Forbraíodh an tuarascáil seo mar chuid den phacáiste oibre ‘Quality of Life’ de chuid EU-CAYAS-NET, tionscadal atá cómhaoinithe ag clár EU4Health an Aontais Eorpaigh (uimhir chomhaontaithe deontais 101056918).
An tsaincheist
Is cloch mhíle thábhachtach i bhforbairt déagóirí agus daoine óga fásta (AYAs) é cúrsa oiliúna gairmoideachais oiriúnach a roghnú agus a chur i gcrích, chomh maith le post a aimsiú a oireann dá gcumas, dá ndeiseanna agus dá n-uaillmhianta. Bíonn tionchar ina dhiaidh sin ag an mbealach ina mbíonn duine in ann páirt a ghlacadh sa saol oibre ar a sláinte choirp, mheabhrach agus shóisialta.
Léiríonn torthaí ón gcleachtas cliniciúil agus ón taighde go dtí seo gur minic nach mbíonn déagóirí agus daoine óga fásta in ann páirt shásúil a ghlacadh sa mhargadh saothair tar éis diagnóis ailse. Tá go leor cúiseanna leis seo: chomh maith le tosca a bhaineann leis an ngalar agus leis an gcóireáil, bíonn ról ag tosca comhshaoil (m.sh. leagan amach an ionaid oibre, easpa trealaimh oibre oiriúnaigh), gnéithe d’iompar an duine féin (m.sh. an chaoi a labhraíonn siad faoin ngalar, a dtoilteanas glacadh le tacaíocht) nó tosca polaitiúla agus sóisialta (m.sh. reachtaíocht, rochtain ar árachas). Ag an am céanna, tá bearna shuntasach ann i soláthar seirbhísí tacaíochta cuí.
Glao chun gnímh
Chun an cás seo a fheabhsú, díríodh ceann de phacáistí oibre EU-CAYAS-NET ar ábhar na tacaíochta gairme. I measc tascanna eile, rinneadh cuardach litríochta [1] chun forléargas a fháil ar na roghanna tacaíochta atá ann cheana agus atá éifeachtach. Déanann an tuarascáil seo achoimre ar na torthaí agus tugann sí léargas gairid ar na torthaí tionscadail eile a bhaineann le tacaíocht gairme.
[1] Dáta cuardaigh: 11/2023; Tréimhse chuardaigh: 25.09.2023-19.11.2023; Bunachar sonraí: Pubmed; Téarmaí cuardaigh: idirghabhálacha do 1) AYAs le 2) ailse i 3) saol na hoibre, cuireadh litríocht liath san áireamh
Faoin bhfoilseachán seo
Buíochas:
Údair: Inga Bosch [1], Doris Hoffmann-Lamplmair [1], Marie-Therese Gubi [1] & Ulrike Leiss [1]
Athbhreithneoirí: Barabara Brunmair [2], Carina Schneider [2] & Hannah Gsell [2]
[1] Ollscoil Leighis Vín, an Ostair; [2] Childhood Cancer International - Europe, an Ostair
Lua: Bosch, I., Hoffmann-Lamplmair, D., Gubi, M., & Leiss, U. (2024). Career Support for young people living with and beyond cancer. Medical University Vienna & Childhood Cancer International Europe; Tionscadal cómhaoinithe ag an gCoimisiún Eorpach: EU-CAYAS-NET EU4H-2021-PJ-04:101056918
Faoi stiúir: Ollscoil Leighis Vín. Comhpháirtithe an Chuibhreannais rannpháirteacha: Childhood Cancer International – Europe.
Tá i bhfad róbheag eolais ann fós!
Tá sé léirithe ag taighde nach bhfuil mórán staidéar idirghabhála ann do dhaoine óga a bhfuil ailse acu agus a tháinig slán ón ailse chun rannpháirtíocht sa saol oibre a fheabhsú. Rinneadh dhá athbhreithniú le ceisteanna taighde agus critéir chuardaigh chomhchosúla le déanaí (Davis et al., 2022; Devine et al., 2022).
