Skip to main content
Ailse agus Cearta Fostaíochta: Ag Obair le Linn Cóireála agus an Méid is Gá a Bheith ar Eolas
BeartasGachAirteagalYARN

Ailse agus Cearta Fostaíochta: Ag Obair le Linn Cóireála agus an Méid is Gá a Bheith ar Eolas

Míniú ar ailse agus cearta fostaíochta do léitheoirí ar fud na hEorpa: an chaoi a gcosnaíonn dlí an AE agus an dlí náisiúnta do phost, pá breoiteachta i seacht dtír, na hoiriúnuithe is féidir leat a iarraidh, agus cad ba cheart a rá le d’fhostóir.

Foilsithe:

Príomhphointí

  • Cuireann dlí an AE cosc ar idirdhealú ar bhonn míchumais ag an obair, agus is féidir ailse a áireamh mar mhíchumas má bhíonn tionchar fadtéarmach aici ar do shaol oibre. Sa Ríocht Aontaithe, áirítear ailse mar mhíchumas ón lá a dhéantar an diagnóis.
  • Tagann pá breoiteachta nó sochair bhreoiteachta in áit cuid de d’ioncam i ngach tír a phléitear anseo, ach tá difríochtaí móra idir na méideanna agus na teorainneacha ama: ó suas le sé seachtaine de ghnáthphá ó d’fhostóir sa Ghearmáin go dtí 70% ar a laghad de do phá ar feadh suas le dhá bhliain san Ísiltír.
  • I dtíortha amhail an Ríocht Aontaithe agus an Ísiltír, de ghnáth ní féidir le fostóirí ceisteanna a chur faoi do shláinte sula dtairgeann siad post duit. Nuair atá tú sa phost, is féidir leat labhairt faoi na rudaí atá de dhíth ort seachas faoin diagnóis féin.
  • Is dualgas dlíthiúil iad oiriúnuithe réasúnta, amhail uaireanta solúbtha nó níos giorra, nuair a áirítear d’ailse mar mhíchumas, mura gcuirfidís ualach díréireach ar d’fhostóir. Ní fabhar iad.
  • Tá daoine féinfhostaithe go háirithe i mbaol ioncam a chailleadh tar éis diagnóise, mar sin seiceáil cad a chumhdaíonn d’árachas sóisialta sula mbíonn sé de dhíth ort.
  • Tá cearta ag cúramóirí freisin: tugann dlí an AE cúig lá oibre de shaoire cúramóra sa bhliain do gach oibrí, agus d’fhéadfadh sé a bheith ina idirdhealú neamhdhleathach caitheamh níos measa le duine mar gheall ar ghaol faoi mhíchumas a dtugann siad aire dó.

Tagann diagnóis ailse aniar aduaidh ort mar a bheadh imbhualadh ann. Sna chéad uaireanta agus laethanta, smaoiníonn tú ar do chorp, ar do theaghlach, ar an eagla atá ort. Is beag tábhacht a bhíonn leis an obair, nach mór. Ansin, go tobann, bíonn tábhacht léi arís, mar tá an morgáiste fós le híoc, b’fhéidir go bhfuil do thuiscint ar cé thú féin fite fuaite le do phost, agus níl a fhios agat an bhfuil cead agat am saor a thógáil ná an féidir le d’fhostóir duine eile a chur i d’áit agus tú i do shuí i gcathaoir cóireála.

Ní gá céim sa dlí a bheith agat chun do chearta fostaíochta agus ailse ort a thuiscint. Is é atá de dhíth ná a bheith ar an eolas faoi na ceisteanna ba cheart a chur, agus faoi do sheasamh, sula dtéann tú isteach chuig an roinn acmhainní daonna. Pléann an treoir seo an dá rud: an creat dlíthiúil a chosnaíonn tú ar fud na hEorpa, agus na cinntí praiticiúla a bheidh romhat i ndáiríre, cibé acu is mian leat leanúint den obair le linn cóireála nó más gá duit éirí aisti go hiomlán.

Tá an dá rogha bailí. Tá tacaíocht ar fáil don dá cheann. Seo a bhfuil i gceist le gach ceann acu.

Cad is Brí i nDáiríre le hAilse a Bheith ina Riocht Cosanta ag an Obair

Ní smaoiníonn formhór na ndaoine ar ailse mar "mhíchumas". I ndlí fostaíochta na hEorpa, áfach, is é an lipéad sin go díreach a chosnaíonn do phost.

Cuireann Treoir an AE maidir le Comhionannas Fostaíochta (2000/78/EC) cosc ar idirdhealú ar bhonn míchumais ag an obair, is cuma cén earnáil nó cén leibhéal sinsearachta atá i gceist. Cumhdaíonn sí rochtain ar phoist (lena n-áirítear critéir roghnúcháin, earcaíocht agus ardú céime), gairmoiliúint, dálaí oibre, pá agus dífhostú [1].

Mar sin, an áirítear ailse mar mhíchumas? Rialaigh Cúirt Bhreithiúnais an AE gur féidir tinneas, bíodh sé inleigheasta nó doleigheasta, a áireamh mar mhíchumas nuair a chruthaíonn sé teorannú fadtéarmach de bharr laguithe coirp, meabhracha nó síceolaíocha, a d’fhéadfadh bac a chur ar do rannpháirtíocht iomlán éifeachtach sa saol oibre ar comhchéim le hoibrithe eile. Ní gá duit a bheith go hiomlán neamhábalta obair a dhéanamh chun cáiliú [2]. Is lú tábhacht atá leis an diagnóis ar pháipéar ná le fad a maireann a héifeachtaí agus leis an gcaoi a dtéann siad i bhfeidhm ort ag an obair.

Is ceist í seo a bhíonn roimh go leor daoine. In 2022, meastar gur diagnóisíodh 2.78 milliún cás nua ailse ar fud an AE, na hÍoslainne agus na hIorua, thart ar dhiagnóis nua amháin gach 11 soicind [3].

Measann an European Cancer Organisation go bhfuil an baol dífhostaíochta do mharthanóirí ailse thart ar 40% níos airde ná do dhaoine nach raibh ailse orthu riamh [4]. Fuarthas i meitea-anailís níos luaithe go raibh marthanóirí 1.37 oiread chomh dóchúil a bheith dífhostaithe le rannpháirtithe sláintiúla sa ghrúpa rialaithe [5].

Taobh thiar de na huimhreacha sin tá daoine a chaill a gcuid oibre ag an tráth ba lú a bhí siad in acmhainn é sin a sheasamh. Ní ráthaíonn eolas ar do chearta toradh difriúil, ach tugann sé i bhfad níos mó de bhunús duit le dul i ngleic leis an scéal.

