadfadh sé sin a bheith níos cumhachtaí fós, m.sh. "conas a mhothófá dá mbeadh ort a mhíniú dúinn agus muid inár bpáistí cad ba cheart a dhéanamh ionas nach scaoilfeadh na póilíní linn?" Ar an drochuair, ní mhothaíonn go leor daoine comhbhá go héasca le daoine nach bhfuil aithne acu orthu, mar sin caithfidh tú iad a threorú chuige trína bhfuil tábhachtach dóibh.

Teicníc 2

1. Nuair a deir siad rud ciníoch (m.sh. 'Ní dóigh liom gur leithscéal don bhochtaineacht é cine; níl le déanamh ag pobal XX ach iad féin a chur chun cinn mar a rinneamar féin') d’fhéadfá fiafraí "an amhlaidh go deimhin, cén fáth a gceapann tú é sin?"
2. Lean ort ag cur ceisteanna oscailte go socair chun dul beagán níos doimhne.
3. Ba cheart go gcabhródh sé seo leo a bpróisis smaointeoireachta féin a chíoradh freisin agus a fheiceáil go bhfuil siad ag athrá steiréitíopaí maslacha nach bhfuil aon bhunús leo, nó ar a laghad iad a chur i riocht nach bhfuil siad chomh cinnte céanna agus ina bhfuil siad oscailte do smaointe eile.
4. D’fhéadfá a rá ansin "Ceart go leor, de réir seo (foinse iontaofa atá agat ar do fhón, nó staitistic atá foghlamtha de ghlanmheabhair agat), tuilleann pobal XX 20% níos lú ná a gcomhghleacaithe YY sa phost céanna - ní cosúil go bhfuil sé sin cothrom, an bhfuil?" Nó "bhí sé éagórach orainne freisin, agus tá a fhios agam gur chuir sé sin pian orainn. Mar sin, nach dteastaíonn uait nach mbeadh ar dhaoine eile dul tríd an streachailt chéanna díreach chun teacht slán?"

Más mian leat tuilleadh eolais a fháil, déan taighde ar ‘theicnící cumarsáide treallúsaí’ agus ‘cumarsáid neamhfhoréigneach’ (ar a dtugtar NVC freisin) ar an idirlíon. Tá go leor teicnící éagsúla ann, chomh maith le físeáin ina léirítear samplaí de seo á chur i bhfeidhm.

Conas ba cheart dom freagairt má thugann duine dúshlán dom?

D’fhéadfadh sé a bheith trína chéile a chloisteáil go bhfuil an méid atá ráite agat maslach, go háirithe má mhothaíonn tú nach raibh drochintinn agat. Mar sin féin, ní mór duit breathnú air mar dheis foghlama agus athraithe. Tá cónaí orainn i sochaí inar féidir breathnú ar theanga, smaointe agus steiréitíopaí ciníocha, homafóbacha, trasfhóbacha, atá claonta in aghaidh daoine faoi mhíchumas, gnéasaíocha agus idirdhealaitheacha eile mar ghnáthrud, agus is féidir iad a úsáid go héasca gan smaoineamh. Is é an rud is tábhachtaí ná a bheith oscailte do do thoimhdí agus do chreideamh sna steiréitíopaí sin a cheistiú agus a bheith in ann d’iompar a athrú. Má thugtar dúshlán duit maidir le frása nó steiréitíopa ar leith a úsáid, is é seo an bealach is fearr le freagairt:

• Stad. Éist lena bhfuil á rá ag an duine eile.
• Gabh leithscéal as an méid a dúirt tú. Mura bhfuil tú cinnte cad a bhí goilliúnach faoin méid a dúirt tú, fiafraigh go socair den duine eile an bhféadfadh sé nó sí é a mhíniú. Mura féidir leis nó léi, nó mura mian leis nó léi é sin a dhéanamh, déan nóta chun taighde a dhéanamh air níos déanaí.
• Déan machnamh ar an gcás agus ansin athraigh d’iompar.
• Déan taighde níos leithne ar an ábhar chun do thuiscint a leathnú.

An Tábhacht a Bhaineann le hAbhcóideacht ar son Daoine Óga agus a dTeaghlach

Tá sé thar a bheith tábhachtach go mbeadh othair i gcroílár a gcúraim. Go háirithe nuair a bhíonn cúrsaí gnóthach, is féidir linn dearmad a dhéanamh uaireanta gur féidir leis an gcóras cúraim sláinte a bheith scanrúil agus mearbhall a chur ar othair. Ní hamháin gurb é ár gcúram tacú leo biseach a fháil más féidir, ach a chinntiú freisin go dtéann siad tríd an bpróiseas leis an oiread tacaíochta agus athdhearbhaithe agus is féidir.

Is cur chuige é cúram otharlárnach a chuimsíonn othair ina gcinntí féin maidir le cúram sláinte agus a leagann an bhéim is mó ar a ndínit, a neamhspleáchas agus meas orthu. I gcodarsnacht leis sin, tugann cúram dochtúirlárnach tús áite do thuairimí agus do chinntí an ghairmí cúraim sláinte thar mhianta agus chinntí an othair. Tá baint ag na scileanna agus na modhanna a bhaineann le cur chuige otharlárnach, ina bhfuil comhbhá, neamhspleáchas agus cumhachtú othar lárnach, le cúram ar chaighdeán níos airde agus torthaí níos fearr [7].

Bealach amháin lena chinntiú go bhfuil d’othair óga i gcroílár a gcúraim sláinte féin ná iad a chumhachtú le go mbeidh muinín acu ceisteanna a chur agus a chur in iúl duit nuair nach dtuigeann siad rud éigin nó nuair a bhíonn tuilleadh eolais de dhíth orthu. Is féidir leat é seo a dhéanamh mar seo a leanas:

1. Éist go simplí – rómhinic, dírímid ar an othar a spreagadh chun éisteacht linn, ach tá sé tábhachtach freisin am a ghlacadh chun éisteacht leo. Nuair a ghlacaimid am chun dearcadh duine eile a chloisteáil i ndáiríre, féadann sé sin iad a chumhachtú go mór.
2. Cairde tacaíochta – uaireanta, is féidir leis an gcóras cúraim sláinte a bheith scanrúil do dhaoine óga, go háirithe nuair a bhíonn siad ag plé le daoine fásta beagnach go heisiach. Is féidir leis an deis labhairt le daoine atá níos gaire dá n-aois féin faoi ghnéithe éagsúla dá dtaithí cabhrú go mór leo tuiscint níos fearr a fháil ar a bhfuil ag tarlú agus ar na roghanna atá ar fáil.
3. Tabhair deiseanna do bhaill foirne óga – arís, i mórán sochaithe, bímid faoi thionchar na tuairime gur gá gurb é an duine is sine sa seomra an saineolaí. Ach trí bhaill foirne níos óige a chumhachtú agus deis a thabhairt dóibh dul i gceannas agus forbairt a dhéanamh, léiríonn tú d’othair óga gur áit í seo inar féidir éisteacht leo.
4. Bí umhal – féadann sé a bheith an-deacair a admháil go bhfuilimid mícheart, agus is minic a bhíonn gairmithe an-drogallach é sin a dhéanamh. Go háirithe maidir le cuimsiú, tá an oiread sin le foghlaim againn ó dhaoine óga agus ó othair, ach chun é sin a dhéanamh ní mór dúinn a bheith macánta linn féin agus le daoine eile nuair nach bhfuil rud éigin ar eolas againn.
5. Tabhair áit ag an mbord do dhaoine óga – trí dhaoine óga a chur san áireamh in abhcóideacht othar agus i bhfóraim othar, is féidir a chinntiú go bhfuil soláthar seirbhísí agus taighde ag freastal go fírinneach ar riachtanais othar óg. Tá an oiread sin luacha le cur acu leis an obair má thugaimid áit ag an mbord dóibh.

Tá ról an tuismitheora athraithe go mór thar na blianta. Roimhe seo, bhí an fhreagracht as cúram a thabhairt go daingean ar mhná; sa lá atá inniu ann, níl an teideal tuismitheora teoranta go docht dóibh siúd a bhfuil ceangail bhitheolaíocha acu. Tagann daoine chun bheith ina dtuismitheoirí ar bhealaí éagsúla, lena n-áirítear uchtáil, pósadh nó altramú, ach gan a bheith teoranta dóibh sin. Baineann ról an tuismitheora leis an tacaíocht chomhroinnte i measc bhaill uile an aonaid teaghlaigh. Agus eagraíocht a thacaíonn le teaghlaigh á cruthú, tá i bhfad níos mó le cur san áireamh ná beartais iomaíocha mháithreachais nó atharthachta amháin. Sa lá atá inniu ann, tá an fhianaise ar an tábhacht a bhaineann le tacú le folláine mhothúchánach agus fhisiciúil tuismitheoirí doiciméadaithe go maith agus níl aon díospóid ina leith. Tuigeann eagraíochtaí, mura féidir leo tacaíocht mhaith a thairiscint le linn na tréimhse seo, go bhféadfaidís tionchar diúltach a imirt ar chúram an duine óig agus an teaghlaigh. Glac am chun riachtanais na dtuismitheoirí a thuiscint ar leithligh ó riachtanais an duine óig, lena chinntiú go bhfuil tú in ann freastal ar an dá ghrúpa. Ach cuimhnigh, fiú má tá d’othar óg, gurb é a gcúram féin atá mar phríomhfhreagracht ort, agus mar sin ba cheart go mbeadh ionchur acu ann le tacaíocht óna dtuismitheoirí.

Gluais Teanga Ionchuimsithí

Is ábhar mór plé í an teanga ionchuimsitheach, ach ar an drochuair níl comhaontú uilíoch ann ina leith. D’fhéadfadh teanga a oireann do ghrúpaí áirithe gan a bheith oiriúnach do ghrúpaí eile, agus fiú laistigh de ghrúpaí d’fhéadfadh teanga is fearr le duine amháin gan a bheith oiriúnach do dhuine eile sa ghrúpa céanna. Tá sé seo thar a bheith casta agus cumarsáid sa dara teanga nó aistriúcháin go teangacha éagsúla á mbreithniú. Tá roinnt treorach thíos maidir le focail agus frásaí áirithe i roinnt teangacha éagsúla, ach is é an cur chuige is tábhachtaí agus do theanga á breithniú agat ná dul i gcomhairle i gcónaí leis an duine lena bhfuil tú ag labhairt agus na focail is compordaí dóibh a úsáid. Uaireanta d’fhéadfadh sé a bheith tairbheach freisin gnáth-theanga laethúil a úsáid seachas téarmaíocht acadúil agus tú ag labhairt le duine nach é an Béarla a dteanga dhúchais.