Go dtí 2021, níorbh fhéidir aon staidéar a aithint a scrúdaigh idirghabhálacha chun torthaí fostaíochta a fheabhsú i marthanóirí ailse in óige, in ógántacht agus i ndaoine fásta óga (Devine et al., 2022). Mar sin féin, d’fhorbair Devine agus a chomhghleacaithe moltaí soiléire maidir le leantach rialta ar stádas oideachais agus gairme ina dtuarascáil chuig an International Late Effects of Childhood Cancer Guideline Harmonization Group (IGHG).
Devine, K. A., Christen, S., Mulder, R. L., Brown, M. C., Ingerski, L. M., Mader, L., …& International Guidelines Harmonization Group Psychological Late Effects Group (2022). Recommendations for the surveillance of education and employment outcomes in survivors of childhood, adolescent, and young adult cancer: A report from the International Late Effects of Childhood Cancer Guideline Harmonization Group. Cancer, 128(13), 2405–2419. https://doi.org/10.1002/cncr.34215
Chruthaigh Davis et al. (2022) samhail shoiléir a chuimsíonn tosca riosca do rannpháirtíocht theoranta sa saol oibre, áit ar féidir idirghabhálacha féideartha a chur i bhfeidhm.
Davis, E. L., Clarke, K. S., Patterson, P., & Cohen, J. (2022). Using Intervention Mapping to Develop an Education and Career Support Service for Adolescents and Young Adults Diagnosed with Cancer: Identification of the Contextual Factors That Influence Participation in Education and Employment. Cancers, 14(19), 4590. https://doi.org/10.3390/cancers14194590
Acrainmneacha & Giorrúcháin
- AYA - Déagóirí agus daoine óga fásta
- CAYA - Leanaí, déagóirí agus daoine óga fásta
- EU-CAYAS-NET - European Network of Youth Cancer Survivors
- IGHG - International Late Effects of Childhood Cancer Guideline Harmonization Group
Idirghabhálacha cabhracha
Chlúdaigh ár gcuardach an tréimhse tar éis 2021 freisin. Ó shin i leith, tá dhá staidéar ábhartha foilsithe. Ina theannta sin, aimsíodh staidéar breise ó 2010.
Comhairleoireacht do mharthanóirí ailse CAYA agus d’institiúidí/ionaid oibre
Idirghabháil dírithe ar dhaoine idir 13-26 bliana d’aois
Dax, V., Edwards, N., Doidge, O., Morkunas, B., Thompson, K., & Lewin, J. (2021). Evaluation of an Educational and Vocational Service for Adolescent and Young Adults with Cancer: A Retrospective Review. Journal of adolescent and young adult oncology, 10(1), 56–65. https://doi.org/10.1089/jayao.2020.0009
An Astráil
Áiríodh sa staidéar cohóirt siarghabhálach seo sampla de 219 duine idir 13 agus 26 bliana d’aois (meán: 19.6 bliana). Scrúdaíodh sa staidéar tionchar fadtéarmach na comhairleoireachta saincheaptha aonair a chuir an Education and Vocational Support Program (EVSP) ar fáil ar thorthaí oideachais agus fostaíochta. Cuireadh an chomhairleoireacht ar fáil do mharthanóirí ailse in óige, in ógántacht nó i ndaoine fásta óga agus d’institiúidí oideachais/ionaid oibre araon, agus áiríodh inti: (1) oideachas faoin tionchar a bhíonn ag ailse ar fheidhmíocht acadúil/gairme agus (2) moltaí sonracha maidir le roghanna tacaíochta chun feidhmíocht acadúil/gairme a fheabhsú. Ar an iomlán, d’fhreastail níos mó ná 90% de na déagóirí agus daoine óga fásta (AYAs) a atreoraíodh ar an gclár. D’éirigh le 79% díobh comhtháthú a dhéanamh sa scoil/san obair
Cuireadh síos ar na hidirghabhálacha seo a leanas mar idirghabhálacha cabhracha:
- Comhairle shaincheaptha aonair, moltaí sonracha
- Oideachas faoi thionchar an ghalair & a chóireála ar fheidhmíocht ghairme an duine