Creat Dlíthiúil an AE: Cad a Chosnaíonn Tú

Cosnaíonn dhá shraith dlí thú. Leagtar síos le treoracha an AE rialacha comhchoiteanna nach mór do na Ballstáit a ionchorprú ina ndlí náisiúnta féin, agus tógann na dlíthe náisiúnta orthu sin. Maidir leis an Treoir um Chomhionannas Fostaíochta, ba é an 2 Nollaig 2003 an spriocdháta bunaidh chuige sin [1].

An Treoir um Chomhionannas Fostaíochta (2000/78/EC)

Is í seo príomhphíosa reachtaíocht an AE maidir le hidirdhealú ar bhonn míchumais san obair. Faoin treoir:

  1. Tá cosc ar idirdhealú díreach agus indíreach ar bhonn míchumais, agus áirítear ciapadh mar chineál idirdhealaithe [1].
  2. Ní mór d'fhostóirí bearta iomchuí cóiríochta réasúnta a dhéanamh ionas gur féidir le hoibrithe faoi mhíchumas rochtain a fháil ar fhostaíocht, páirt a ghlacadh inti agus dul chun cinn a dhéanamh inti. Ní gá sin a dhéanamh má chuireann sé ualach díréireach ar an bhfostóir [2].
  3. Ní mór do na Ballstáit fostaithe a chosaint ar dhífhostú nó ar chóir dhíobhálach eile ón bhfostóir mar fhreagairt ar ghearán nó ar imeachtaí dlí atá dírithe ar chóir chomhionann a fhorfheidhmiú [1].

Ós treoir í, ionchorpraíonn gach tír ina dlí féin í, mar sin bíonn na sonraí éagsúil ó áit go háit. Téann roinnt tíortha níos faide ná bunchaighdeán an AE. Sa Ríocht Aontaithe, mar shampla, tagann tú faoin sainmhíniú dlíthiúil ar mhíchumas go huathoibríoch ón lá a ndéantar diagnóis ailse ort [6]. San Ísiltír, cosnaíonn an tAcht um Chóir Chomhionann maidir le Míchumas nó Tinneas Ainsealach thú ar idirdhealú de bharr ailse, tinneas ainsealach eile nó tinneas a bhí ort roimhe seo [7].

Dlíthe Náisiúnta agus na Difríochtaí Eatarthu ar Fud na hEorpa

Lasmuigh de bhunchaighdeán an AE, is é an dlí náisiúnta a chinneann formhór na nithe a tharlaíonn do do phá agus do do phost agus tú as láthair de bharr tinnis. Seo mar a oibríonn sé i seacht dtír.

An Ghearmáin: Tá sé mar aidhm ag an Acht Ginearálta um Chóir Chomhionann (AGG) idirdhealú ar bhonn míchumais, i measc forais eile, a chosc nó a dhíothú, agus clúdaíonn sé fostaíocht agus dálaí oibre, lena n-áirítear pá agus dífhostú [8]. Má bhíonn tú as láthair de bharr tinnis, leanann d'fhostóir de do phá a íoc ar feadh suas le sé seachtaine [9], ag an ráta a gheofá de ghnáth as do ghnáthuaireanta oibre [10]. Ina dhiaidh sin, íocann d'árachóir sláinte reachtúil sochar breoiteachta (Krankengeld) arb ionann é agus 70% de do ghnáth-thuilleamh, faoi uasteorainn 90% de do ghlanphá [11]. I gcás an tinnis chéanna, maireann sé ar feadh suas le 78 seachtaine laistigh de thréimhse trí bliana, arna comhaireamh ón gcéad lá nach raibh tú in ann obair a dhéanamh [12].

An Fhrainc: Má bhíonn tú as láthair de bharr tinnis, d'fhéadfá liúntais laethúla bhreoiteachta (indemnités journalières) a fháil, agus d'fhéadfadh tréimhse feithimh a bheith ann sula dtosaíonn siad. Ag brath ar do chás, d'fhéadfadh sé go mbeadh ar d'fhostóir iad a fhorlíonadh freisin [13]. Tá ailsí ar liosta na riochtaí fadtéarmacha (affections de longue durée, nó ALD), rud a chiallaíonn go n-aisíoctar na costais chóireála a bhaineann le d'ailse suas go dtí an t-uasráta aisíocaíochta, cé go mbíonn roinnt costas fós le híoc, amhail an muirear laethúil ospidéil [14].

An Ísiltír: Ní mór do d'fhostóir leanúint de 70% ar a laghad de do phá a íoc ar feadh suas le dhá bhliain, agus é a fhorlíonadh go leibhéal an íosphá sa chéad bhliain [15]. Má tá conradh buan agat, de ghnáth ní féidir le d'fhostóir thú a dhífhostú le linn an chéad dá bhliain tinnis sin, cé go bhfuil eisceachtaí ann, mar shampla mura gcomhoibríonn tú leis na socruithe chun filleadh ar an obair [16].

An Spáinn: Íoctar sochar éagumais shealadaigh (incapacidad temporal) le haghaidh gnáth-thinnis ag ráta 60% de do bhonn ríofa sochair ó lá 4 go lá 20 agus 75% ó lá 21 ar aghaidh. Forlíonann roinnt comhaontuithe comhchoiteanna é seo go 100% ón gcéad lá [17]. De ghnáth maireann an sochar ar feadh suas le 365 lá agus is féidir síneadh 180 lá eile a chur leis má táthar ag súil le téarnamh [17]. Ó 2022 i leith, tá tinneas agus riocht sláinte san áireamh i ndlí na Spáinne um chóir chomhionann mar fhorais chosanta, agus tá gníomhartha a dhéanann idirdhealú ar na forais sin ar neamhní [18].

An Bheilg: Más fostaí oifige thú (employé), tá do thuarastal ráthaithe don chéad 30 lá éagumais. Faigheann oibrithe láimhe (ouvriers) tuarastal ráthaithe don chéad seacht lá agus ráta laghdaithe ina dhiaidh sin. Nuair a thagann deireadh leis an tréimhse tuarastail ráthaithe, íocann do chiste árachais sláinte (mutualité) liúntas arb ionann é agus 60% de do thuarastal comhlán faoi uasteorainn le linn na chéad bhliana [19].

An Pholainn: De ghnáth is ionann sochar breoiteachta (zasiłek chorobowy) agus 80% den bhonn ríofa sochair. Íoctar é ar feadh suas le 182 lá, nó 270 lá más í an eitinn is cúis le d'éagumas nó má tharlaíonn sé le linn toirchis [20].

An Iodáil: I gcás go leor fostaithe, lena n-áirítear oibrithe tionsclaíocha agus printísigh, íocann INPS liúntas breoiteachta arb ionann é agus 50% den mheánphá laethúil ó lá 4 go lá 20, agus 66.66% ó lá 21 go lá 180. Is é 180 lá sa bhliain an t-uasmhéid [21]. Is fiú do chomhaontú comhchoiteann náisiúnta (CCNL) a sheiceáil le fáil amach cad a chuireann d'fhostóir leis sin.