Míchumas

Tá difríochtaí suntasacha sa teanga a bhaineann le míchumas ar fud na hEorpa. Tá dhá mhúnla ann a mhíníonn an chaoi a mbímid ag smaoineamh ar mhíchumas de ghnáth. Féachann an múnla leighis ar mhíchumas mar thinneas nó mar rud ar gá é a réiteach nó cabhrú leis. Mothaíonn go leor daoine go nglacann an múnla seo leis gur leis an duine faoi mhíchumas atá an fhadhb. Cuireann múnla sóisialta an mhíchumais athfhráma ar an dearcadh seo agus féachann sé ar an tsochaí mar an mbacainn; sa mhúnla seo is é an domhan lasmuigh an fhadhb – níl aon rud cearr leis an duine faoi mhíchumas. Dá dtógfaimis córais, foirgnimh, ionaid oibre srl. agus an t-ionchuimsiú san áireamh, ní bheadh tionchar ag míchumas duine ar a rannpháirtíocht i suíomhanna éagsúla (nó bheadh tionchar níos lú aige). Sa chúram sláinte, áfach, níl sé chomh simplí sin: tá go leor riochtaí a chuireann míchumas ar dhaoine ar féidir cóireáil a chur orthu sa chaoi nach gá dóibh tionchar fadtéarmach a imirt ar an duine; is sampla maith de seo í an ailse. Sa Bhéarla, úsáideann múnla leighis an mhíchumais teanga a chuireann an duine ar dtús den chuid is mó, m.sh. duine a bhfuil míchumas air, ach úsáideann múnla sóisialta an mhíchumais (is minic gurb é seo an múnla is fearr le habhcóidí míchumais) teanga a chuireann an fhéiniúlacht ar dtús den chuid is mó, m.sh. duine faoi mhíchumas. I roinnt teangacha Eorpacha, amhail an Fhraincis, meastar gurb í teanga a chuireann an fhéiniúlacht ar dtús an cur chuige is ionchuimsithí, m.sh. une personne en situation de handicap.

I gcás daoine áirithe, is féidir le teanga a chuireann an duine ar dtús a bheith cabhrach, toisc go gcuidíonn sí lena léiriú nach ionann an míchumas agus iomlán an duine, ach gur cuid díobh é. I gcás daoine eile, is féidir le teanga a chuireann an fhéiniúlacht ar dtús a bheith níos cabhraí, toisc go n-aithníonn sí a míchumas mar ghné thábhachtach dá bhféiniúlacht. Ní ceist shimplí í ina bhfuil ceann amháin ceart agus an ceann eile mícheart: braitheann sé ar an gcás, ar an riocht agus ar an duine. Mar shampla, ní déarfá gur ‘duine ailse’ é duine; déarfá gur ‘duine atá ag maireachtáil le hailse’ é. Mar sin féin, d’fhéadfá daoine a fheiceáil ag úsáid an téarma ‘duine uathach’ mar rogha ab fhearr leo ná ‘duine a bhfuil uathachas air’.

Nuair a bhreithnítear aistriúchán ar theanga a bhaineann le míchumas, tagann ceist chasta eile chun cinn, mar is minic a bhíonn teanga neamhionchuimsitheach ann de thaisme mar thoradh ar aistriúcháin dhíreacha. Mar shampla, is é ‘инвалидность’ an focal a úsáidtear go coitianta sa Rúisis ar mhíchumas. Dá n-aistreofaí é seo go díreach go Béarla, chiallódh sé ‘handicapped’, focal a mheasfaí sa Bhéarla a bheith maslach agus tagairt á déanamh do mhíchumas. Is é is cúis leis seo ná an chaoi ar tháinig an focal ‘handicapped’ chun cinn. Moltar gur eascair an focal as píosa reachtaíochta a ritheadh in 1504 chun déirc a iarraidh a dhéanamh dleathach do sheansaighdiúirí faoi mhíchumas, toisc gur measadh nach mbeidís in ann obair a dhéanamh. Tugadh ‘cap in hand’ air seo, agus is as sin a tháinig an téarma ‘handicap’. Mar sin, sa Bhéarla tá ciall dhiúltach leis an bhfocal seo agus is bealach díspeagúil é le tagairt a dhéanamh do mhíchumas. Sa Rúisis, áfach, níl an stair seo ag baint leis: níl ann ach focal a tugadh isteach ó theanga eile chun tagairt a dhéanamh do mhíchumas, agus tá sé go hiomlán inghlactha mar théarma.

Agus teanga a bhaineann le míchumas san Eoraip á breithniú agat, smaoinigh ar an méid seo a leanas:

Eitneacht/Cine

Cosúil le go leor ábhar eile, tá an teanga a bhaineann le heitneacht agus cine an-éagsúil ar fud na hEorpa. Ar dtús, is féidir linn tosú trí thuiscint a fháil ar an difríocht idir na téarmaí eitneacht agus cine, mar is minic a úsáidtear iad go hidirmhalartach sa Bhéarla cé go bhfuil bríonna beagán difriúil leo. Tuigtear sa lá atá inniu ann gur téarma grúpála é cine do dhaoine a bhfuil tréithe fisiciúla agus gnéithe dá sinsearacht, dá gcultúr agus dá stair i gcoiteann acu, amhail dath craicinn agus cineál gruaige. Tuigtear go dtagraíonn eitneacht do ghrúpaí a bhfuil bunús agus traidisiúin shóisialta, chultúrtha agus teanga i gcoiteann acu. Is tógálacha sóisialta iad an dá cheann, áfach, a úsáidtear chun daoine a chatagóiriú i ngrúpaí daonra. Tá éagsúlacht ghéiniteach ann ar fud ghéanóm an duine. Go stairiúil, cuireadh cuid de na héagsúlachtaí seo i leith codanna éagsúla den domhan, ach mar gheall ar an méid ollmhór gluaiseachta daonna thar thréimhse fhada ama, tá sé dodhéanta anois cine a aithint ar bhonn géiniteach. Ina ainneoin sin, bíonn coincheap an chine fós ag múnlú eispéireas an duine, chun tairbhe agus chun dochair. Tá claontacht chiníoch mar bhunús le hidirdhealú, eisiamh agus foréigean, agus féadfaidh sí seo eispéiris grúpaí éagsúla agus iad ag úsáid cúraim sláinte a athrú go mór.

Chun eitneacht agus cine a thuiscint, tá sé ríthábhachtach a aithint gur tógálacha sóisialta iad araon, nach bhfuil bunaithe ar ghéineolaíocht. Tá 99% dá DNA i gcoiteann ag daoine, agus ní thagann na miondifríochtaí leis na catagóirí ciníocha. Léiríonn staidéir sa ghéanómaíocht gur minic a bhíonn níos mó éagsúlachta géinití laistigh de ghrúpaí ciníocha mar a thugtar orthu ná eatarthu, rud a chuireann coincheap na gciníocha bitheolaíocha ar leith faoi cheist. Cuireann sé seo béim ar an bhfíric gur mó an tionchar atá ag tosca stairiúla agus sóisialta ar chine agus ar eitneacht, go háirithe an coilíneachas, a bhuanaigh idirdhealú agus neamhionannas gaolmhar. Bíonn tionchar suntasach ag na tógálacha seo ar eispéiris cúraim sláinte, rud a leagann béim ar an ngá le féachaint ar éagsúlacht an duine trí dhearcadh atá bunaithe ar chomhthéacs sóisialta seachas ar thoimhdí bitheolaíocha atá as dáta.

Tá difríochtaí móra sa teanga a bhaineann le cine agus eitneacht de réir tosca éagsúla amhail comhthéacsanna cultúrtha, reiligiúnacha, stairiúla agus coilíneacha. Fiú agus an focal ‘cine’ á bhreithniú againn, cé gur téarma go hiomlán inghlactha é sa Bhéarla, d’imigh sé as stór focal go leor tíortha Eorpacha tar éis an Dara Cogadh Domhanda. Fuair staidéar a rinne Laura Führer in 2021 [8] amach go n-úsáidtear an téarma mionlach eitneach san Iorua beagnach go heisiach chun tagairt a dhéanamh do ghrúpaí nach daoine geala iad, agus go gceanglaítear an focal eitneacht le cúlra náisiúnta. Ina ainneoin sin, léirigh torthaí a staidéir gur úsáideadh eitneacht go príomha chun dath craicinn a chur in iúl. Thug rannpháirtithe le fios gur smaoinigh siad ar dhaoine a raibh craiceann dorcha acu nó nach raibh as an Eoraip nuair a smaoinigh siad ar an bhfocal inimirceach. Is amhlaidh a bhí cé nach dtagraíonn an focal ach do dhuine a rugadh lasmuigh den tír agus a bhog chun na tíre sin. Rinne na rannpháirtithe a raibh craiceann dubh nó donn acu cur síos ar mhionionsaithe a bhaineann lena gcine agus lena n-eitneacht mar rud coitianta. Mar shampla, tugadh moladh dóibh as a gcumas teanga, mar gheall ar an toimhde nach bhféadfadh duine a raibh craiceann níos dorcha aige a bheith rugtha san Iorua ná a bheith líofa san Ioruais. Ní bhaineann an míchompord seo maidir le teanga a bhaineann le cine agus eitneacht leis an Iorua amháin: is eispéireas coitianta é ar fud na hEorpa.

I go leor teangacha, moltar an focal eitneacht a úsáid in áit an fhocail cine. Is minic gurb é is cúis leis seo ná go bhfuil an t-aistriúchán díreach ar an bhfocal ‘cine’ ar aon dul leis an bhfocal ‘pór’, a bhfuil ciall dhiúltach shoiléir leis. Ina theannta sin, déan iarracht aidiachtaí seachas ainmfhocail a úsáid agus eitneacht á cur síos agat. Agus téarmaíocht a bhaineann le féiniúlachtaí ciníocha agus grúpaí eitneacha ar leith á breithniú, d’fhéadfadh duine nach labhraíonn teanga áirithe focail sa teanga sin a mheas a bheith maslach nuair a léann nó a chloiseann sé iad. Mar shampla, tuigtear go forleathan gur téarma maslach é ‘negro’ don phobal dubh, ar úsáideadh é mar théarma masla go stairiúil agus le déanaí, agus go bhfuil sé níos ionchuimsithí agus níos oiriúnaí tagairt a dhéanamh do dhuine mar dhuine ‘dubh’. Mar sin féin, is é ‘negro’ an focal firinscneach Spáinnise ar dhubh, rud a d’fhéadfadh mearbhall a chur ar dhaoine nach labhraíonn Spáinnis. Chomh maith leis sin, is féidir cialla an-éagsúil a bheith leis an bhfocal céanna i dtíortha éagsúla. Mar shampla, úsáidtear an focal ‘Tigan’ sa Rómáin mar théarma maslach agus aistrítear go Béarla é mar ‘Gypsy’, ach is téarma tuairisciúil inghlactha é an focal céanna sa Rúisis, ‘Цыган’, do dhaoine a bhfuil oidhreacht lucht siúil nó fánaíochta acu.

Cé gur féidir leis an ábhar a bheith deacair, ní mór comhráite faoi chine agus eitneacht a bheith ann chun tuiscint níos doimhne a fhorbairt ar an téarmaíocht cheart. Gan an mhuinín chun tús a chur leis na comhráite, ní thiocfaidh forbairt ar an tuiscint ar an teanga choíche.

