Βασικά σημεία
- Η νομοθεσία της ΕΕ απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας στην εργασία και ο καρκίνος μπορεί να θεωρηθεί αναπηρία όταν οι επιπτώσεις του στην εργασιακή σας ζωή είναι μακροχρόνιες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο καρκίνος θεωρείται αναπηρία από την ημέρα της διάγνωσης.
- Οι αποδοχές ή τα επιδόματα ασθενείας αναπληρώνουν μέρος του εισοδήματός σας σε κάθε χώρα που καλύπτεται εδώ, αλλά τα ποσά και τα χρονικά όρια διαφέρουν σημαντικά: από την καταβολή των κανονικών αποδοχών σας από τον εργοδότη για έως έξι εβδομάδες στη Γερμανία έως τουλάχιστον το 70% του μισθού σας για έως δύο χρόνια στην Ολλανδία.
- Σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ολλανδία, οι εργοδότες γενικά δεν επιτρέπεται να σας ρωτήσουν για την υγεία σας πριν σας προσφέρουν μια θέση εργασίας. Αφού προσληφθείτε, μπορείτε να μιλήσετε για όσα χρειάζεστε αντί για την ίδια τη διάγνωση.
- Οι εύλογες προσαρμογές, όπως το ευέλικτο ή το μειωμένο ωράριο, αποτελούν νομική υποχρέωση όταν ο καρκίνος σας θεωρείται αναπηρία, εκτός αν συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη σας. Δεν είναι χάρη.
- Οι αυτοαπασχολούμενοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην απώλεια εισοδήματος μετά τη διάγνωση, γι’ αυτό ελέγξτε τι καλύπτει η κοινωνική σας ασφάλιση προτού το χρειαστείτε.
- Και οι φροντιστές έχουν δικαιώματα: η νομοθεσία της ΕΕ παρέχει σε κάθε εργαζόμενο πέντε εργάσιμες ημέρες άδειας φροντιστή τον χρόνο, ενώ η δυσμενής μεταχείριση κάποιου λόγω συγγενή με αναπηρία τον οποίο φροντίζει μπορεί να αποτελεί παράνομη διάκριση.
Η διάγνωση του καρκίνου έρχεται σαν σύγκρουση. Τις πρώτες ώρες και ημέρες, ο νους σας στρέφεται στο σώμα σας, στην οικογένειά σας, στον φόβο σας. Η δουλειά μοιάζει σχεδόν ασήμαντη. Ξαφνικά, όμως, παύει να είναι, γιατί η δόση του στεγαστικού πρέπει ακόμη να πληρωθεί, η αίσθηση της ταυτότητάς σας μπορεί να συνδέεται με τη δουλειά σας και δεν έχετε ιδέα αν δικαιούστε να πάρετε άδεια ή αν ο εργοδότης σας μπορεί να σας αντικαταστήσει όσο εσείς κάθεστε στην πολυθρόνα της θεραπείας.
Για να κατανοήσετε τα εργασιακά σας δικαιώματα όταν έχετε καρκίνο, δεν χρειάζεστε πτυχίο νομικής. Χρειάζεται να ξέρετε ποιες ερωτήσεις να κάνετε και ποια είναι τα δικαιώματά σας, πριν απευθυνθείτε στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού. Αυτός ο οδηγός καλύπτει και τα δύο: το νομικό πλαίσιο που σας προστατεύει στην Ευρώπη και τις πρακτικές αποφάσεις που θα κληθείτε να πάρετε, είτε θέλετε να συνεχίσετε να εργάζεστε κατά τη διάρκεια της θεραπείας είτε χρειάζεται να απέχετε εντελώς από την εργασία.
Και οι δύο επιλογές είναι θεμιτές. Και για τις δύο προβλέπεται στήριξη. Ας δούμε τι συνεπάγεται η καθεμία.
Τι σημαίνει στην πράξη ότι ο καρκίνος αποτελεί προστατευόμενη κατάσταση στην εργασία
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν σκέφτονται τον καρκίνο ως «αναπηρία». Στο ευρωπαϊκό εργατικό δίκαιο, όμως, αυτός ακριβώς ο χαρακτηρισμός είναι που προστατεύει τη θέση εργασίας σας.
Η οδηγία της ΕΕ για την ισότητα στην απασχόληση (2000/78/EC) απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας στην εργασία, ανεξαρτήτως κλάδου και σε κάθε βαθμίδα της ιεραρχίας. Καλύπτει την πρόσβαση στην απασχόληση (συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων επιλογής, των προσλήψεων και των προαγωγών), την επαγγελματική κατάρτιση, τις συνθήκες εργασίας, τις αμοιβές και την απόλυση [1].
Εμπίπτει λοιπόν ο καρκίνος σε αυτή την κατηγορία; Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αποφανθεί ότι μια ασθένεια, ιάσιμη ή ανίατη, μπορεί να θεωρηθεί αναπηρία όταν προκαλεί μακροχρόνιο περιορισμό, ο οποίος οφείλεται σε σωματικές, νοητικές ή ψυχικές βλάβες και μπορεί να παρεμποδίσει την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή σας στον επαγγελματικό βίο σε ισότιμη βάση με τους άλλους εργαζομένους. Δεν χρειάζεται να είστε εντελώς ανίκανοι για εργασία για να εμπίπτετε σε αυτόν τον ορισμό [2]. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι τόσο η διάγνωση στα χαρτιά όσο η διάρκεια των επιπτώσεών της και ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνονται στην εργασία.