Tábhachtach: Is rialacha reachtúla iad seo. D'fhéadfadh do chonradh fostaíochta nó do chomhaontú comhchoiteann níos mó a thabhairt duit, mar sin seiceáil an dá cheann, agus labhair le d'ionadaí ceardchumainn má tá ceann agat.

Léigh ina dhiaidh sin · BeartasCearta Dlíthiúla d’Othair Ailse: Rochtain ar Chúram, Fostaíocht agus Sochair a ChosaintFaigh amach do chearta dlíthiúla mar othar ailse chun cúram sláinte a fháil, do phost a chosaint, agus rochtain a fháil ar shochair mhíchumais. Foghlaim faoi dhlíthe cónaidhme mar an ADA, FMLA, agus ACA, chomh maith le socruithe san ionad oibre, cosaintí árachais, agus acmhainní abhcóideachta chun dúshláin a nascleanúint agus díriú ar do leas le linn cóireála.

An Ceart go Ligfí i nDearmad Tar Éis Ailse

Tá cosaint amháin eile ar fiú a lua anseo, cé go mbaineann sí le hárachas agus iasachtaí seachas le do phost: an ceart go ligfí i ndearmad.

Bhí an Fhrainc, an Bheilg, Lucsamburg, an Ísiltír, an Phortaingéil agus an Rómáin i measc na gcéad tíortha san AE a rith dlíthe chun an ceart seo a thabhairt do mharthanóirí ailse [22], agus tá an Spáinn tagtha ina bpáirt ó shin [23]. Faoi na dlíthe náisiúnta seo, a luaithe a bhíonn tréimhse shocraithe caite ó dheireadh na cóireála, ní féidir le hárachóirí faisnéis leighis faoi d'ailse a bhailiú a thuilleadh le haghaidh conarthaí árachais nó iasachta. I gcás daoine fásta, ní féidir leis an tréimhse sin a bheith níos faide ná deich mbliana, nó cúig bliana sa Fhrainc [22].

Tá an chéad chéim glactha ag dlí an AE anois freisin. Ceanglaíonn an Treoir um Chreidmheas Tomhaltóirí 2023 ar na Ballstáit a chinntiú nach n-úsáidtear sonraí faoi dhiagnóis ailse a rinneadh roimhe seo le haghaidh árachais atá nasctha le comhaontú creidmheasa tomhaltóra a luaithe a bhíonn tréimhse arna socrú ag gach tír caite, agus ní féidir leis an tréimhse sin a bheith níos faide ná 15 bliana tar éis dheireadh na cóireála. Bhí go dtí an 20 Samhain 2025 ag tíortha chun é seo a ionchorprú sa dlí náisiúnta, agus beidh feidhm aige ón 20 Samhain 2026 [24].

Baineann na rialacha seo le hárachóirí agus le hiasachtóirí, ní le fostóirí. Tá siad bunaithe ar an smaoineamh céanna leis an gcuid eile den treoir seo, áfach: níor cheart go leanfadh diagnóis a rinneadh san am atá thart thú go deo.

An Féidir Leat Obair a Dhéanamh Le Linn Ceimiteiripe?

Tá sé ar cheann de na chéad cheisteanna a chuireann daoine, agus is é an freagra macánta ná go mbraitheann sé ar do chúinsí. Is tusa agus d'fhoireann leighis amháin atá in ann an cinneadh sin a dhéanamh.

Leanann roinnt daoine orthu ag obair le linn na cóireála, agus dóibhsean is féidir leis an obair gnáthamh eolach agus mothú normáltachta a thabhairt ag am scanrúil [25]. Tá an t-ioncam ag teastáil ó dhaoine eile, nó níl siad réidh fós leis an gcuid sin den saol a mhothaíonn siad gur leo féin í a thabhairt suas. Ach is ceisteanna éagsúla iad "an féidir leat" agus "ar cheart duit".

Má tá tú neirbhíseach faoi insint do d'fhostóir ar chor ar bith, tá an eagla sin intuigthe. D'fhéadfadh an chosaint dhlíthiúil atá agat a bheith níos láidre ná mar a shílfeá.

Cad a Chiallaíonn Fo-iarmhairtí na Cóireála i ndáiríre do do Lá Oibre

Is annamh a chloíonn ceimiteiripe, radaiteiripe agus imdhíonteiripe le hamchlár néata. Is féidir leis an tuirse a bheith thar a bheith trom: ní hé an cineál tuirse a réitíonn oíche mhaith chodlata é, ach an cineál a fhágann gur cosúil go bhfuil cruinniú dhá uair an chloig dodhéanta. Is féidir leis an masmas teacht agus imeacht le linn timthriall cóireála, agus is féidir le d'fhoireann cúraim a insint duit cathain is dóichí a bheidh sé ar a mheasa i gcás do réimis chóireála féin.

Is féidir le hailse agus a cóireáil cur isteach ar aird agus ar chuimhne freisin (rud ar a dtugtar "inchinn cheimea" go minic), chomh maith le giúmar, fuinneamh agus seasmhacht fhisiciúil, agus i gcás roinnt daoine leanann na héifeachtaí seo ar aghaidh tar éis dheireadh na cóireála [4].

Má bhaineann saothar fisiciúil, dlúth-theagmháil le daoine a bhféadfadh ionfhabhtuithe a bheith orthu, nó uaireanta dochta nach féidir a athrú le do phost, b'fhéidir nach mbeadh sé inmholta ó thaobh na míochaine de leanúint ort, mar sin labhair le d'oinceolaí. Más obair deisce atá agat agus má tá d'fhostóir sásta athruithe a dhéanamh, d'fhéadfadh sé a bheith indéanta fanacht ag obair leis na coigeartuithe cearta.

Ceisteanna le Meas Sula nDéanann Tú Cinneadh

Sula ngeallann tú duit féin dul ceachtar bealach, déan na sonraí a mheas, leat féin agus le d'oinceolaí:

  1. Cad iad na fo-iarmhairtí a bhíonn mar thoradh ar do chóireáil de ghnáth, agus cathain a bhíonn siad ar a measa?
  2. An mbaineann éilimh fhisiciúla, riosca ionfhabhtaithe nó obair faoi bhrú mór le cliaint le do phost?
  3. Ar mhaith leat obair a dhéanamh, agus an mbaineann sé sin le hairgead, le féiniúlacht, le gnáthamh, nó leis na trí cinn?
  4. Cé mhéad solúbthachta a thairgeann d'fhostóir i ndáiríre, seachas ar pháipéar amháin?

Níl aon fhreagra mícheart ann. Ní mó an misneach a léirítear trí bheith ag obair le linn na cóireála ná trí shaoire a thógáil, agus ní hionann stopadh chun díriú ar an téarnamh agus éirí as. Is é an rud is tábhachtaí ná go ndéanann tú cinneadh agus na fíricí ar fad os do chomhair, seachas as eagla faoin méid a cheapfadh d'fhostóir.