- Comhairleoireacht do mharthanóirí & d’institiúidí/ionad oibre
Tacaíocht ar il-leibhéil
Idirghabháil dírithe ar dhaoine idir 24-44 bliana d’aois
Braun, I., Friedrich, M., Morgenstern, L., Sender, A., Geue, K., Mehnert-Theuerkauf, A., & Leuteritz, K. (2023). Changes, challenges and support in work, education and finances of adolescent and young adult (AYA) cancer survivors: A qualitative study. European journal of oncology nursing: the official journal of European Oncology Nursing Society, 64, 102329. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2023.102329
An Ghearmáin
Rinne na húdair agallaimh leathstruchtúrtha le 11 AYA (idir 24 agus 44 bliana d’aois, meán: 31.5 bliana). D’aithin na freagróirí na hidirghabhálacha seo a leanas mar idirghabhálacha tairbhiúla do rannpháirtíocht ghairme:
- Tacaíocht trí ghléasanna teicneolaíochta cúnta nó coigeartuithe eirgeanamaíocha
- Deiseanna oiliúna breise
- Tacaíocht chun cúiteamh míbhuntáiste a bhaineann leis an ngalar nó le héifeachtaí déanacha a chur i bhfeidhm (m.sh. nós imeachta scrúdaithe saor ó bhacainní nó ionad oibre inrochtana)
- Comhráite le teaghlach, comhpháirtithe agus cairde
- Tacaíocht shíceolaíoch le linn athshlánaithe agus iarchúraim
- Tacaíocht airgeadais ó theaghlaigh, ó thuismitheoirí agus ó chéilí
- Tacaíocht airgeadais ó sheirbhísí sóisialta poiblí nó ó eagraíochtaí othar/marthanóirí
Cuireadh síos ar na hidirghabhálacha seo a leanas mar idirghabhálacha cabhracha:
- Teicneolaíocht chúnta
- Coigeartuithe eirgeanamaíocha
- Tacaíocht chun cúiteamh míbhuntáiste a chur i bhfeidhm
- Athoiliúint ghairme nó breisoideachas
- Tacaíocht shíceashóisialta
- Tacaíocht airgeadais ó chúramóirí
- Tacaíocht airgeadais ó sheirbhísí poiblí nó ó eagraíochtaí othar
Tacaíocht atá inrochtana go héasca
Idirghabháil dírithe ar dhaoine idir 18-25 bliana d’aois
Strauser, D., Feuerstein, M., Chan, F., Arango, J., da Silva Cardoso, E., & Chiu, C. Y. (2010). Vocational services associated with competitive employment in 18-25 year old cancer survivors. Journal of cancer survivorship: research and practice, 4(2), 179–186. https://doi.org/10.1007/s11764-010-0119-9
SAM
Rinneadh cuardach siarghabhálach ar bhunachar sonraí an Rehabilitation Services Administration (RSA) chun a chinneadh an raibh úsáid aon chineáil tacaíochta gairme bainteach le fostaíocht i measc AYAs.
Bhain na marthanóirí úsáid as na seirbhísí tacaíochta gairme seo a leanas: Measúnú ar an staid aonair (m.sh. incháilitheacht), diagnóis agus cóireáil riochtaí leighis, athshlánú gairme, comhairleoireacht, oiliúint scileanna poist, ranganna teagaisc nó litearthachta, cúnamh le cuardach poist, tacaíocht san ionad oibre, seirbhísí iompair, seirbhísí léitheoireachta (os ard), seirbhísí ateangaireachta, seirbhísí cúraim phearsanta, seirbhísí cúnaimh theicniúil, seirbhísí faisnéise, cúnamh le hatreorú chuig gníomhaireachtaí eile, agus seirbhísí eile.
Cláraíodh 368 AYA idir 18 agus 25 bliana d’aois san iomlán sa bhunachar sonraí (meán: 21.5 bliana). Níorbh ionann iad agus ach 0.4% de na daoine uile a bhí ag fáil tacaíochta gairme faoin RSA. As na marthanóirí dífhostaithe a fuair tacaíocht, fuair 51.6% (n=190) fostaíocht rathúil. Go háirithe, bhí seans níos airde fostaíochta ag na daoine sin a fuair cúnamh le cuardach poist nó san obair féin. Bhí baint ag soláthar seirbhísí airgeadais nó leighis le dóchúlacht níos ísle go mbeadh fostaíocht ann.