Agus teanga a bhaineann le cine agus eitneacht san Eoraip á breithniú agat, smaoinigh ar an méid seo a leanas:

Claonadh Gnéasach agus Féiniúlacht Inscne

Agus teanga a bhaineann le claonadh gnéasach agus féiniúlacht inscne á plé, is í teanga atá neodrach ó thaobh inscne de príomhábhar an phlé. Is éard atá i gceist leis seo ná tagairt d’aon ghnéas/inscne ar leith a sheachaint, toimhdí inscne a bhaint de do theanga agus rogha eile saor ó inscne a chur ar fáil atá ionchuimsitheach do gach inscne. Go stairiúil, tá úsáid na teanga firinscní mar réamhshocrú an-choitianta ar fud na hEorpa. Mar shampla, má bhíonn tú i seomra lán ban ach fear amháin ann, labhróidh tú leis an ngrúpa agus an fhoirm fhirinscneach á húsáid agat. Ag deireadh an fichiú haois, áfach, thosaíomar ar ghluaiseacht ón réamhshocrú firinscneach a fheiceáil, chomh maith le teacht chun cinn roghanna baininscneacha teanga, de réir mar a mhéadaigh gníomhaíochas inscne agus cearta vótála. Le déanaí, tá an ghluaiseacht i dtreo neodracht inscne lasmuigh den dénárthacht fhirinscneach/bhaininscneach ag méadú, agus go leor pobal laistigh agus lasmuigh den phobal LGBTQ+ ag iarraidh teacht ar theanga atá neodrach ó thaobh inscne de chun cur síos níos fearr a dhéanamh ar a n-eispéireas. Tá sé seo ina ábhar conspóide i go leor tíortha, áfach, agus go leor den ghlúin óg ag éileamh foirm neodrach seachas foirm fhirinscneach nó bhaininscneach. I go leor teangacha Eorpacha, áfach, meastar go bhfuil na roghanna atá neodrach ó thaobh inscne de níos neamhfhoirmiúla, agus bíonn níos mó frithsheasmhachta ina leith i measc daoine a bhfuil cur chuige níos traidisiúnta acu i leith na teanga. Is cuid de nádúr na teanga í an fhorbairt le himeacht ama; tagann na hathruithe seo le hathruithe ar chultúr, ar imirce agus ar go leor tosca eile. Le déanaí, tá go leor athruithe tagtha ar an teanga a bhaineann le claonadh gnéasach agus féiniúlacht inscne in achar gearr ama, rud a fhágann go leor daoine trína chéile agus neirbhíseach faoin méid ba cheart dóibh a rá. Ach, mar atá le haon ghné den teanga ionchuimsitheach, is é an t-aon bhealach le bheith níos muiníní faoin méid atá le rá ná páirt a ghlacadh sa chomhrá agus tuilleadh a fhoghlaim.

Agus neodracht inscne sa teanga á fiosrú, tagann teangacha Eorpacha faoi 3 phríomhchatagóir: teangacha gan inscne, teangacha le hinscne nádúrtha, agus teangacha le hinscne ghramadaí.

I dteangacha gan inscne, is gnách go mbíonn focail atá neodrach ó thaobh inscne de ar fáil go héasca. I dteangacha le hinscne nádúrtha, tá na focail ann ach de ghnáth tagraíonn siad do ghrúpa, mar shampla an forainm Béarla ‘they’. I dteangacha le hinscne ghramadaí, tá gach ainmfhocal firinscneach nó baininscneach, agus is minic is traidisiún é foirm fhirinscneach na n-ainmfhocal agus na bhforainmneacha a úsáid agus tagairt á déanamh d’fhir agus do mhná le chéile. Tá roinnt modhanna éagsúla ann chun neodracht inscne a leabú, ach is minic a bhíonn focal nua nó litriú nua a thabhairt isteach i gceist. Mar shampla, an litir x nó e a chur in áit an deiridh –o nó –a chun focal nua a chruthú. Tá daoine eile tar éis slais a thabhairt isteach chun an litriú baininscneach agus firinscneach araon a úsáid agus focal neodrach a chruthú. Níl aon chur chuige uilíoch ann maidir le neodracht inscne i dteangacha le hinscne ghramadaí, ach dá mhéad daoine a bhíonn ag comhrá faoin ábhar, is ea is fusa a bheidh sé teacht ar réiteach a oibríonn.

Tá forbairt mhór tagtha freisin ar an teanga a bhaineann le claonadh gnéasach le 20 – 30 bliain anuas, ag teacht le díchoiriúlú na homaighnéasachta ag deireadh an fichiú haois. Tharla 80% de na hathruithe reachtaíochta maidir le díchoiriúlú idir 1972 agus 2005. Cé go bhfuil difríochtaí móra sa leibhéal glactha cultúrtha agus sóisialta ar fud na hEorpa, tá comhráite faoi ionchuimsiú LGBTQ+ ag éirí níos coitianta agus níos tábhachtaí. Tá sé tábhachtach gan lipéadú daoine aonair a sheachaint, ach ligean dóibh féin an teanga agus an stór focal is ábhartha agus is tábhachtaí dóibh a chur ar fáil duit. Ina theannta sin, mura bhfuil cur amach agat ar an teanga sin, déan iarracht gan féachaint uirthi mar rud ar chóir a bheith amhrasach nó dímheasúil faoi, ach mar dheis chun stór focal nua a fhoghlaim.

Agus tú ag smaoineamh ar conas do theanga a dhéanamh níos ionchuimsithí don phobal LGBTQ+, smaoinigh ar an méid seo a leanas:

Acmhainní Foghlama Breise

• Ó Réamhchlaonadh go Dul Chun Cinn: imeacht maidir le Cothromas, Éagsúlacht & Cuimsiú sa Rómáin — https://www.youtube.com/watch?v=FXO2Scuo44s&list=PLitnOttC-M8wyewTcOQK6UehyvcW23ZG4&index=3
• Seolann Líonra Eorpach na Marthanóirí Óga Ailse a chéad Pháipéar Beartais — https://www.youtube.com/watch?v=gzWmPgDBMQY&list=PLitnOttC-M8wyewTcOQK6UehyvcW23ZG4&index=9
• Moltaí maidir le Cúram Ailse Cothrom, Éagsúil agus Cuimsitheach — https://www.youthcancereurope.org/the-european-network-of-youth-cancer-survivors-launches-its-recommendations-for-equitable-diverse-and-inclusive-cancer-care-in-europe/
• Léarscáileanna éagothroime agus próifílí tíortha de chuid Chreat an AE um Fhaireachán ar Éagothroime Iltoiseach — https://composite-indicators.jrc.ec.europa.eu/multidimensional-inequality
• An Clár Eorpach um Éagothromaíochtaí Ailse — https://cancer-inequalities.jrc.ec.europa.eu/
• Dul i ngleic le héagothromaíochtaí i gcúram ailse san Aontas Eorpach — https://ihe.se/app/uploads/2024/01/IHE-REPORT-2024_1_.pdf
• Conas beartas cuimsitheach a dhearadh | An Banc Domhanda — https://blogs.worldbank.org/en/education/how-inclusive-policy-design

Inscne

• An sos míostraithe agus an t-ionad oibre — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/menopause-and-the-workplace/
• Ag caint faoin gcuimsiú i bpodchraoladh … An sos míostraithe ag an obair — https://open.spotify.com/episode/09OtsDoILnj8Y8Duh7XbXG
• Conas is féidir le fostóirí ionaid oibre níos sábháilte a chruthú do mhná — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/help-women-feel-safe-in-the-wake-of-sarah-everards-murder/

Míchumas

• Míchumas a Thuiscint trí Theoiric na Spúnóg — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/understanding-disability-using-spoon-theory/
• An stiogma a bhaineann le míchumais a nochtadh ag an obair — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/the-stigma-behind-disclosing-disabilities-at-work/
• “Ní fhéachann tú faoi mhíchumas” agus rudaí ‘spraíúla’ eile a chloiseann tú mar dhuine faoi mhíchumas — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/you-dont-look-disabled-and-other-fun-things-you-hear-as-a-disabled-person/
• Gluais Néara-éagsúlachta — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/neurodiversity-glossary/
• Ag caint faoin gcuimsiú i bpodchraoladh … Míchumas san ionad oibre — https://open.spotify.com/episode/46QO9U8vn1vT6MU9XvpFFh
• Ag caint faoin gcuimsiú i bpodchraoladh … Néara-éagsúlacht san ionad oibre — https://open.spotify.com/episode/737IkNHqOPpwVv1nu5P79p
• Éagothroime i gCúram Ailse do Dhaoine faoi Mhíchumas | The Lancet Oncology — https://www.youtube.com/watch?v=bIKTcNv17RI

Eitneacht/Cine

• Conas dlúthpháirtíocht a léiriú le Mná Dubha san ionad oibre — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/how-to-show-solidarity-to-black-women-in-the-workplace/
• Ag caint faoin gcuimsiú i bpodchraoladh … Cine agus soghluaisteacht shóisialta — https://open.spotify.com/episode/7siS4CNg6pUlJcO9D88sf0
• Race Equality Foundation - Ailse agus pobail dhubha agus pobail mhionlaigh eitneacha — https://raceequalityfoundation.org.uk/wp-content/uploads/2022/10/REF-Better-Health-471-1.pdf
• Níl mórán ionadaíochta ann do dhaoine ó phobail dhubha & Áiseacha a insíonn a scéal ailse - Leanne Pero (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=hTgDrHoKLgg&list=PLitnOttC-M8za6gN6p3TRU25zNOH2UQKI&index=6
• "Tá an mhí-úsáid chiníoch a d'fhulaing mé uafásach" - Leanne Pero ó Black Women Rising (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=8r_k689hmYk&list=PLitnOttC-M8za6gN6p3TRU25zNOH2UQKI&index=9&t=5s
• "Tá miotais chultúrtha i bpobail áirithe ag déanamh an aistir ailse 10 n-uaire níos measa" - Leanne Pero (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=G9IxhZ1djrc&list=PLitnOttC-M8za6gN6p3TRU25zNOH2UQKI&index=10

LGBTQ+

• Bheith i do thuismitheoir LGBTQ+ – an mháthair eile, nó níl aon locht ar “Mamaí” amháin — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/becoming-an-lgbtq-parent-the-other-mother-or-just-mum-is-fine/
• Cúig bhealach le bheith i do chomhghuaillí níos fearr do dhaoine trasinscneacha — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/five-ways-to-becoming-a-better-transgender-ally/
• Ag caint faoin gcuimsiú i bpodchraoladh … Tacú le comhghleacaithe LGBTQ+ — https://open.spotify.com/episode/6JGmoANsXy6LgGxhcfHV3l
• "Tá 1 as gach 7 mball den phobal LGBT+ sa Ríocht Aontaithe ag seachaint cúram sláinte ar eagla go ndéanfaí idirdhealú orthu" - Brad Gudger (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=BaukVzoGfP0&list=PLitnOttC-M8za6gN6p3TRU25zNOH2UQKI&index=11

Reiligiún agus Creideamh

• Conas creideamh a thuiscint agus a cheiliúradh san ionad oibre — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/why-employers-need-to-think-about-faith-right-now/
• Cuimsiú an hijab san ionad oibre a thuiscint — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/hijab-inclusion-in-the-workplace/
• Ag caint faoin gcuimsiú i bpodchraoladh … Reiligiún, Creideamh agus Creidiúint ag an Obair — https://open.spotify.com/episode/77qoJ63MZj6441zQt3cf1C
• Ailse i measc daoine óga agus torthúlacht san Eoraip - agallamh Patient On Patient le Emi & Andrea (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=sqNNW5q84jk&list=PLitnOttC-M8zP6lV_hXrIxzA72oZlCpRl