Coigeartuithe Réasúnta san Ionad Oibre Is Féidir Leat a Iarraidh

Faoin Treoir maidir le Comhionannas Fostaíochta, caithfidh fostóirí bearta iomchuí réasúnta cóiríochta a dhéanamh ionas gur féidir le hoibrí faoi mhíchumas post a fháil, páirt a ghlacadh ann agus dul chun cinn a dhéanamh ann. Is é an teorainn atá leis sin ná ualach díréireach ar an bhfostóir, agus is faoi na cúirteanna náisiúnta atá sé a chinneadh cá bhfuil an teorainn sin [2].

Is deacair a mhaíomh gur ualach díréireach iad athruithe beaga nach gcosnaíonn mórán. Is deacair a fheiceáil conas a chuirfeadh sé ualach mór ar chuideachta mhór dá ligfí duit tosú ag 9:30 seachas ag 9:00.

Cad Is Féidir Leat a Iarraidh

Tá sé deimhnithe ag Cúirt Bhreithiúnais an AE gur féidir le laghdú ar uaireanta oibre a bheith ina bheart iomchuí cóiríochta, agus luaitear patrún an ama oibre go sainráite sa treoir [2]. Áirítear ar na coigeartuithe ar fiú iad a phlé le linn cóireála:

  1. Amanna solúbtha tosaithe agus críochnaithe chun freastal ar choinní agus ar na laethanta is measa ó thaobh fo-iarsmaí de
  2. Uaireanta oibre níos giorra ar feadh tréimhse shocraithe
  3. Obair chianda nó hibrideach le linn seachtainí cóireála, go háirithe má tá do dhíolúine íseal
  4. Dualgais arna n-athrú go sealadach, amhail tascanna a éilíonn iarracht fhisiciúil a thabhairt do chomhghleacaí
  5. Spás príobháideach chun do scíth a ligean, cógas a ghlacadh nó fo-iarsmaí a bhainistiú
  6. Filleadh céimnithe ar uaireanta iomlána tar éis tréimhse saoire
Cad a d’fhéadfá a iarraidhDearcadh an dlí air
Uaireanta oibre níos giorra ar feadh tréimhseTá sé ráite ag Cúirt Bhreithiúnais an AE gur féidir le laghdú ar uaireanta oibre a bheith ina bheart iomchuí cóiríochta [2].
Amanna tosaithe agus críochnaithe athraitheLuaitear patrún an ama oibre go sainráite sa treoir mar réimse inar féidir cóiríocht a dhéanamh [2].
Filleadh de réir a chéile tar éis saoire bhreoiteachtaSan Ísiltír, tugann an dlí um athimeascadh an ceart duit plean gníomhaíochta agus dualgais choigeartaithe, uaireanta laghdaithe nó filleadh de réir a chéile a fháil [7].
Aon rud a chosnaíonn airgead ar d’fhostóirNí thagann deireadh leis an dualgas cóiríocht a dhéanamh ach amháin nuair a bheadh ualach díréireach ar an bhfostóir dá bharr [2].
Easaontas faoi cé acu atá athrú rómhór nó nach bhfuilIs faoin gcúirt náisiúnta atá sé a chinneadh an ualach díréireach é laghdú ar uaireanta [2].

Má tá tú as láthair le tamall agus ag pleanáil filleadh anois, pléann ár dtreoir chuimsitheach maidir le filleadh ar an obair nó ar scoil tar éis ailse an t-aistriú ó bheith i d’othar go bheith i do chomhghleacaí arís, conas do scéal a insint, agus conas do spás oibre a chur in oiriúint duit féin.

Coigeartuithe do na Fo-iarsmaí Nach Labhraíonn Aon Duine Fúthu

Ní le haghaidh comharthaí fisiciúla amháin atá coigeartuithe ann. Cumhdaíonn sainmhíniú Chúirt Bhreithiúnais an AE ar mhíchumas teorainneacha fadtéarmacha a eascraíonn as laguithe fisiciúla, meabhracha nó síceolaíocha [2], agus mar sin d’fhéadfadh deacrachtaí leanúnacha le díriú, cuimhne, imní nó ísle brí a bheith san áireamh freisin.

Má tá mearbhall cognaíoch ort, d’fhéadfá achoimrí scríofa ar threoracha ó bhéal, síneadh spriocdhátaí le linn seachtainí cóireála, nó níos lú cruinnithe nach bhfuil riachtanach a iarraidh. Má fhágann imní go bhfuil cásanna áirithe deacair duit, d’fhéadfadh spás oibre níos ciúine nó níos lú taistil cabhrú leat.

Tá daoine feicthe againn a mbíonn leisce orthu na fadhbanna seo a lua mar go mbíonn imní orthu go gceapfar nach bhfuil siad chomh cumasach céanna. Léiríonn sé a mhalairt i ndáiríre nuair a iarrann tú coigeartuithe le haghaidh fo-iarsmaí cognaíocha agus mothúchánacha: go bhfuil do theorainneacha ar eolas agat agus gur mian leat leanúint de dhea-obair a dhéanamh laistigh díobh.

18.2 ar dheis

Conas Labhairt le d’Fhostóir Faoi do Dhiagnóis

D’fhéadfadh sé seo a bheith ar an gcuid is deacra ar fad, dar leat. Rud amháin is ea eolas a bheith agat ar do chearta. Rud eile is ea teacht ar na focail chun iad a úsáid agus tú i do shuí os comhair do bhainisteora.

Cad Is Gá Duit a Nochtadh, agus Cad Nach Gá

Tá rialacha éagsúla ar fud na hEorpa maidir le ceisteanna sláinte le linn earcaíochta. Sa Ríocht Aontaithe, de ghnáth ní cheadaítear d’fhostóir ceisteanna a chur faoi shláinte iarratasóra sula dtairgtear an post, ach amháin i gcásanna sonracha amhail coigeartuithe a shocrú don agallamh [26]. San Ísiltír, ní cheadaítear d’fhostóirí ceisteanna a chur faoi do stair leighis le linn earcaíochta ach amháin i gcásanna neamhchoitianta ina bhfuil an tsláinte riachtanach don ról [7]. Mura bhfuil tú cinnte faoi na rialacha i do thír féin, cuir ceist ar do chomhlacht náisiúnta comhionannais nó ar cheardchumann.

Nuair atá tú sa phost agus coigeartuithe uait, teastaíonn dóthain eolais ó d’fhostóir chun tuiscint a fháil ar a bhfuil de dhíth ort agus cén fáth. Is féidir leat tosú lena bhfuil de dhíth ort seachas leis an diagnóis féin: "Tá cóireáil á fáil agam do riocht tromchúiseach leighis agus tá roinnt solúbthachta de dhíth orm maidir le mo sceideal." Braitheann sé ar do thír agus ar fhad do neamhláithreachta an bhfuil teastas leighis de dhíth ort freisin, agus cad is gá a bheith luaite ann.