Cuireadh síos ar na hidirghabhálacha seo a leanas mar idirghabhálacha cabhracha:
- Cúnamh le cuardach poist
- Tacaíocht san ionad oibre
Léargas ar thacaíocht ghairme do dhaoine fásta
Mar gheall ar an líon beag staidéar a bhí dírithe go sonrach ar AYAanna, leathnaíodh ár gcuardach chun an daonra iomlán in aois oibre a áireamh (is é sin daoine suas go 65 bliana d’aois).
Leis an bhfócas níos leithne seo, bhíothas in ann níos mó staidéar a aithint a rinne scrúdú ar idirghabhálacha tacaíochta gairme le linn ailse nó ina diaidh.
Chun cur chuige féideartha a léiriú, cuirtear trí staidéar shamplacha i láthair thíos ar féidir leo feidhmiú mar inspioráid d’idirghabhálacha agus dá gcur i bhfeidhm praiticiúil.
Gnéithe den tacaíocht ghairme a aithníodh sna staidéir ar dhaoine fásta
- Féinmhachnamh
- Pleanáil agus baint amach spriocanna réadúla
- Tacaíocht phearsantaithe
- Comhairleoireacht phraiticiúil
- Comhairle agus tacaíocht ar líne
- Déileáil le hairíonna agus le héifeachtaí fadtéarmacha
- Tacaíocht shíceolaíoch
- Bacainní sa timpeallacht oibre a aithint
Tacaíocht don fhéinmhachnamh agus don phleanáil
Idirghabháil dírithe ar dhaoine idir 25 agus 65 bliana d’aois
Grunfeld, E. A., Schuhmacher, L., Armaou, M., Wood, P. L., Rolf, P., Sutton, A. J., Zarkar, A., & Sadhra, S. S. (2019). Feasibility randomised controlled trial of a guided workbook intervention to support work-related goals among cancer Survivors in the UK. BMJ Open, 9(1), e022746. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-022746
An Bhreatain Mhór
Rinne triail rialaithe randamaithe scrúdú ar an gcaoi ar féidir le leabhar oibre treoraithe cabhrú le marthanóirí spriocanna gairmiúla a bhaint amach i ndiaidh cóireála. Is éard a bhí san idirghabháil leabhar oibre a threoraigh comhairleoir ar bhonn aonair agus a bhí dírithe ar thacú le marthanóirí céimeanna gairme a leagan amach, a phleanáil agus a chur i bhfeidhm. Bhí an fócas ar fhéinmhachnamh a chur chun cinn, ar spriocanna réadúla a phleanáil agus ar bhacainní sa timpeallacht oibre a aithint.
Ghlac 35 marthanóir in aois oibre san iomlán (meán: 50 bliain) páirt sa staidéar, roinnte ina dhá ghrúpa: (1) grúpa rialaithe a fuair cúram caighdeánach, (2) grúpa idirghabhála a fuair an leabhar oibre chomh maith. Tar éis sé mhí, fuarthas amach go raibh 30% den ghrúpa rialaithe tar éis filleadh ar an obair go lánaimseartha nó go páirtaimseartha (lena n-áirítear filleadh céimnithe ar an obair). I gcodarsnacht leis sin, bhí an ráta sa ghrúpa idirghabhála 43%. Tar éis bliana, bhí 47% sa ghrúpa rialaithe agus 68% sa ghrúpa idirghabhála tar éis filleadh ar an obair. Léirigh na torthaí go raibh formhór na rannpháirtithe in ann an leabhar oibre a úsáid chun a spriocanna gairmiúla a shaothrú níos fearr agus dúshláin sa timpeallacht oibre a shárú.
Cuireadh síos ar na hidirghabhálacha seo a leanas mar idirghabhálacha cabhracha:
- Féinmhachnamh
- Pleanáil agus baint amach spriocanna réadúla
- Bacainní sa timpeallacht oibre a aithint
Clár cóitseála digiteach don fhilleadh ar an obair
Idirghabháil dírithe ar dhaoine idir 18 agus 65 bliana d’aois
Lo, J., Ballurkar, K., Fox, S., Tynan, K., Luu, N., Boyer, M., & Murali-Ganesh, R. (2021). A digital coaching intervention for cancer survivors with job loss: Retrospective study. JMIR Cancer, 7(4), e31966. https://doi.org/10.2196/31966
An Astráil
Rinne an staidéar siarghabhálach scrúdú ar chlár cóitseála digiteach do mharthanóirí a bhí dífhostaithe ar feadh trí mhí ar a laghad mar gheall ar a n-ailse agus ar a gcóireáil. Scrúdaíodh 250 marthanóir in aois oibre (18-65 bliana d’aois) a roinneadh ina dhá ghrúpa: iad siúd a d’úsáid an clár digiteach (n = 125) agus iad siúd nár úsáid é (n = 125).