Pobail Inimirceach agus Imirceach

• Cad é Lá Idirnáisiúnta na nImirceach? Gach Rud is Gá Duit a Bheith ar Eolas Agat — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/what-is-international-migrants-day-everything-you-need-to-know/
• Scéal Natalia: Othair a thabhairt amach as an Úcráin (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=6UGYNGjlNks
• Scéal Anna & Inessa: Cóireáil san Úcráin (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=zOi4OVu4E0s

Stádas Airgeadais agus Socheacnamaíoch

• Dhá chéim i dtreo cuimsiú socheacnamaíoch — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/why-social-mobility-is-often-overlooked/

Meabhairshláinte agus Folláine

• Leideanna úsáideacha chun do mheabhairshláinte a fheabhsú — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/top-tips-for-improving-your-mental-health/
• Ag caint faoin gcuimsiú i bpodchraoladh … Labhraímis faoin meabhairshláinte — https://open.spotify.com/episode/6P92XV5Yf5vq1cZGYGn5V3
• Labhraíonn abhcóide othar YCE, Nicola Unterecker, ag Comhdháil Lá Domhanda na Meabhairshláinte 2023 (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=IqqB9EO3EJQ
• YCE i gComhphlé Beartais maidir le meabhairshláinte le Coimisinéir Sláinte an AE (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=oZNMnoy6_wY

Tuismitheoirí agus Cúramóirí

• Tacú le Tuismitheoirí atá ag Obair: riachtanais athraitheacha a chothromú le tosaíochtaí eagraíochtúla — https://www.inclusiveemployers.co.uk/blog/supporting-working-parents-balancing-changing-needs-with-organisational-priorities/
• Ag caint faoin gcuimsiú i bpodchraoladh … Tuismitheoirí agus Cúramóirí ag an obair — https://open.spotify.com/episode/4LiGGz1guBzTRn0l8TjE3r
• Plé painéil: Caomhnú torthúlachta i ndaoine óga a bhfuil ailse orthu WCC 2022, an Ghinéiv (Físeán) — https://www.youtube.com/watch?v=PZ1JYf3Uz-U

Sleamhnáin oiliúna

Cuirtear an clár oiliúna ar fáil i sé sheisiún, faoi chomhbhrandáil European Network of Youth Cancer Survivors, Inclusive Employers agus Youth Cancer Europe. Tá sleamhnáin gach seisiúin tras-scríofa thíos.

Seisiún 1: Éagothroime agus Feasacht Chultúrtha i gCúram Ailse a Thuiscint

Socruithe praiticiúla

• Geallaimis timpeallacht a chruthú ina mothaíonn daoine sábháilte páirt a ghlacadh.
• Tabhair spás do dhaoine a dtuairim a roinnt, agus cinntigh go ndéanaimid amhlaidh gan breithiúnas a thabhairt
• Bí tuisceanach go bhféadfadh daoine sa seomra a bhfuil taithí phearsanta acu ar an ábhar seo.
• Cuirtear fáilte roimh cheisteanna agus rannpháirtíocht – ardaigh do lámh, le do thoil.

Aidhmeanna an tSeisiúin

• Tábhacht agus bunsraitheanna na feasachta cultúrtha a thuiscint
• Comhthéacs dlíthiúil na héagothroime san Eoraip a thuiscint
• Comhthéacs cultúrtha na héagothroime san Eoraip a thuiscint
• Éagothromaíochtaí i gcúram ailse san Eoraip a fhiosrú
• Creataí chun cuidiú le comhoibriú idir cultúir

Plé: Conas a shaineofá cultúr?

Cultúr a shainiú

• Sraith chomhroinnte nósanna, creideamh, deasghnáth, luachanna, iompraíochtaí agus slite maireachtála daoine
• Creat casta ilghnéitheach chun ciall a bhaint as an domhan agus idirghníomhú leis an tsochaí
• Eilimintí inláimhsithe agus doláimhsithe
• Dinimiciúil agus ag síorathrú

Feasacht Chultúrtha

Trí eilimint fhorluiteacha:

• Féinfheasacht ar ár gcreidimh, ár luachanna agus ár nósanna féin agus ar an gcaoi a múnlaíonn agus a threoraíonn siad ár gcinntí agus ár n-iompraíochtaí
• Machnamh ar ár gclaontachtaí cultúrtha féin
• Eolas agus tuiscint ar chultúir, dearcthaí, luachanna éagsúla, etc.

Feasacht Chultúrtha a Fhorbairt

Inniúlacht Chultúrtha

• Cumas idirghníomhú go heolach agus go héifeachtach idir cultúir.
• Cumas ciall a bhaint as suíomhanna atá éagsúil ó thaobh cultúir de
• Eolas, feasacht agus meas a bheith agat ar dhifríochtaí.

Umhlaíocht Chultúrtha

• Meon nach bhfuil críochphointe aige
• Próiseas leanúnach foghlama, tuisceana agus féin-cháinte
• Cur chuige oscailte a chuireann luach ar éagsúlacht, agus a aithníonn agus a cheistíonn éagothromaíochtaí

Físeán: Cad is umhlaíocht chultúrtha ann? (Foinse: Psych Hub)

Gnéithe cultúrtha a thuiscint

Comhchoitiantacht

• An tsochaí os cionn daoine aonair
• Comhchuibheas grúpa
• Luach ar chomhoibriú agus ar obair foirne

Indibhidiúlachas

• Am agus spás pearsanta
• Neamhspleáchas agus príobháideachas
• Luach ar mheon féintreoraithe agus iomaíoch

Léarscáil an Indibhidiúlachais

Léarscáil dhomhanda de scóir indibhidiúlachais (0–100). Scór níos airde = cultúr níos indibhidiúlaí; scór níos ísle = cultúr níos comhchoitiantaí; liath = gan sonraí.

Scóir Indibhidiúlachais de réir Tír Eorpach

Léarscáil den Eoraip scáthaithe de réir scór indibhidiúlachais i mbandaí ó 0-10% go 80-90%.

Plé: Conas a d’fhéadfadh difríochtaí cultúrtha dul i bhfeidhm ar an gcaoi a gcuirimid cúram ailse ar fáil?

Tionchair chultúrtha ar Chúram Sláinte agus ar Chúram Ailse

• Tá nasc níos dlúithe idir folláine agus torthaí dearfacha sláinte i gcultúir indibhidiúlacha (Okely, Weiss & Gale, 2018)
• Tá leibhéil níos airde comhchoitiantachta nasctha le dearcthaí níos dearfaí i leith scagthástáil ailse chíche (Nguyen & Clark, 2014)
• Méadaíonn difríochtaí cultúrtha na bacainní ar chinnteoireacht i gcúram ailse a bhíonn os comhair othar ó gach cúlra cultúrtha (Hurst et al. 2022)
• Tá othair ailse i náisiúin níos daonlathaí níos toilteanaí níos mó a chaitheamh ar a sláinte (Chaikumbung, 2021)

Saintréithe atá faoi chosaint an dlí

Eangach de shaintréithe (Aois, Míchumas, Féiniúlacht Inscne, Reiligiún/Creideamh, Claonadh Gnéasach, Cine/Eitneacht, Stádas Pósta/Sibhialta, Freagrachtaí Cúraim, Stádas socheacnamaíoch, Tuairimí polaitiúla, Áit chónaithe, Teanga, Toircheas/Breith linbh) i gcomparáid le tíortha (An Bheilg, Poblacht na Seice, An Danmhairg, An Fhionlainn, An Fhrainc, An Ghearmáin, An Ungáir, An Iodáil, An Ísiltír, An Pholainn, An tSlóvaic, An Spáinn, An tSualainn, An Ríocht Aontaithe), a léiríonn cá bhfuil gach saintréith faoi chosaint an dlí. Tá aois, féiniúlacht inscne, reiligiún/creideamh, claonadh gnéasach agus cine/eitneacht faoi chosaint i ngach tír atá liostaithe; athraíonn an chosaint do stádas pósta/sibhialta, freagrachtaí cúraim, stádas socheacnamaíoch, tuairimí polaitiúla, áit chónaithe, teanga agus toircheas/breith linbh de réir tíre.

Ní hé an dlí amháin an cultúr

Speictream ó “Tá an dlí athraithe gan an cultúr a chur san áireamh” go “Tá an cultúr forbartha níos faide ná an dlí”.

Plé: Conas a d’fhéadfadh saintréithe éagsúla dul i bhfeidhm ar an gcaoi a dtéann daoine i ngleic le cúram ailse?

Conas a d’fhéadfadh na tosca féiniúlachta seo dul i bhfeidhm ar cháilíocht an chúraim ailse?

• Aois: I roinnt tíortha Eorpacha tá rochtain an-teoranta ar thrialacha cliniciúla do dhaoine faoi bhun 18 mbliana d’aois
• Stádas Socheacnamaíoch: In 2020, ar fud na hEorpa, bhí daoine i ngrúpaí ar ioncam íseal 11.5% níos lú seans, ar an meán, tástáil smearaidh rialta a fháil
• Tír Chónaithe: Tá difríocht 127% sa ráta básmhaireachta roimh am de bharr ailse ar fud na hEorpa

Foinse: Clárlann Eorpach na nÉagothromaíochtaí Ailse

Físeán: Scannán de chuid na hEagraíochta Domhanda Sláinte ar chothromas sláinte, lena n-áirítear daoine a bhfuil riochtaí meabhairshláinte agus míchumais shíceasóisialta orthu (Foinse: An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte)

Ceisteanna?

Na Chéad Chéimeanna Eile

• Labhair le daoine eile faoina bhfuil foghlamtha agat
• Déan na gníomhaíochtaí i do leabhar oibre
• Seiceáil cathain a bheidh do chéad seisiún eile ann
• Iarr tuilleadh tacaíochta más gá

Seisiún 2: Teanga agus Cumarsáid a Úsáid chun Cáilíocht an Chúraim a Fheabhsú

Socruithe praiticiúla

• Geallaimis timpeallacht a chruthú ina mothaíonn daoine sábháilte páirt a ghlacadh.
• Tabhair spás do dhaoine a dtuairim a roinnt, agus cinntigh go ndéanaimid amhlaidh gan breithiúnas a thabhairt
• Bí tuisceanach go bhféadfadh daoine sa seomra a bhfuil taithí phearsanta acu ar an ábhar seo.
• Cuirtear fáilte roimh cheisteanna agus rannpháirtíocht – ardaigh do lámh, le do thoil.

Aidhmeanna an tSeisiúin

• Teanga ionchuimsitheach agus neamh-ionchuimsitheach idir cultúir a thuiscint
• Stíleanna cumarsáide a fhiosrú chun sábháilteacht shíceolaíoch a mhéadú
• Ról na cumarsáide i dtacú leis an teaghlach ar fad agus in neamhspleáchas an othair a chothú a thuiscint
• Gníomhaíochtaí chun cumarsáid ionchuimsitheach agus inrochtana a fhiosrú

Cad atá i gceist againn le Cumarsáid Ionchuimsitheach?