Insint d’Acmhainní Daonna, do do Bhainisteoir nó do do Chomhghleacaithe

Is iad Acmhainní Daonna an bealach foirmiúil a ndéantar taifead air. Is ann a iarrann tú coigeartuithe agus a chuireann tú tús le nósanna imeachta saoire breoiteachta. Faoin GDPR, is "catagóir speisialta" sonraí pearsanta iad sonraí a bhaineann le do shláinte [27], rud a thugann cosaint bhreise dóibh.

D’fhéadfadh do bhainisteoir a bheith ar an gcéad duine a n-insíonn tú dó nó di, go háirithe má tá solúbthacht de dhíth ort láithreach. B’fhéidir go mbeadh orthu Acmhainní Daonna a thabhairt isteach sa scéal. Coinnigh an comhrá dírithe ar an tionchar ar do chuid oibre agus ar a bhfuil de dhíth ort, seachas ar shonraí leighis arbh fhearr leat iad a choinneáil príobháideach.

Is fút féin go hiomlán atá sé insint do do chomhghleacaithe. Dar le daoine áirithe, má labhraíonn siad go hoscailte, ní bhíonn fo-iarsmaí sofheicthe amhail tuirse nó caillteanas gruaige chomh ciotach céanna le plé. Is fearr le daoine eile príobháideachas. Tá an dá rogha go hiomlán bailí.

Dhá Shampla Cainte chun Tús a Chur Leis

Ní gá duit teacht ar na focail seo leat féin. Seo dhá phointe tosaigh.

Agus tú ag insint do do bhainisteoir go bhfuil coigeartuithe de dhíth ort:

"Diagnóisíodh riocht leighis orm agus tá cóireáil á fáil agam faoi láthair. Táim tiomanta do mo chuid oibre, agus ba mhaith liom roinnt athruithe ar mo sceideal a phlé a chabhródh liom an tréimhse seo a bhainistiú. Ba mhaith liom Acmhainní Daonna a bheith páirteach freisin ionas go láimhseálfar gach rud i gceart."

Agus tú ag iarraidh saoire bhreoiteachta nó coigeartuithe go foirmiúil trí Acmhainní Daonna:

"Tá orm saoire bhreoiteachta a iarraidh agus coigeartuithe réasúnta a phlé mar gheall ar riocht tromchúiseach sláinte. Tá an gá leighis deimhnithe ag mo dhochtúir. An bhféadfá a rá liom cén doiciméadacht atá de dhíth oraibh agus cad iad na céimeanna sa phróiseas as seo amach?"

Ní úsáidtear an focal ailse i gceachtar den dá shampla. Ní ghabhtar leithscéal i gceachtar acu. Tá an dá cheann díreach agus gairmiúil.

Nuair is Gá Duit Stopadh den Obair: Do Roghanna san Eoraip

Is freagairt dhlisteanach ar dhiagnóis thromchúiseach é cinneadh a dhéanamh stopadh den obair, ar feadh tamaill nó go fadtéarmach, agus uaireanta is é an t-aon rogha réadúil é. I ngach tír atá clúdaithe sa treoir seo, cuirtear pá breoiteachta nó sochair bhreoiteachta in ionad cuid de d’ioncam ar feadh tréimhse shocraithe.

Pá Breoiteachta: Cad is Féidir Leat a Bheith ag Súil Leis i Seacht dTír

Seo achoimre ar na rialacha reachtúla:

TírAn méid a fhaigheann túCá fhad
An GhearmáinLeanann d’fhostóir de do ghnáthphá a íoc [10], ansin Krankengeld arb ionann é agus 70% de do ghnáththuilleamh, faoi réir uasteorann 90% den ghlanphá [11]Pá ón bhfostóir ar feadh suas le 6 seachtaine [9]; Krankengeld ar feadh suas le 78 seachtaine i dtréimhse 3 bliana don tinneas céanna [12]
An Ísiltír70% ar a laghad den phá ó d’fhostóir, agus breisiú suas go dtí an pá íosta i mbliain 1 [15]Suas le 2 bhliain [15]
An FhraincLiúntais bhreoiteachta laethúla, tar éis tréimhse feithimh b’fhéidir, chomh maith le breisiú ón bhfostóir má cháilíonn tú [13]Braitheann sé ar do chás; cáilíonn ailse do chlúdach costas cóireála faoi scéim na riochtaí fadtéarmacha (ALD) [14]
An Spáinn60% den bhonn ríofa sochair ó lá 4 go lá 20, ansin 75% ó lá 21 [17]Suas le 365 lá, agus féadfar síneadh 180 lá a chur leis [17]
An BheilgTuarastal ráthaithe ó d’fhostóir (30 lá d’fhostaithe oifige; 7 lá d’oibrithe láimhe, ansin ráta laghdaithe), agus ansin 60% den tuarastal comhlán faoi réir uasteorann ó do chumann árachais sláinte [19]Tá feidhm ag an ráta 60% le linn na chéad bhliana éagumais [19]
An Pholainn80% den bhonn ríofa sochair [20]Suas le 182 lá, nó 270 lá i gcás eitinne nó le linn toirchis [20]
An IodáilLiúntas INPS do go leor fostaithe: 50% den mheánphá laethúil ó lá 4 go lá 20, ansin 66.66% [21]Suas le 180 lá sa bhliain [21]

Is rialacha reachtúla iad seo, ní hé seo an pictiúr iomlán. D’fhéadfadh do chonradh nó do chomhaontú comhchoiteann níos mó a thabhairt duit. Seiceáil an dá cheann sula nglacann tú leis go bhfuil tú teoranta don íosmhéid dlíthiúil.

Cad a Tharlaíonn Nuair a Thagann Deireadh le Pá Breoiteachta

Is féidir le cóireáil ailse maireachtáil níos faide ná gnáthphá breoiteachta. Nuair a tharlaíonn sé sin, is í an chéad cheist eile an gcáilíonn tú do shochar éagumais nó easláine níos fadtéarmaí. San Ísiltír, mar shampla, mura bhfuil tú in ann obair a dhéanamh fós tar éis dhá bhliain, d’fhéadfá sochar a fháil faoin Acht um Obair agus Ioncam (Cumas chun Oibre), ar a dtugtar WIA, ar choinníoll go bhfuil 35% ar a laghad de do chumas tuillimh caillte agat [7].

Fiafraigh de d’oifig árachais shóisialaigh cad iad na sochair fhadtéarmacha atá ar fáil i do thír agus conas a oibríonn an measúnú, agus tosaigh go luath, sula dtagann deireadh le do phá breoiteachta, mar tógann measúnuithe am. Is féidir le hoibrí sóisialta i d’ionad ailse nó le heagraíocht othar i do thír cabhrú leat a fháil amach cé na scéimeanna a bhaineann leat agus tacú leat leis an bpáipéarachas.