Is éard a bhí sa chlár aip agus trí chomhairliúchán teileafóin le gairmithe sláinte thar thréimhse 12 sheachtain. Bhí an clár dírithe ar airíonna agus fo-iarsmaí díobhálacha a bhainistiú le linn cóireála agus ina diaidh chun an filleadh ar an obair a éascú. Áiríodh leis seo, mar shampla, spriocanna réadúla a leagan síos agus spriocanna nua a leagan síos chomh luath agus a bhaintear amach iad, chomh maith le gnáthaimh fheabhsaithe cothaithe, aclaíochta agus codlata.
Léirigh an staidéar gur fhill marthanóirí a d’úsáid an clár cóitseála ar mhargadh an tsaothair níos dóichí agus níos tapúla. As na marthanóirí a d’úsáid an clár cóitseála, d’fhill 39.4% ar mhargadh an tsaothair laistigh de 18 mí ón gclár, i gcomparáid le 17.6% de na marthanóirí nár úsáid an clár cóitseála. D’fhill marthanóirí a raibh an clár cóitseála acu ar an obair tar éis 70.6 seachtain ar an meán, i gcomparáid le 87.1 seachtain do mharthanóirí gan an clár cóitseála. Ar an iomlán, chabhraigh an clár le marthanóirí a bheith níos fearr ullmhaithe chun filleadh ar mhargadh an tsaothair. Mhothaigh siad níos láidre ó thaobh mothúchán de, bhí siad níos dóchasaí agus léirigh siad níos mó féinmhuiníne agus poist nua á lorg acu.
Cuireadh síos ar na hidirghabhálacha seo a leanas mar idirghabhálacha cabhracha:
- Bainistiú airíonna agus iarmhairtí déanacha
- Spriocanna réadúla a leagan síos
- Gnáthaimh chothaithe, aclaíochta agus codlata
Laghdaíonn clár saincheaptha imní agus dúlagar
Idirghabháil dírithe ar dhaoine idir 18 agus 68 bliana d’aois
Van Egmond, M. P., Duijts, S. F. A., Jonker, M. A., Van der Beek, A. J., & Anema, J. R. (2016). Effectiveness of a tailored return to work program for cancer survivors with job loss: Results of a randomized controlled trial. Acta Oncologica, 55(9-10). 1210-1219. https://doi.org/10.1080/0284186x.1213417
An Ísiltír
Rinne an triail rialaithe randamaithe seo scrúdú ar cibé an bhféadfadh clár saincheaptha um fhilleadh ar an obair do mharthanóirí ailse cabhrú leo post a aimsiú níos tapúla. Áiríodh sa staidéar 171 marthanóir idir 18 agus 68 bliana d’aois (meán: 48.4 bliain) a bhí dífhostaithe tar éis a ndiagnóise. Sannadh go randamach iad do dhá ghrúpa: (1) grúpa idirghabhála a fuair an clár saincheaptha, (2) grúpa rialaithe a fuair cúram caighdeánach gan aon tacaíocht speisialta.
Is éard a bhí san idirghabháil tacaíocht a cuireadh in oiriúint do riachtanais an duine aonair ó dhuine oilte, a d’oibrigh leis na rannpháirtithe chun spriocanna aonair a leagan síos, a thacaigh leo ina gcuardach poist agus a chuir straitéisí spriocdhírithe i bhfeidhm chun ath-imeascadh gairmiúil a éascú. Áiríodh leis an tacaíocht seo comhairleoireacht shíceolaíoch agus phraiticiúil araon, mar shampla cúnamh chun deiseanna gairme nua a aimsiú nó chun déileáil le héifeachtaí fisiciúla agus síceolaíocha na hailse agus a cóireála. Léirigh na torthaí nach raibh aon tionchar suntasach ag an gclár ar an bhfilleadh ar an obair: léirigh an dá ghrúpa rátaí cosúla fillte ar an obair. Mar sin féin, thuairiscigh rannpháirtithe sa ghrúpa idirghabhála cáilíocht saoil níos fearr agus níos lú imní agus dúlagair i gcomparáid leis an ngrúpa rialaithe. Cé nár luathaigh an clár an filleadh ar an obair, bhí tionchar dearfach aige ar fholláine na marthanóirí.