• Faisnéis a roinnt ar bhealach is féidir le gach duine a thuiscint
• Cumarsáid a dhéanamh ar bhealach a chuimsíonn féiniúlachtaí agus eispéiris éagsúla.

Áirítear leis sin…

• Cumarsáid ó bhéal
• Cumarsáid neamhbhriathartha
• Cumarsáid scríofa
• Comharthaíocht agus faisnéis
• Na meáin shóisialta agus an suíomh gréasáin

Cad iad cuid de na cúiseanna agus na hiarmhairtí a d’fhéadfadh a bheith le droch-chumarsáid?

Cúiseanna: Freagraí neamhiomlána; Stíl mhícheart; Cúlchaint a scaipeadh; Gan eagarthóireacht a dhéanamh; Toimhdí a dhéanamh; An iomarca faisnéise

Iarmhairtí: Cur amú ama/acmhainní; Méadú ar láimhdeachas foirne; Brú ar chaidrimh; Laghdú ar ioncam; Tuilleadh oibre; Míthuiscintí; Tionchar ar dhinimic foirne; Laghdú ar tháirgiúlacht

Gníomhaíocht ar Stíleanna Cumarsáide – 5 nóiméad

Cuir tic leis na ceisteanna a mheasann tú a bhaineann leat. Cuir cros leis na ceisteanna a mheasann tú nach mbaineann leat. Cinntigh go bhfuil tic nó cros agat do gach ceist.

Gníomhaíocht ar Stíleanna Cumarsáide – Marcáil

Comhair líon na dticeanna i ngach colún: 0-2 = íseal; 3 = measartha; 4-5 = ard. (Sampla oibrithe: Gníomhaí 2, Pragmatach 3, Teoiricí 1, Machnamhóir 3.)

• Is maith le Gníomhaithe a muinchillí a chasadh suas, dul i mbun oibre agus foghlaim de réir mar a théann siad ar aghaidh. Is fearr leo foghlaim trí dhéanamh agus rudaí a réiteach ar an toirt, agus baineann siad taitneamh as rudaí nua a thriail agus fáilte a chur roimh eispéiris nua. Déan teagmháil rialta chun cinneadh a athmheas
• Is mian le Pragmataigh a fháil amach conas an méid atá á fhoghlaim acu a chur i bhfeidhm sa saol réadúil agus tá suim acu sna rudaí a oibríonn agus sa chaoi a dtugann siad torthaí. Mínithe mionsonraithe ar thionchair, fo-iarmhairtí agus roghanna cóireála éagsúla
• Foghlaimíonn Teoiricí go maith ó choincheapa agus ó shamhlacha. Is fearr leo creat coincheapúil a bheith acu chun ciall a bhaint as faisnéis nua agus smaoineamh ar an méid atá á fhoghlaim acu i dtéarmaí teibí. Mínigh an réasúnaíocht atá taobh thiar de chinneadh agus an próiseas smaointeoireachta a thug ort a mheas gurb é an rogha is fearr é
• Is fearr le Machnamhóirí breathnú ar dhaoine eile ag déanamh rud éigin sula dtriaileann siad féin é. Is maith leo am a bheith acu chun faisnéis a ionsú agus machnamh a dhéanamh uirthi. Spreag agus cuidigh leis an othar labhairt le daoine eile a bhí tríd an gcás céanna

Plé: Cad iad na dúshláin a d’fhéadfadh a bheith romhainn agus muid ag cumarsáid i suíomh cúraim sláinte Eorpach?

Dúshláin chumarsáide

• Bacainní teanga
• Reiligiún/creideamh
• Comhthéacsanna cultúrtha
• Dinimic teaghlaigh
• Imirce daoine
• Leibhéal tuisceana an othair
• Aois an othair

Dea-chleachtas reatha: Míchumas

Teanga a chuireann an duine ar dtús: Daoine a bhfuil míchumais orthu; Leanbh a bhfuil uathachas air; Duine a bhfuil disléicse, diaibéiteas, etc. air.

Teanga a chuireann an fhéiniúlacht ar dtús: Daoine faoi mhíchumas (samhail shóisialta an mhíchumais); Leanbh uathach; Duine disléicseach, duine diaibéiteach, etc.

Ní bhíonn gach míchumas infheicthe.

Handicap / Handikap / Handikep

Úsáidtear an focal san Albáinis, sa Bhoisnis, sa tSeicis, sa Danmhairgis, san Ollainnis, sa Fhraincis, san Iodáilis, sa Rómáinis, sa tSlóvaicis, sa tSlóivéinis agus sa Spáinnis. Samplaí a thaispeántar: póstaer Spáinnise “Acceso a la Justicia – Por un Servicio Policial Inclusivo de calidad para las Personas con Discapacidad” agus póstaer Fraincise de chuid na Náisiún Aontaithe don 3 Nollaig, “Journée internationale des personnes handicapées”.

Dea-chleachtas reatha: Gnéas agus Inscne

• Gnéas: saintréithe fisiciúla agus fiseolaíocha duine, a shanntar de ghnáth ag breith mar bhaineann nó fireann
• Inscne: tógálacha sóisialta agus cultúrtha, noirm, iompraíochtaí agus róil a bhaineann le bheith firinscneach nó baininscneach, chomh maith le caidrimh lena chéile.
• Féiniúlacht inscne: braistint inmheánach ar an bhféin, a d’fhéadfadh teacht nó gan teacht leis an ngnéas
• Léiriú inscne: an chaoi a léiríonn duine féiniúlacht inscne, de ghnáth trína chuma, a éadaí agus a iompar.
• Neamh-dhénártha: féiniúlachtaí inscne nach bhfuil fireann nó baineann amháin
• Inscne shreabhach: féiniúlachtaí agus léirithe inscne nach bhfuil seasta agus a d’fhéadfadh athrú

Teangacha gan inscne, teangacha le hinscne nádúrtha agus teangacha le hinscne ghramadaí

Teanga atá Neodrach ó thaobh Inscne de

1. Seachain teanga inscneach / dhénártha nuair is féidir / bí chomh hionchuimsitheach agus is féidir
2. Seachain an “firinscneach uilíoch”
3. Spreag agus aithin forainmneacha pearsanta

Dea-chleachtas reatha: Cine agus Eitneacht

• Cine - téarma grúpála do dhaoine a bhfuil saintréithe fisiciúla comhroinnte acu agus cosúlachtaí ina sinsearacht, ina gcultúr agus ina stair, amhail dath craicinn agus cineál gruaige.
• Eitneacht - grúpaí a bhfuil bunús agus traidisiúin shóisialta, chultúrtha agus teanga i bpáirt acu.

Mar sin féin, is tógálacha sóisialta iad araon a úsáidtear chun daoine a rangú i ngrúpaí daonra.

Téarmaí atá in úsáid: Mionlach eitneach; Tromlach domhanda; Daoine de Dhath; BAME; Ilchiníoch; Oidhreacht Dhúbailte.

Bí ar do chompord le teanga ionchuimsitheach

Fiosracht (Umhlaíocht + Míchompord) = Foghlaim

Físeán: Tábhacht na cumarsáide i gcúram ailse (Foinse: Youth Cancer Europe)

Ceisteanna?

Na Chéad Chéimeanna Eile

• Labhair le daoine eile faoina bhfuil foghlamtha agat
• Déan na gníomhaíochtaí i do leabhar oibre
• Seiceáil cathain a bheidh do chéad seisiún eile ann
• Iarr tuilleadh tacaíochta más gá

Seisiún 3: Ról an tSoláthraí Cúraim Sláinte i gCúram Ailse Ionchuimsitheach

Socruithe praiticiúla

• Geallaimis timpeallacht a chruthú ina mothaíonn daoine sábháilte páirt a ghlacadh.
• Tabhair spás do dhaoine a dtuairim a roinnt, agus cinntigh go ndéanaimid amhlaidh gan breithiúnas a thabhairt
• Bí tuisceanach go bhféadfadh daoine sa seomra a bhfuil taithí phearsanta acu ar an ábhar seo.
• Cuirtear fáilte roimh cheisteanna agus rannpháirtíocht – ardaigh do lámh, le do thoil.

Aidhmeanna an tSeisiúin

• Tionchar an tsoláthraí cúraim sláinte ar cháilíocht an chúraim a thuiscint
• Idirdhealú follasach agus ceilte i gcleachtais cúraim sláinte a aithint
• Riachtanais eispéireas iomlán an othair a thuiscint agus a mheas
• Riachtanais foghlama agus forbartha pearsanta agus eagraíochtúla a fhiosrú

Plé: Conas a théann féiniúlacht duine i bhfeidhm ar a chúram ailse?

Tionchair na féiniúlachta ar chúram

“Ní dhearna an pobal leighis ach mí-úsáid agus dúshaothrú ar mo chorp idirghnéasach. Cuireadh grianghrafadóireacht leighis, támhú éigeantach, scrúduithe ionracha éigeantacha agus gnáthaimh mháinliachta éigeantacha orm, agus insíodh bréaga dom go raibh gnáthaimh mháinliachta ag teastáil uaim faoin maíomh go raibh siadaí ailseacha orm.”

“Tá an iomarca dochtúirí sa tír faoi láthair le bheith buartha faoi oiliúint a chur ar dhochtúir faoi mhíchumas. Má chiallaíonn sé sin go bhfágtar roinnt daoine ar lár, bíodh amhlaidh” “Thóg sé bliain orm diagnóis a fháil, agus fuair mé an diagnóis sin ag 15 bliana d’aois, nuair a bhí mé i mo bhliain GCSE. D’athraigh mé ó bheith ag fáil na ngrád ab airde go bheith orm mo bhréagscrúduithe a chailleadh agus thit mo ghráid. Mhothaigh mé brú ollmhór, go háirithe toisc gur de chúlra Arabach mé agus go raibh mo theaghlach sách dian faoin bhfócas acadúil sin.”

Trasnachas

Is éard is trasnachas ann ná an smaoineamh nach mbíonn ár dtaithí ar an domhan bunaithe ar shaintréith amháin, agus go dtéann an chaoi a dtrasnaíonn na saintréithe éagsúla seo lena chéile i bhfeidhm ar an gcaoi a mbíonn taithí againn ar dhúshláin éagsúla. Áirítear ar shaintréithe forluiteacha: Cine; Claonadh Gnéasach; Féiniúlacht Inscne; Tuismitheoirí/Cúramóirí; Reiligiún/Creideamh; Míchumas; Cúlra socheacnamaíoch.

Plé: Cén chuma atá ar chúram sláinte ionchuimsitheach agus inrochtana?