Más cúrsaí airgid atá ag coinneáil i do dhúiseacht thú san oíche, míníonn ár dtreoir maidir le tacaíocht airgeadais d’othair ailse a aimsiú liúntais bhreoiteachta, rátálacha míchumais agus éagumais, carthanais agus na sochair fostóra nach smaoineofá ar cheist a chur fúthu.

Nóta do Dhaoine Féinfhostaithe

Tuairiscíonn níos mó ná duine as gach ceathrar go bhfuil ioncam fostaíochta caillte acu mar thoradh ar dhiagnóis ailse, agus tá daoine féinfhostaithe i mbaol ar leith [25]. Tarraingíonn an Eagraíocht Eorpach Ailse aird ar staidéir a thugann le fios go mbuaileann diagnóis airgeadas pearsanta daoine féinfhostaithe níos déine ná airgeadas oibrithe ar thuarastal [4].

Braitheann leibhéal do chlúdaigh ar rialacha árachais shóisialaigh do thíre agus ar do chúinsí féin. Seiceáil do chás anois, sula mbeidh an clúdach de dhíth ort, agus smaoinigh ar cé acu a bheadh árachas cosanta ioncaim oiriúnach duit. Is féidir le comhairleoir a bhfuil eolas aige ar do chóras náisiúnta cabhrú leat na roghanna a mheá.

Cearta do Chúramóirí Othar Ailse

Má tá ailse ar dhuine de do theaghlach, tá do chearta ag an obair tábhachtach freisin, agus is furasta dearmad a dhéanamh orthu.

Dúirt Comhghuaillíocht Eorpach na nOthar Ailse gur éacht ollmhór do chúramóirí a bhí i dTreoir 2019 an AE maidir le Cothromaíocht Oibre is Saoil [25]. Tugann sí an ceart do gach oibrí cúig lá oibre de shaoire cúramóra a ghlacadh sa bhliain, agus ceadaíonn sí do chúramóirí socruithe solúbtha oibre a iarraidh chun cúram a sholáthar. Ní mór d’fhostóirí freagra a thabhairt laistigh de thréimhse réasúnta agus cúiseanna a thabhairt má dhiúltaíonn siad. Bhí go dtí an 2 Lúnasa 2022 ag na Ballstáit chun í a thrasuí sa dlí náisiúnta [28].

Is féidir le rialacha náisiúnta dul níos faide. San Ísiltír, tugann an tAcht um Obair agus Cúram suas le dhá sheachtain de shaoire chúraim ghearrthéarmach duit sa bhliain ar 70% den phá, agus saoire chúraim fhadtéarmach neamhíoctha suas le sé oiread d’uaireanta oibre seachtainiúla [7]. Sa Ghearmáin, is féidir leat fanacht as láthair ón obair ar feadh suas le deich lá oibre chun cúram a eagrú nuair a bhíonn sé de dhíth go tobann ar gharghaol, agus is féidir leat liúntas tacaíochta cúraim (Pflegeunterstützungsgeld) a éileamh ar feadh suas le deich lá oibre sa bhliain ó árachóir cúraim fhadtéarmaigh an ghaoil [29].

Cosnaíonn dlí an AE thú freisin ar chóir níos measa mar gheall ar an duine dá dtugann tú cúram. I gcás Coleman, rialaigh Cúirt Bhreithiúnais an AE nach bhfuil toirmisc na treorach ar idirdhealú díreach agus ar chiapadh teoranta do dhaoine atá faoi mhíchumas iad féin: sáraíonn fostóir an treoir má chaitheann sé le fostaí ar bhealach níos neamhfhabhraí mar gheall ar leanbh an fhostaí atá faoi mhíchumas agus arb é an fostaí príomhchúramóir an linbh sin [30]. Bhain an cás le leanbh, ach má áirítear ailse do ghaoil mar mhíchumas, d’fhéadfadh cóir den chineál céanna ortsa a bheith neamhdhleathach freisin.

18.3 cearta a chosaint

Má Tharlaíonn Idirdhealú: Conas Tú Féin a Chosaint

Má cheapann tú gur sháraigh d’fhostóir na rialacha, tá tábhacht leis an méid a dhéanann tú sna chéad chúpla lá.

Scríobh gach rud síos. Breac síos an méid a dúradh, cathain a dúradh é, cé a bhí i láthair agus aon fhinnéithe. Sábháil ríomhphoist agus teachtaireachtaí. Coinnigh taifead ar aon athruithe ar do dhualgais, do phá nó an chaoi a gcaitear leat tar éis duit insint do d’fhostóir faoi do dhiagnóis.

Déan iarratais ar choigeartuithe i scríbhinn. Fiú tar éis comhrá duine le duine, seol ríomhphost ina dhiaidh: "Mar a phléamar, táim ag iarraidh uaireanta oibre solúbtha go foirmiúil mar choigeartú réasúnta do mo riocht sláinte." Tugann sé sin taifead soiléir duit.

Bíodh a fhios agat cá bhfaighidh tú cabhair. Leagann rialacha AE a glacadh in 2024 síos caighdeáin do chomhlachtaí náisiúnta comhionannais, lena gcumhdaítear idirdhealú ar bhonn míchumais ag an obair i measc réimsí eile, agus spriocdháta i mí an Mheithimh 2026 lena dtrasuí sa dlí náisiúnta [31]. Liostaíonn eolaire Equinet na comhlachtaí seo de réir tíre, lena n-áirítear Cosantóir na gCeart sa Fhrainc, Institiúid na hÍsiltíre um Chearta an Duine, agus Unia sa Bheilg [32]. Más ball ceardchumainn thú, is áit mhaith eile é do cheardchumann le cabhair a lorg ar dtús.

Tá frithbheart neamhdhleathach freisin. Ceanglaíonn dlí an AE ar na Ballstáit fostaithe a chosaint ar dhífhostú nó ar chóir dhíobhálach eile ón bhfostóir mar fhreagairt ar ghearán nó ar imeachtaí dlí maidir le cóir chomhionann [1].

Ceisteanna Coitianta

An féidir le m’fhostóir mé a dhífhostú toisc go bhfuil ailse orm?

Tá cosc ar thú a dhífhostú mar gheall ar mhíchumas faoin Treoir maidir le Comhionannas Fostaíochta, a chumhdaíonn coinníollacha oibre lena n-áirítear dífhostú agus pá [1], agus is féidir ailse a áireamh mar mhíchumas nuair a bhíonn a héifeachtaí fadtéarmach [2]. Bíonn an chosaint le linn saoire breoiteachta féin éagsúil ó thír go tír. San Ísiltír, mar shampla, de ghnáth ní féidir le fostóir duine ar chonradh buan a dhífhostú le linn an chéad dá bhliain dá bhreoiteacht [16].