Cuireadh síos ar na hidirghabhálacha seo a leanas mar idirghabhálacha cabhracha:
- Tacaíocht shaincheaptha ó dhuine oilte
- Spriocanna aonair a leagan síos
- Tacaíocht shíceolaíoch agus phraiticiúil
Conclúid
Léiríonn an tuarascáil seo go bhfuil ganntanas staidéar ann a dhéanann scrúdú ar idirghabhálacha tacaíochta gairme. Mar sin féin, tá roinnt cur chuige geallta ann, lena n-áirítear comhairleoireacht aonair, tacaíocht don fhilleadh ar an obair, agus cláir chóitseála dhigiteacha. Cuireann na hidirghabhálacha seo féinmhachnamh, leagan síos spriocanna réadúla, agus bainistiú iarmhairtí fadtéarmacha chun cinn.
Leagann na torthaí béim ar thábhacht idirghabhálacha spriocdhírithe chun deiseanna gairmoideachais a éascú agus cáilíocht saoil agus rannpháirtíocht shóisialta marthanóirí óga ailse a fheabhsú.
Chun freastal ar na dúshláin atá os comhair marthanóirí óga ailse, forbraíodh ábhair éagsúla phraiticiúla chomh maith leis an tuarascáil seo. Forbraíodh na hábhair seo chun marthanóirí ailse a chumhachtú ina bhforbairt ghairmiúil agus phearsanta agus chun bonn láidir a chur ar fáil do thacaíocht fhadtéarmach.
Pocket Cards: Clúdaíonn na cártaí seo topaicí tábhachtacha amhail tacaíocht oideachais agus gairme le linn ailse agus ina diaidh, labhairt le daoine óga faoi nithe tromchúiseacha agus an difríocht idir brón agus dúlagar.
Educational video: Tugann an físeán seo léargas ar na dúshláin uathúla atá roimh mharthanóirí, agus ag an am céanna leagann sé béim ar a gcumais agus ar na deiseanna féideartha atá acu chun dul chun cinn a dhéanamh san oideachas agus sa ghairm bheatha.
Train-the-Trainer Manual: Forbraíodh an lámhleabhar seo chun tacú le páirtithe leasmhara tacaíocht oideachais agus gairme a fhorbairt do mharthanóirí óga. Cuireann sé naoi modúl ar fáil a chuireann féinmhachnamh chun cinn agus a chabhraíonn le straitéisí aonair oideachais agus oibre a fhorbairt agus a chur ar aghaidh.
Aon cheisteanna nó tuairimí? Déan teagmháil le hOllscoil Leighis Vín (eucayasnet@meduniwien.ac.at) nó CCI Europe (office@ccieurope.eu)
Tabhair cuairt ar ár suíomh gréasáin beatcancer.eu chun tuilleadh ábhar ar thacaíocht oideachais agus gairme a fháil: Pocket Cards, coincheap & lámhleabhar an Train-the-Trainer, agus an físeán oideachais ar thacaíocht oideachais & gairme.
Maoiniú agus séanadh
Comhchistithe ag an Aontas Eorpach. Is iad tuairimí agus dearcadh na n-údar, áfach, amháin a chuirtear in iúl agus ní gá go léiríonn siad tuairimí ná dearcadh an Aontais Eorpaigh ná na Gníomhaireachta Feidhmiúcháin Eorpaí um Shláinte agus Digiteach (HaDEA). Ní féidir an tAontas Eorpach ná an t-údarás deonúcháin a chur faoi dhliteanas ina leith.
Tá an foilseachán seo mar chuid de EU-CAYAS-NET – EU Network of Youth Cancer Survivors.