Cúram atá Dírithe ar an Othar i gcomparáid le Cúram atá Dírithe ar an Soláthraí

Cúram atá Dírithe ar an Othar

• Soláthraithe, othair agus teaghlaigh a bheith rannpháirteach mar chomhpháirtithe comhionanna i gcinntí cúraim
• An duine ina iomláine a thuiscint, ní a riocht amháin
• Breathnú ar an duine mar dhuine aonair uathúil

Cúram atá Dírithe ar an Soláthraí

• Cinntí a dhéanamh thar ceann duine
• Díriú ar an riocht seachas ar an duine
• Cur chuige caighdeánach a úsáid

Staitisticí maidir le hidirdhealú i gcúram sláinte

• Bhí mná a raibh míchumais soghluaisteachta orthu 70% níos lú seans go gcuirfí ceist orthu faoi fhrithghiniúint
• Bhí othair a bhí ina mbaill de ghrúpaí Dubha (18.6%) agus Áiseacha (15.4%) níos lú seans muinín agus iontaoibh a bheith acu as dochtúirí nó altraí ná grúpaí eitneacha geala.
• Dúirt 40.7% de dhochtúirí go raibh siad muiníneach as a gcumas an cháilíocht chéanna cúraim a chur ar fáil d’othair faoi mhíchumas.
• Níor aontaigh ach 8% de chliniceoirí go raibh siad muiníneach as a n-eolas ar shainriachtanais cúraim sláinte othar LGBTQ+, agus is beag duine a chuir ceisteanna go rialta faoi chlaonadh gnéasach (5%), féiniúlacht inscne (3%) agus forainmneacha roghnaithe (2%).

Foinsí: Measúnú ar eolas, dearcthaí agus iompraíochtaí féinbhraite oinceolaithe sa Ríocht Aontaithe maidir le hothair LGBTQ+ a bhfuil ailse orthu (ESMO Open); Dearcthaí Dochtúirí ar Dhaoine faoi Mhíchumas agus ar a gCúram Sláinte (PubMed, nih.gov); REF – Sláinte Níos Fearr 47 – Ailse (raceequalityfoundation.org.uk).

Idirdhealú Follasach agus Ceilte

Idirdhealú Follasach: Gníomh soiléir, follasach agus d’aon ghnó ina gcaitear go héagórach le duine. m.sh. cúram a dhiúltú do dhuine mar gheall ar a fhéiniúlacht inscne nó níos mó a ghearradh ar dhuine de bhunadh Romach as seirbhísí

Idirdhealú Ceilte: Caolchúiseach, neamhbheartaithe go minic, agus d’fhéadfadh sé a bheith fréamhaithe i gclaontachtaí neamhfhiosacha. m.sh. glacadh leis nach dtuigfidh duine toisc go bhfuil sé óg nó glacadh leis gur siblín, seachas páirtí, é compánach den ghnéas céanna

Tionchar i gcomparáid le Rún

An méid a dúirt tú (Rún) i gcomparáid leis an méid a chuala siad (Tionchar). Deirimid agus déanaimid go léir rudaí le dea-rún ach uaireanta ní bhíonn an tionchar a rabhamar ag súil leis acu, go minic toisc go bhfuil dearcadh domhanda difriúil ag ár lucht éisteachta.

Iompar a Cheistiú

Tarraingt: Ceisteanna oscailte; Tuairimí a mhealladh; Éisteacht Ghníomhach

Brú: Moladh; Faisnéis a Thabhairt; Dearbhú

Físeán: An Tábhacht a bhaineann le hOthair Óga a Chumhachtú (Foinse: Youth Cancer Europe)

Plé: Conas is féidir linn ionchuimsitheacht an chúraim sláinte a mhéadú?

Dhá bhealach déag chun ionchuimsitheacht an chúraim sláinte a mhéadú

1. Bí ar d’aire maidir le toimhdí agus steiréitíopaí
2. Cuir téarmaíocht chuí in ionad lipéad
3. Úsáid teanga ionchuimsitheach
4. Cinntigh ionchuimsitheacht an spáis fhisiciúil
5. Modhanna éifeachtacha cumarsáide a chinntiú
6. Cur chuige bunaithe ar láidreachtaí a ghlacadh
7. Taighde cúraim sláinte ionchuimsitheach a chinntiú
8. Raon feidhme sholáthar an chúraim sláinte a leathnú
9. Abhcóideacht a dhéanamh ar son córas ionchuimsitheach
10. Úsáid comharthaí agus siombailí ionchuimsitheacha agus cuí
11. Féinoideachas
12. Gealltanais aonair agus eagraíochtúla

An féidir leat smaoineamh ar shampla do gach ceann díobh seo a d’fhéadfá a bheith ag iarraidh a athrú i d’eagraíocht? (Foinse: Florian Steger et al., 2023)

Cinntigh ionchuimsitheacht an spáis fhisiciúil

De ghnáth smaoinímid ar:

• Leithead doirse
• Suíomh troscáin
• Rochtain ar chathaoireacha rothaí

Ach an smaoinímid ar:

• Gúnaí nó cufaí brú fola de mhéid oiriúnach
• Tionchar soilsithe, teasa nó fuaime
• Dath agus codarsnacht faisnéise agus comharthaí
• Spás le haghaidh urnaí nó am ciúin

Úsáid comharthaí agus siombailí ionchuimsitheacha agus cuí

Samplaí a thaispeántar: comhartha leithris do gach inscne le braille; sraith picteagram inrochtaineachta (leithreas inrochtana, rochtain cathaoireach rothaí, madra cúnta, lagamharc, lúb éisteachta, rampa, braille, áiseanna soghluaisteachta, teanga chomharthaíochta); agus seicliosta pictiúrtha um shábháilteacht dóiteáin le boscaí ticeála.

Teorainneacha an róil

Ní mór do Sholáthraithe Cúraim Sláinte a bheith:

• Ina dtacadóirí infheicthe don ionchuimsiú
• Ag éisteacht go gníomhach chun tuiscint a fháil
• Ag iarraidh i gcónaí oideachas a chur orthu féin agus ar dhaoine eile
• Ina seaimpíní d’othair agus do ghrúpaí tearcionadaithe trína dtabhairt isteach i gciorcail chumhachta
• Cineálta leo féin, is aistear foghlama é seo seachas milleáin
• Ina ndaoine a sheasann an fód agus a cheistíonn eisiamh

Ní gá do Sholáthraithe Cúraim Sláinte a bheith:

• Ina speisialtóirí ionchuimsithe
• Ina bpóilíní smaointe
• Ina bpolaiteoirí

Cá bhfuil do scileanna?

• An Cainteoir – tacaíonn go hoscailte ó bhéal
• An Seaimpín – spreagann daoine chun tosaigh
• An Aimplitheoir – treisíonn guthanna
• An tAbhcóide – tugann grúpaí tearcionadaithe isteach i gciorcail chumhachta
• An Scoláire – éisteann agus foghlaimíonn, léann agus déanann taighde
• An Té a Sheasann an Fód – cuireann i gcoinne tuairimí nó scéalta grinn maslacha
• An Cara Rúin – cuireann spás tacaíochta ar fáil

Cé acu is compordaí duit? Cé acu is lú compord duit?

Ceisteanna?

Na Chéad Chéimeanna Eile

• Labhair le daoine eile faoina bhfuil foghlamtha agat
• Déan na gníomhaíochtaí i do leabhar oibre
• Seiceáil cathain a bheidh do chéad seisiún eile ann
• Iarr tuilleadh tacaíochta más gá

Seisiún 4: Ról an Taighdeora i gCúram Ailse Ionchuimsitheach

Socruithe praiticiúla

• Geallaimis timpeallacht a chruthú ina mothaíonn daoine sábháilte páirt a ghlacadh.
• Tabhair spás do dhaoine a dtuairim a roinnt, agus cinntigh go ndéanaimid amhlaidh gan breithiúnas a thabhairt
• Bí tuisceanach go bhféadfadh daoine sa seomra a bhfuil taithí phearsanta acu ar an ábhar seo.
• Cuirtear fáilte roimh cheisteanna agus rannpháirtíocht – ardaigh do lámh, le do thoil.

Aidhmeanna an tSeisiúin

• Ról an taighde maidir le dúshlán a thabhairt don éagothroime i dtaighde ailse a thuiscint
• Gaistí coitianta sa taighde a chuireann le héagothroime cúraim a fhiosrú
• Cleachtais taighde ionchuimsitheacha a fhiosrú ar feadh shaolré an taighde
• Riachtanais foghlama agus forbartha pearsanta agus eagraíochtúla a fhiosrú

Plé: Cad iad na dúshláin a bhaineann le taighde ailse ionchuimsitheach a dhéanamh?

Tá éagsúlacht in easnamh sa taighde ailse

• Tá easpa ionadaíochta ar shamplaí de shinsearacht neamh-Eorpach i stórtha móra poiblí (Molina-Aguilar & Robles-Espinoza, 2023, Conti et al., 2021, Fernandez-Rozadilla et al., 2022)
• Tá baol níos mó ag mná frithghníomh díobhálach ar dhruga a fhorbairt toisc go ndéantar formhór na ndrugaí a thástáil ar fhir (Lee & Wen, 2020)
• Is minic a bhíonn tionchar díréireach ag critéir incháilitheachta ar dhaoine faoi mhíchumas. As 98 staidéar, níor cheadaigh ach 17 staidéar sásraí chun tacú le daoine faoi mhíchumas toiliú a thabhairt (DeCormier Plosky, 2022)

Léiríonn píchairteacha sinsearachta i gceithre stór poiblí (A PCAWG, B TCGA, C COSMIC, D NCI PDMR) gur de shinsearacht Eorpach formhór na samplaí, le scaireanna níos lú de shinsearacht Oirthear-Áiseach, Deisceart-Áiseach, Afracach, Meirindiach/Laidineach, Measctha agus Eile/Anaithnid.

All of Us Research Program

Pobail dhúchasacha

• Nascadh le pobail na gcéad náisiún agus le pobail dhúchasacha chun tuiscint a fháil ar an mbealach is fearr lena rannpháirtiú sa taighde
• Gealltanais agus próisis shoiléire a leagan amach chun ceannasacht, nósanna, cultúr agus dlíthe a aithint agus a chaomhnú le linn gach taighde

An Pobal LGBTQ+

• Bailiú sonraí déimeagrafacha a leathnú chun claonadh gnéasach, gnéas a sannadh ag breith agus féiniúlacht inscne a chuimsiú mar ghnáthchleachtas

Foinse: All of Us Research Program | National Institutes of Health (NIH)

Plé: Cad é ról an taighdeora chun é seo a athrú?

Teorainneacha an róil

Ní mór do thaighdeoirí a bheith:

• Ina dtacadóirí infheicthe don ionchuimsiú
• Ag éisteacht go gníomhach chun tuiscint a fháil
• Ag iarraidh i gcónaí oideachas a chur orthu féin agus ar dhaoine eile
• Ina seaimpíní d’othair agus do ghrúpaí tearcionadaithe trína dtabhairt isteach i gciorcail chumhachta
• Cineálta leo féin, is aistear foghlama é seo seachas milleáin
• Ina ndaoine a sheasann an fód agus a cheistíonn eisiamh

Ní gá do thaighdeoirí a bheith:

• Ina Soláthraithe Cúraim Sláinte
• Ina dteiripeoirí
• Ina speisialtóirí ionchuimsithe
• Ina bpóilíní smaointe
• Ina bpolaiteoirí
• Ina n-eolaithe
• Ina gcéimithe PhD

Cá bhfuil do scileanna?

• An Cainteoir – tacaíonn go hoscailte ó bhéal
• An Seaimpín – spreagann daoine chun tosaigh
• An Aimplitheoir – treisíonn guthanna
• An tAbhcóide – tugann grúpaí tearcionadaithe isteach i gciorcail chumhachta
• An Scoláire – éisteann agus foghlaimíonn, léann agus déanann taighde
• An Té a Sheasann an Fód – cuireann i gcoinne tuairimí nó scéalta grinn maslacha
• An Cara Rúin – cuireann spás tacaíochta ar fáil

Cé acu is compordaí duit? Cé acu is lú compord duit?