An gcaithfidh mé a rá le m’fhostóir go bhfuil ailse orm?

De ghnáth, ní gá ag céim na hearcaíochta. Sa Ríocht Aontaithe agus san Ísiltír, mar shampla, de ghnáth ní féidir le fostóirí ceisteanna a chur faoi do shláinte sula dtairgeann siad post duit [26][7]. Nuair atá tú fostaithe, is féidir leat tosú leis na rudaí atá de dhíth ort seachas leis an diagnóis féin, agus áirítear aon sonraí sláinte a roinneann tú mar shonraí pearsanta de chatagóir speisialta faoin GDPR [27].

An féidir liom obair a dhéanamh le linn ceimiteiripe?

Déanann roinnt daoine amhlaidh, agus dóibhsean is féidir le hobair gnáthamh agus braistint normáltachta a thabhairt [25]. Braitheann cé acu atá sé oiriúnach duitse ar do chóireáil, ar na fo-iarmhairtí atá ort agus ar do phost. Labhair le d’oinceolaí ar dtús, ansin fiafraigh de d’fhostóir cén tsolúbthacht atá indéanta sula ndéanann tú cinneadh.

Cad iad na coigeartuithe réasúnta san ionad oibre d’othair ailse?

Athruithe a chabhraíonn leat leanúint de do phost a dhéanamh, amhail uaireanta solúbtha nó laghdaithe, cianobair, dualgais a athraítear go sealadach nó filleadh céimnithe tar éis saoire. Tá sé deimhnithe ag Cúirt Bhreithiúnais an AE gur féidir uaireanta oibre laghdaithe a áireamh, agus go dtagann srianta meabhracha agus síceolaíocha fadtéarmacha faoin sainmhíniú ar mhíchumas chomh maith le srianta fisiciúla [2].

Cad a tharlaíonn má dhiúltaíonn m’fhostóir do m’iarratas ar choigeartú?

Iarr an diúltú i scríbhinn, cuir gearán foirmiúil isteach agus déan teagmháil le do chomhlacht náisiúnta comhionannais nó le do cheardchumann. Faoi dhlí an AE, níl teorainn leis an dualgas freastal réasúnta a dhéanamh ach amháin nuair a chuirfeadh sé ualach díréireach ar an bhfostóir [2]. Ní leor míchaoithiúlacht inti féin.

An bhfuil cosaint ag saorálaithe agus ag oibrithe féinfhostaithe?

Tá, go pointe. Cumhdaíonn an Treoir maidir le Comhionannas Fostaíochta rochtain ar fhéinfhostaíocht freisin [1], ach ní bhaineann pá breoiteachta ón bhfostóir leat, agus braitheann na sochair bhreoiteachta is féidir leat a éileamh ar rialacha árachais shóisialaigh do thíre. Tá daoine féinfhostaithe i mbaol ar leith ioncam a chailleadh tar éis diagnóise [25], mar sin seiceáil do chás go luath.

Tá Níos Mó Roghanna Agat Ná Mar a Cheapann Tú

Is é an bealach is measa le dul i ngleic le diagnóis ailse agus tú ag obair ná cinntí a dhéanamh as eagla: eagla go mbreathnófar ort mar dhuine trioblóideach má iarrann tú coigeartuithe, eagla go gcaillfidh tú do phost má ghlacann tú saoire bhreoiteachta, eagla nach bhfuil aon chumhacht chaibidlíochta agat ar chor ar bith.

Ar fud na hEorpa, tugann an dlí cumhacht chaibidlíochta duit. Ní dhéanfaidh sé aon chuid de seo éasca. Tugann sé fíorroghanna duit, áfach: leanúint ag obair leis an tacaíocht cheart, saoire bhreoiteachta íoctha a ghlacadh agus tú ag teacht chugat féin, nó fanacht as obair níos faide le tacaíocht ioncaim atá ceaptha don chás seo go díreach.

Cibé bealach a roghnaíonn tú, déan an cinneadh agus na fíricí os do chomhair seachas i scaoll. Is féidir le comhordaitheoir othar nó oibrí sóisialta i d'ionad ailse, le d'ionadaí ceardchumainn nó le dlíodóir fostaíochta plean praiticiúil a chur le chéile bunaithe ar do chás féin agus ar rialacha do thíre.

Ní gá duit é seo a réiteach leat féin. Agus is dócha go bhfuil níos mó ceart agat ná mar a thuigeann tú.

Tagairtí

[1] Parlaimint na hEorpa, an Fhaireachlann Reachtach. (2000, 27 Samhain). Cóir chomhionann san fhostaíocht agus sa ghairm bheatha. An Treoir um Chomhionannas Fostaíochta [Achoimre ar Threoir 2000/78/EC ón gComhairle, nós imeachta 1999/0225(CNS)]. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=141

[2] Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. (2013, 11 Aibreán). Féadfar tinneas inleigheasta nó doleigheasta a bhfuil teorannú fisiciúil, meabhrach nó síceolaíoch ag gabháil leis a mheas mar mhíchumas (Preaseisiúint Uimh. 42/13; Breithiúnas i gCásanna Uamtha C-335/11 agus C-337/11, Ring agus Skouboe Werge). https://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2013-04/cp130042en.pdf

[3] OECD. (2024). Éagothromaíochtaí ailse san AE a shárú: Béim ar chosc na hailse agus ar bhrath luath. Staidéir OECD ar Bheartas Sláinte. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/14fdc89a-en

[4] European Cancer Organisation. (gan dáta). 6. An ceart chun ath-imeascadh san ionad oibre a thabhairt d'othair ailse agus do mharthanóirí ailse. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.europeancancer.org/content/survivorship-right-to-reintegration-into-workplace

[5] de Boer, A. G. E. M., Taskila, T., Ojajärvi, A., van Dijk, F. J. H., & Verbeek, J. H. A. M. (2009). Marthanóirí ailse agus dífhostaíocht: Meitea-anailís agus meitea-aischéimniú. JAMA, 301(7), 753-762. https://doi.org/10.1001/jama.2009.187

[6] GOV.UK. (gan dáta). Sainmhíniú ar mhíchumas faoin Acht um Chomhionannas 2010. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.gov.uk/definition-of-disability-under-equality-act-2010

[7] Women Cancer Europe. (gan dáta). An Ísiltír [Bíodh do chearta ar eolas agat: cearta fostaíochta de réir tíre]. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://womencancer.eu/netherlands/

[8] Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz (AGG) [An tAcht Ginearálta um Chóir Chomhionann], §§ 1-2 (an Ghearmáin). Gesetze im Internet. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.gesetze-im-internet.de/agg/BJNR189710006.html

[9] Gesetz über die Zahlung des Arbeitsentgelts an Feiertagen und im Krankheitsfall (Entgeltfortzahlungsgesetz), § 3: Anspruch auf Entgeltfortzahlung im Krankheitsfall (an Ghearmáin). Gesetze im Internet. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.gesetze-im-internet.de/entgfg/__3.html