Conas a chuaigh tú i ngleic le hionchuimsiú i do thaighde go dtí seo?

Gníomhaíocht: Oibrigh i ngrúpaí chun na céimeanna éagsúla i ngnáthshaolré do thaighde a léiriú agus conas a chuir tú ionchuimsitheacht san áireamh ag gach céim díobh seo.

• An bhfuil aon réimsí ann nach gcuireann tú ionchuimsiú san áireamh iontu faoi láthair?
• Conas a d’fhéadfá é seo a athrú?

Físeán: Rannpháirtíocht Othar agus an Phobail (Foinse: Ollscoil na Banríona, Béal Feirste)

Ionchuimsiú a chur san áireamh le linn dearadh staidéir

Sampla 1: Mataí cainte a úsáid chun rannpháirtíocht daoine a bhfuil míchumais foghlama orthu a chumasú (Mitchell and Sloper, 2011)

• Dúshlán: Bheadh sé deacair do dhaoine óga a bhfuil míchumais foghlama nó chumarsáide orthu dul i ngleic le cur chuige agallaimh leathstruchtúrtha
• Réiteach: Talking Mats, lenar cuireadh ceisteanna i bhfocail shimplí ar rannpháirtithe agus lenar tugadh cuireadh dóibh na siombailí a roghnú a tháinig lena gcuid smaointe agus mothúchán.
• Tionchar: Chuir sé ar chumas daoine óga a bhfuil laguithe foghlama agus/nó cumarsáide orthu páirt a ghlacadh sa tionscadal agus léargas fíor a thabhairt ar na roghanna/cinntí a dhéanann siad agus a dteastaíonn uathu a dhéanamh, ar an gcaoi a ndéanann siad iad agus ar a mothúcháin faoi phróisis chinnteoireachta

Plé: Conas a d’fhéadfá ionchuimsiú a chur san áireamh in earcú rannpháirtithe agus i mbailiú sonraí?

Ionchuimsiú a chur san áireamh le linn earcú rannpháirtithe

Sampla 2: Físeáin a úsáid mar rogha eile ar bhileoga fada faisnéise do rannpháirtithe (Johnson et al., 2022)

• Dúshlán: Thug daoine óga aiseolas go raibh deacracht acu dul i ngleic le bileoga fada faisnéise do rannpháirtithe, agus gur laghdaigh sé a seans dul i ngleic le taighde.
• Réiteach: Físeáin agus grafaicí faisnéise a úsáid chun faisnéis faoi staidéar taighde a chur i láthair ar bhealach éasca tarraingteach.
• Tionchar: Luaigh go leor daoine óga go raibh sé i bhfad níos éasca dóibh dul i ngleic leis an bhfaisnéis ar an mbealach seo, rud a d’fhág go raibh sé níos éasca dóibh cinneadh eolasach a dhéanamh faoi pháirt a ghlacadh sa taighde nó gan páirt a ghlacadh ann.

Ionchuimsiú a chur san áireamh le linn bailiú sonraí

Sampla 3: WhatsApp a úsáid chun spásanna sábháilte a chruthú do dhaoine óga LGBTQ+ (McDermott et al., 2024)

• Dúshlán: Deacracht daoine óga LGBTQ+ a earcú agus a choinneáil chun labhairt faoi eispéiris meabhairshláinte, scoile agus cúraim sláinte
• Réiteach: Teachtaireachtaí WhatsApp a úsáid chun agallaimh a dhéanamh mar mhodh cumarsáide is fearr le go leor daoine óga
• Tionchar: Trí mhodh cumarsáide a bhí eolach ag daoine óga a úsáid, bhí siad in ann iad féin a chur in iúl ar bhealach a mhothaigh sábháilte agus tarraingteach dóibh. Mhéadaigh easpa agallóra duine le duine (go pearsanta nó go fíorúil) an dóchúlacht go leanfaidís de bheith rannpháirteach sa staidéar.

Torthaí a Scaipeadh

Sampla a thaispeántar: an suíomh gréasáin idirghníomhach “Cuir an cúrsóir air & Cliceáil chun smaointe a aimsiú” a chuireann torthaí taighde i láthair ar leanaí ag déanamh oibre nó obair scoile sa bhaile (“Bíonn rudaí ag cur isteach orm i gcónaí”, “Níl aon rogha agam faoin áit a n-oibrím”, “Ní féidir liom m’obair scoile a dhéanamh toisc go roinnim mo sheomra leapa”), le leathanach “Oiriúnaigh” ina bhfuil smaointe chun limistéar staidéir a chur i seomra atá scartha ó thorann agus ó chur isteach.

Ceisteanna?

Na Chéad Chéimeanna Eile

• Labhair le daoine eile faoina bhfuil foghlamtha agat
• Déan na gníomhaíochtaí i do leabhar oibre
• Seiceáil cathain a bheidh do chéad seisiún eile ann
• Iarr tuilleadh tacaíochta más gá

Seisiún 5: Ról Abhcóide an Othair i gCúram Ailse Ionchuimsitheach

Socruithe praiticiúla

• Geallaimis timpeallacht a chruthú ina mothaíonn daoine sábháilte páirt a ghlacadh.
• Tabhair spás do dhaoine a dtuairim a roinnt, agus cinntigh go ndéanaimid amhlaidh gan breithiúnas a thabhairt
• Bí tuisceanach go bhféadfadh daoine sa seomra a bhfuil taithí phearsanta acu ar an ábhar seo.
• Cuirtear fáilte roimh cheisteanna agus rannpháirtíocht – ardaigh do lámh, le do thoil.

Aidhmeanna an tSeisiúin

• Ról abhcóidí othar maidir le dúshlán a thabhairt don éagothroime i gcúram ailse a thuiscint
• Idirdhealú follasach agus ceilte i gcleachtais cúraim sláinte a aithint
• Comhghuaillíocht ionchuimsitheach agus abhcóideacht éifeachtach a fhiosrú
• Tuiscint a fháil ar conas príomhpháirtithe leasmhara a rannpháirtiú chun torthaí ionchuimsitheacha a bhaint amach

Plé: Cad iad na dúshláin a bhíonn ag othair óga le linn a gcúraim ailse?

Staitisticí maidir le hidirdhealú i gcúram sláinte

• Bhí mná a raibh míchumais soghluaisteachta orthu 70% níos lú seans go gcuirfí ceist orthu faoi fhrithghiniúint
• Bhí othair a bhí ina mbaill de ghrúpaí Dubha (18.6%) agus Áiseacha (15.4%) níos lú seans muinín agus iontaoibh a bheith acu as dochtúirí nó altraí ná grúpaí eitneacha geala.
• Dúirt 40.7% de dhochtúirí go raibh siad muiníneach as a gcumas an cháilíocht chéanna cúraim a chur ar fáil d’othair faoi mhíchumas.
• Níor aontaigh ach 8% de chliniceoirí go raibh siad muiníneach as a n-eolas ar shainriachtanais cúraim sláinte othar LGBTQ+, agus is beag duine a chuir ceisteanna go rialta faoi chlaonadh gnéasach (5%), féiniúlacht inscne (3%) agus forainmneacha roghnaithe (2%).

Plé: Cad é ról Abhcóide an Othair?

Teorainneacha an róil

Ní mór d’Abhcóidí Othar a bheith:

• Ina dtacadóirí infheicthe don ionchuimsiú
• Ag éisteacht go gníomhach chun tuiscint a fháil
• Ag iarraidh i gcónaí oideachas a chur orthu féin agus ar dhaoine eile
• Ina seaimpíní d’othair agus do ghrúpaí tearcionadaithe trína dtabhairt isteach i gciorcail chumhachta
• Cineálta leo féin, is aistear foghlama é seo seachas milleáin
• Ina ndaoine a sheasann an fód agus a cheistíonn eisiamh

Ní gá d’Abhcóidí Othar a bheith:

• Ina Soláthraithe Cúraim Sláinte
• Ina dteiripeoirí
• Ina speisialtóirí ionchuimsithe
• Ina bpóilíní smaointe
• Ina bpolaiteoirí

Cá bhfuil do scileanna?

• An Cainteoir – tacaíonn go hoscailte ó bhéal
• An Seaimpín – spreagann daoine chun tosaigh
• An Aimplitheoir – treisíonn guthanna
• An tAbhcóide – tugann grúpaí tearcionadaithe isteach i gciorcail chumhachta
• An Scoláire – éisteann agus foghlaimíonn, léann agus déanann taighde
• An Té a Sheasann an Fód – cuireann i gcoinne tuairimí nó scéalta grinn maslacha
• An Cara Rúin – cuireann spás tacaíochta ar fáil

Cé acu is compordaí duit? Cé acu is lú compord duit?

Cén fáth a bhfuil abhcóideacht othar tábhachtach i gcúram ailse?

• Cuireann sí ar chumas soláthraithe cúraim sláinte agus lucht déanta beartas riachtanais agus eispéiris an othair a thuiscint níos fearr
• Tá sí nasctha le feabhas ar cháilíocht beatha agus ar thorthaí cóireála. Feabhsaíonn sí litearthacht sláinte othar
• Tugann sí guth do dhaoine nach bhfuiltear ag éisteacht leo
• Coinníonn sí an córas cúraim sláinte cuntasach

Cé hiad na páirtithe leasmhara i gcúram ailse ionchuimsitheach?

• Inmheánach nó seachtrach
• Lucht cinnteoireachta nó lucht tionchair
• Páirtithe atá rannpháirteach, a ndéantar difear dóibh, nó a bhfuil suim acu ann

Cé leis an guth atá in easnamh ó do ghnáthchomhráite faoi chúram ailse…?

Tuig a dtionchar agus a spéis

Eangach cumhachta/tionchair (Foinse: oiriúnaithe ó Burford (2013, lch.56)):

Cé hiad na príomhpháirtithe leasmhara? Cá n-oireann siad sa tsamhail cumhachta agus tionchair? Cad iad na modhanna a d’úsáidfeá chun iad a rannpháirtiú?

Cás-Staidéar 1: Tá Julia (15 bliana d’aois) ag fáil cóireála ailse sa Pholainn. Ba mhaith lena hoinceolaí í a chlárú i dtriail chliniciúil nua agus comhlíonann sí na critéir incháilitheachta go léir. Níl Polainnis aici ná ag a tuismitheoirí, rud a fhágann go bhfuil siad neirbhíseach faoin staidéar toisc nach dtuigeann siad an fhaisnéis a tugadh dóibh.

Cás-Staidéar 2: Tá Raffy (22 bliana d’aois) tagtha chugat toisc nach bhfuil Raffy sásta leis an gcóireáil a fuarthas le linn an tréimhse ospidéil is déanaí. Ní raibh cead ag buachaill Raffy cuairt a thabhairt le linn an téarnaimh toisc nár measadh gur ball teaghlaigh é. Ba mhaith le Raffy do thacaíocht chun aghaidh a thabhairt ar an mbeartas seo, ionas nach dtarlóidh sé arís agus nach ndéanfaidh sé difear do lánúineacha LGBTQ+ eile.

Comhráite Misniúla: an toradh is fearr a bhaint amach

• Tromlach na ndaoine: dea-rún acu ach easpa eolais, claontachtaí nach ndearnadh scrúdú orthu
• Mionlach na ndaoine: ag déanamh dochair d’aon ghnó

Cuimhnigh ar rún i gcomparáid le tionchar. Mothaíonn an t-iompar mar an gcéanna más tusa atá á fhulaingt.

Tionchar i gcomparáid le Rún

An méid a dúirt tú (Rún) i gcomparáid leis an méid a chuala siad (Tionchar). Deirimid agus déanaimid go léir rudaí le dea-rún ach uaireanta ní bhíonn an tionchar a rabhamar ag súil leis acu, go minic toisc go bhfuil dearcadh domhanda difriúil ag ár lucht éisteachta.

Iompar a Cheistiú

Tarraingt: Ceisteanna oscailte; Tuairimí a mhealladh; Éisteacht Ghníomhach

Brú: Moladh; Faisnéis a Thabhairt; Dearbhú

Ceisteanna?

Na Chéad Chéimeanna Eile

• Labhair le daoine eile faoina bhfuil foghlamtha agat
• Déan na gníomhaíochtaí i do leabhar oibre
• Seiceáil cathain a bheidh do chéad seisiún eile ann
• Iarr tuilleadh tacaíochta más gá

Seisiún 6: Daoine Eile a Spreagadh trí Oiliúint agus Plé ar Ionchuimsiú

Socruithe praiticiúla

• Geallaimis timpeallacht a chruthú ina mothaíonn daoine sábháilte páirt a ghlacadh.
• Tabhair spás do dhaoine a dtuairim a roinnt, agus cinntigh go ndéanaimid amhlaidh gan breithiúnas a thabhairt
• Bí tuisceanach go bhféadfadh daoine sa seomra a bhfuil taithí phearsanta acu ar an ábhar seo.
• Cuirtear fáilte roimh cheisteanna agus rannpháirtíocht – ardaigh do lámh, le do thoil.

Aidhmeanna an tSeisiúin

• Machnamh a dhéanamh ar a bhfuil clúdaithe againn go dtí seo agus ar na dúshláin a bhaineann leis an bhfoghlaim seo a thabhairt ar ais chuig d’eagraíocht
• An cás ar son ionchuimsithe a dhéanamh
• Comhráite deacra a bhainistiú
• Daoine eile a chumhachtú chun tús a chur lena n-aistear

Plé: Conas a chuaigh tú i ngleic leis an gcás gnó ar son ionchuimsithe a dhéanamh le do chomhghleacaithe agus le do cheannairí?

Cén tionchar atá ag eisiamh san ionad oibre agus ar cháilíocht an chúraim?

Smaoinigh ar am ag an obair nuair a mhothaigh tú féin nó duine a bhfuil aithne agat air eisiata:

• Cén tionchar a bhí aige ort/orthu go pearsanta?
• Conas a chuaigh sé i bhfeidhm ar fheidhmíocht?

Daoine

• Leibhéil níos ísle rannpháirtíochta
• Níos mó neamhláithreachta
• Fadhbanna coinneála foirne
• Droch-mheabhairshláinte
• Míshástacht sa phost
• Meanma íseal
• Drochchaidrimh

Feidhmíocht

• Níos lú táirgiúlachta
• Damáiste don chlú
• Caillteanas ioncaim
• Cáilíocht ag fulaingt
• Spriocanna gan chomhlíonadh
• Laghdú ar shástacht custaiméirí
• Droch-chinnteoireacht

Físeán (Foinse: Vodafone LGBT+ and Friends)

Cén fáth a bhfuil sé tábhachtach a bheith ionchuimsitheach? Cruthaíonn sé “Sábháilteacht Shíceolaíoch”

Sábháilteacht shíceolaíoch:

• sábháilte rioscaí a ghlacadh gan eagla roimh dhíoltas
• sábháilte botúin a admháil, ceisteanna a chur, smaointe a mholadh

Buntáistí:

• coinneáil foirne
• éagsúlacht smaointeoireachta/nuálaíocht
• méadú ar ioncam
• meastar a bheith níos éifeachtaí

Plé: Cén fáth a bhféadfadh daoine neamhaird a dhéanamh ar éagsúlacht agus ar ionchuimsiú?

Cúiseanna le hInsintí Diúltaithe

• Eagla
• Scaoll morálta
• Tionchar na mífhaisnéise
• Tugann sé dúshlán a dtuisceana ar an domhan

Plé: Conas is féidir linn tacú le duine nach n-aontaíonn linn nó dul i bhfeidhm air gan a chur air go bhfuiltear á chur ina thost?

An toradh is fearr: fás

• Ag iarraidh duine a bhogadh as a chrios compoird/as áit na claontachta agus an nós
• Isteach sa chrios foghlama, ag íoslaghdú eagla agus náire
• Is é an sprioc deiridh an crios fáis

Cairt um Bheith Frithchiníoch (oiriúnaithe ag Andrew M. Ibrahim MD, MSc ón gcairt “Cé Ba Mhaith Liom a Bheith Le Linn COVID-19” (údar bunaidh anaithnid) le smaointe ó shaothar Ibram X. Kendi):

• Crios Eagla: Séanaim gur fadhb é an ciníochas. Seachnaím ceisteanna deacra. Déanaim mo dhícheall a bheith ar mo chompord. Labhraím le daoine eile a bhfuil an chuma chéanna orthu & a smaoiníonn mar a smaoiním féin.
• Crios Foghlama: Aithním gur fadhb reatha & láithreach é an ciníochas. Lorgaím ceisteanna a chuireann míchompord orm. Tuigim mo phribhléid féin agus mé ag déanamh neamhairde den chiníochas. Cuirim oideachas orm féin faoi chine & ciníochas struchtúrach. Bím oscailte faoi mo chlaontachtaí féin & mo bhearnaí eolais. Éistim le daoine eile a smaoiníonn & a fhéachann go difriúil uaim.
• Crios Fáis: Aithním conas a d’fhéadfainn leas a bhaint as Ciníochas i ngan fhios dom. Cuirim chun cinn & déanaim abhcóideacht ar son beartais & ceannairí atá Frithchiníoch. Glacaim le mo mhíchompord. Labhraím amach nuair a fheicim Ciníochas i ngníomh. Cuirim oideachas ar mo chomhghleacaithe faoin gcaoi a ndéanann Ciníochas dochar dár ngairm. Ní ligim do bhotúin mé a stopadh ó bheith níos fearr. Géillim poist chumhachta do dhaoine a bheadh imeallaithe murach sin. Timpeallaím mé féin le daoine eile a smaoiníonn & a fhéachann go difriúil uaim.

Gníomh, Tionchar, Déan

• Gníomh: “Nuair a rinne tú é seo…” (sampla sonrach d’iompar) — Nuair a labhair tú thar an duine óg seachas leis
• Tionchar: “Chiallaigh sé go…” (tionchar an iompair) — Chuir sé orthu nach raibh siad san áireamh sa chinneadh agus, i ndáiríre, chuir sé níos mó eagla orthu roimh an gcóireáil
• Déan: “Sa todhchaí, an féidir leat…” (mol bealach eile le hiompar) — Fiú mura bhfuil tú cinnte go dtuigeann siad, labhair leo seachas lena gcúramóir, agus fiafraigh an dteastaíonn aon tacaíocht bhreise uathu chun tuiscint a fháil

Charrette

Cruinniú ina ndéanann gach páirtí leasmhar i dtionscadal iarracht coinbhleachtaí a réiteach agus réitigh a leagan amach. (Léirithe leis an scannán The Best of Enemies (2019), “Is fiú troid ar son an athraithe”, bunaithe ar scéal fíor.)

Modh Comhphlé

• Céim 1: Fiafraigh de dhaoine cad a cheapann siad a cheapann an grúpa/duine eile fúthu chun tionchar díobhálach steiréitíopaí agus toimhdí a léiriú
• Céim 2: Éascaigh plé modhnaithe, inar féidir le daoine a dtuairimí a roinnt i bhfóram measúil oscailte ionas go mothaíonn siad go n-éistear leo agus go bhfuil meas orthu
• Céim 3: Spreag daoine aonair chun réimsí a aithint inar féidir leo foghlaim óna chéile agus a gcuid eolais a leathnú trí fhiosracht agus trí chomhbhá

https://www.ted.com/talks/eve_pearlman_how_to_lead_a_conversation_between_people_who_disagree

Plé Grúpa

• Cé chomh muiníneach atá tú as na hábhair atá clúdaithe againn a phlé le do chomhghleacaithe?
• Cad iad na dúshláin a d’aithin tú agus an fhoghlaim seo á tabhairt ar ais chuig d’eagraíocht?
• Cén tacaíocht bhreise a mheasann tú a bheadh ag teastáil uait?

Ceisteanna?

Tagairtí

1. Émile Durkheim: Roinnt an tSaothair sa tSochaí (bunteideal: De la division du travail social), 1893.
2. Geert Hofstede: Iarmhairtí an Chultúir: Difríochtaí Idirnáisiúnta i Luachanna a Bhaineann leis an Obair, Sage 1980.
3. Edward Twitchell Hall Jr: Thar an gCultúr, 1976.
4. Edward Twitchell Hall Jr: An Teanga Chiúin, 1959.
5. Peggy McIntosh: Pribhléid na nDaoine Geala: An Mála Droma Dofheicthe a Dhíphacáil, 1989
6. Vassal, G., O. Kozhaeva, S. Griskjane, F. Arnold, K. Nysom, L. Basset, L. Kameric agus daoine eile. "Rochtain ar chógais riachtanacha frithailse do leanaí agus d’ógánaigh san Eoraip." Annals of Oncology 32, uimh. 4 2021: 560-568.
7. Moudatsou, Maria, Areti Stavropoulou, Anastas Philalithis, agus Sofia Koukouli. "Ról na comhbhá i measc gairmithe sláinte agus cúraim shóisialta." In Healthcare, iml. 8, uimh. 1, lch. 26. MDPI, 2020.
8. Führer, L. "Brí Shóisialta Dhath an Chraicinn": An tIdirghaol idir Feinitíopa/Cine agus Náisiún san Iorua a Iniúchadh. 2021

Maidir leis an bhfoilseachán seo

Arna fhoilsiú ag Youth Cancer Europe mar chuid de thionscadal Líonra Eorpach na Marthanóirí Óga Ailse (EU-CAYAS-NET), agus ábhar oiliúna forbartha i gcomhar le Inclusive Employers. Chun tuilleadh eolais a fháil, féach clár na hócáide agus sonraí eile ar www.beatcancer.eu

Maoiniú agus séanadh

Arna chómhaoiniú ag an Aontas Eorpach. Is leis an údar nó leis na húdair amháin, áfach, na tuairimí agus na dearcthaí a chuirtear in iúl agus ní gá go léiríonn siad tuairimí ná dearcthaí an Aontais Eorpaigh ná na Gníomhaireachta Feidhmiúcháin Eorpaí um an tSláinte agus an Digitiú (HaDEA). Ní féidir an tAontas Eorpach ná an t-údarás deonúcháin a chur faoi dhliteanas ina leith.