[10] Gesetz über die Zahlung des Arbeitsentgelts an Feiertagen und im Krankheitsfall (Entgeltfortzahlungsgesetz), § 4: Höhe des fortzuzahlenden Arbeitsentgelts (an Ghearmáin). Gesetze im Internet. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.gesetze-im-internet.de/entgfg/__4.html

[11] Sozialgesetzbuch (SGB) Fünftes Buch (V): Gesetzliche Krankenversicherung, § 47: Höhe und Berechnung des Krankengeldes (an Ghearmáin). Gesetze im Internet. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.gesetze-im-internet.de/sgb5/__47.html

[12] Sozialgesetzbuch (SGB) Fünftes Buch (V): Gesetzliche Krankenversicherung, § 48: Dauer des Krankengeldes (an Ghearmáin). Gesetze im Internet. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.gesetze-im-internet.de/sgb5/__48.html

[13] Code du travail numérique. (2026, 1 Meitheamh). Arrêt maladie : indemnités journalières versées au salarié. Ministère du Travail. https://code.travail.gouv.fr/fiche-service-public/arret-maladie-indemnites-journalieres-versees-au-salarie

[14] Santé.fr. (2025, 26 Feabhra). Qu'est-ce que le dispositif appelé Affection Longue Durée (ALD) ? https://www.sante.fr/node/6391319

[15] Business.gov.nl. (gan dáta). Pá breoiteachta: Íocaíocht leanúnach pá. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://business.gov.nl/regulation/sick-pay/

[16] WorkinNL. (gan dáta). Dífhostú le linn saoire bhreoiteachta. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.workinnl.nl/en/dismissal/dismissal-sick/default.aspx

[17] Servicio de Salud de Castilla-La Mancha. (gan dáta). Preguntas más frecuentes [Incapacidad temporal e incapacidad permanente]. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://sanidad.castillalamancha.es/sites/sescam.castillalamancha.es/files/documentos/pdf/20250911/incapacidadtemporal_web_2025.pdf

[18] Ley 15/2022, de 12 de julio, integral para la igualdad de trato y la no discriminación. Boletín Oficial del Estado, 167, 13 de julio de 2022 (BOE-A-2022-11589). https://www.boe.es/eli/es/l/2022/07/12/15

[19] Sécurité sociale (an Bheilg). (gan dáta). Incapacité de travail. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.socialsecurity.be/citizen/fr/incapacite-de-travail-accident-du-travail-et-maladies-professionnelles/incapacite-de-travail

[20] Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 czerwca 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa [Téacs comhdhlúite an Achta um shochair airgid ó árachas sóisialta i gcás breoiteachta agus máithreachais]. (2026). Dziennik Ustaw, poz. 854 (an Pholainn). https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/854/text.pdf

[21] Istituto Nazionale della Previdenza Sociale. (gan dáta). Tutela previdenziale della malattia: Pagamento dell'indennità economica [Treoir]. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://www.inps.it/content/dam/inps-site/pdf/inpscomunica/documents/Guidatutela_previdenziale_malattia.pdf

[22] European Cancer Patient Coalition. (gan dáta). An ceart go ndéanfaí dearmad do mharthanóirí ailse. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://ecpc.org/policy/the-right-to-be-forgotten/

[23] European Society for Medical Oncology. (2023, 18 Deireadh Fómhair). An ceart go ndéanfaí dearmad: Iarrann ESMO ar thíortha an AE cearta comhionanna airgeadais a chinntiú do mharthanóirí ailse [Preaseisiúint]. https://esmo.org/newsroom/press-releases/the-right-to-be-forgotten-esmo-calls-on-eu-countries-to-ensure-equal-financial-rights-for-cancer-survivors

[24] Parlaimint na hEorpa, an Fhaireachlann Reachtach. (2023, 30 Deireadh Fómhair). Creidmheasanna tomhaltóirí [Achoimre ar Threoir (EU) 2023/2225, nós imeachta 2021/0171(COD)]. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=1764052

[25] European Cancer Patient Coalition. (gan dáta). Fostaíocht. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://ecpc.org/policy/employment/

[26] An tAcht um Chomhionannas 2010, Nótaí Míniúcháin, Alt 60: Fiosrúcháin faoi mhíchumas agus faoi shláinte (an Ríocht Aontaithe). https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2010/15/notes/division/3/5/1/22

[27] An Coimisiún um Chosaint Sonraí. (2024). Sonraí sláinte ceirde a phróiseáil [Cás-staidéar]. https://www.dataprotection.ie/en/dpc-guidance/case-studies/disclosure-unauthorised-disclosure/processing-occupational-health-data

[28] Parlaimint na hEorpa, an Fhaireachlann Reachtach. (2019, 12 Iúil). Cothromaíocht oibre is saoil do thuismitheoirí agus do chúramóirí [Achoimre ar Threoir (EU) 2019/1158, nós imeachta 2017/0085(COD)]. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=1586808

[29] Bundesministerium für Gesundheit. (2025, 14 Feabhra). Pflegeunterstützungsgeld als Entgeltersatzleistung. https://www.bundesgesundheitsministerium.de/service/begriffe-von-a-z/p/pflegeunterstuetzungsgeld-als-entgeltersatzleistung.html

[30] Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha. (gan dáta). CJEU C 303/06: Breithiúnas [Tagairt cásdlí: S. Coleman v Attridge Law agus Steve Law, an Mór-Dhlísheomra, 17 Iúil 2008]. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://fra.europa.eu/en/caselaw-reference/cjeu-c-30306-judgment

[31] Parlaimint na hEorpa, an Fhaireachlann Reachtach. (2024, 29 Bealtaine). Aontas an chomhionannais: Caighdeáin do chomhlachtaí comhionannais i réimse na córa comhionainne idir daoine, i réimse na fostaíochta, i gcúrsaí slándála sóisialta agus maidir le rochtain ar earraí agus seirbhísí agus a soláthar [Achoimre ar Threoir (EU) 2024/1499 ón gComhairle, nós imeachta 2022/0401(APP)]. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=1785358

[32] Equinet. (gan dáta). Eolaire Eorpach na gcomhlachtaí náisiúnta comhionannais. Aisghafa an 27 Deireadh Fómhair 2026, ó https://equineteurope.org/?p=24672

Ní thugann an t-alt seo ach tacaíocht faisnéise agus ní ionadaí é ar chomhairle, ar dhiagnóis ná ar chóireáil leighis ghairmiúil. Téigh i gcomhairle i gcónaí le do sholáthraí cúraim sláinte maidir le cinntí leighis.

YARN project logo

Cruthaíodh an t-ábhar seo le linn an tionscadail YARN, arna chomhchistiú faoin gclár EU4Health in 2025-2028 (Comhaontú Deontais Uimh. 101219053).