Είναι ένα ζήτημα που αντιμετωπίζουν πολλοί άνθρωποι. Το 2022, εκτιμάται ότι διαγνώστηκαν 2,78 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου στην ΕΕ, την Ισλανδία και τη Νορβηγία, δηλαδή περίπου μία νέα διάγνωση κάθε 11 δευτερόλεπτα [3].
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Καρκίνου εκτιμά ότι οι επιζώντες από καρκίνο αντιμετωπίζουν περίπου 40% υψηλότερο κίνδυνο ανεργίας σε σύγκριση με όσους δεν είχαν ποτέ καρκίνο [4]. Μια παλαιότερη μετα-ανάλυση διαπίστωσε ότι οι επιζώντες είχαν 1,37 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι άνεργοι σε σύγκριση με υγιείς συμμετέχοντες της ομάδας ελέγχου [5].
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι που έχασαν τη δουλειά τους τη στιγμή που είχαν τη μικρότερη δυνατότητα να αντέξουν αυτή την απώλεια. Η γνώση των δικαιωμάτων σας δεν εγγυάται διαφορετική έκβαση, αλλά σας δίνει πολύ περισσότερα εφόδια.
Το νομικό πλαίσιο της ΕΕ: Τι σας προστατεύει
Σας προστατεύουν δύο επίπεδα νομοθεσίας. Οι οδηγίες της ΕΕ θεσπίζουν κοινούς κανόνες που τα κράτη μέλη οφείλουν να ενσωματώσουν στην εθνική τους νομοθεσία, και οι εθνικοί νόμοι τους συμπληρώνουν. Για την οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση, η αρχική προθεσμία ενσωμάτωσης ήταν η 2α Δεκεμβρίου 2003 [1].
Η οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση (2000/78/EC)
Αυτό είναι το βασικό νομοθέτημα της ΕΕ για τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας στην εργασία. Σύμφωνα με αυτό:
- Απαγορεύονται τόσο οι άμεσες όσο και οι έμμεσες διακρίσεις λόγω αναπηρίας, ενώ η παρενόχληση θεωρείται μορφή διάκρισης [1].
- Οι εργοδότες οφείλουν να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα εύλογης προσαρμογής, ώστε οι εργαζόμενοι με αναπηρία να μπορούν να έχουν πρόσβαση στην απασχόληση, να συμμετέχουν σε αυτή και να εξελίσσονται επαγγελματικά. Η υποχρέωση αυτή δεν ισχύει όταν τα μέτρα επιβάλλουν δυσανάλογη επιβάρυνση στον εργοδότη [2].
- Τα κράτη μέλη πρέπει να προστατεύουν τους εργαζομένους από απόλυση ή άλλη δυσμενή μεταχείριση από τον εργοδότη ως αντίδραση σε καταγγελία ή δικαστική διαδικασία που αποσκοπεί στην επιβολή της ίσης μεταχείρισης [1].
Επειδή πρόκειται για οδηγία, κάθε χώρα την ενσωματώνει στη δική της νομοθεσία, επομένως οι λεπτομέρειες διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Ορισμένες χώρες υπερβαίνουν το ελάχιστο επίπεδο προστασίας της ΕΕ. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, εμπίπτετε αυτόματα στον νομικό ορισμό της αναπηρίας από την ημέρα που διαγιγνώσκεστε με καρκίνο [6]. Στην Ολλανδία, ο νόμος περί ίσης μεταχείρισης λόγω αναπηρίας ή χρόνιας ασθένειας σας προστατεύει από διακρίσεις λόγω καρκίνου, άλλης χρόνιας ασθένειας ή παλαιότερης ασθένειας [7].
Οι εθνικοί νόμοι και οι διαφορές τους στην Ευρώπη
Πέρα από το ελάχιστο επίπεδο προστασίας της ΕΕ, η εθνική νομοθεσία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τι συμβαίνει με τις αποδοχές και τη θέση εργασίας σας όσο απουσιάζετε λόγω ασθένειας. Δείτε τι ισχύει σε επτά χώρες.
Γερμανία: Ο γενικός νόμος περί ίσης μεταχείρισης (AGG) αποσκοπεί στην πρόληψη ή την εξάλειψη των διακρίσεων, μεταξύ άλλων λόγω αναπηρίας, και καλύπτει την απασχόληση και τις συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των αποδοχών και της απόλυσης [8]. Αν απουσιάζετε λόγω ασθένειας, ο εργοδότης σας συνεχίζει να σας καταβάλλει αποδοχές για έως έξι εβδομάδες [9], στο ύψος που θα λαμβάνατε κανονικά για το τακτικό ωράριο εργασίας σας [10]. Στη συνέχεια, ο φορέας υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας σας καταβάλλει επίδομα ασθένειας (Krankengeld) ίσο με το 70% των τακτικών αποδοχών σας, με ανώτατο όριο το 90% των καθαρών αποδοχών σας [11]. Για την ίδια ασθένεια, καταβάλλεται για έως 78 εβδομάδες μέσα σε μια τριετία, η οποία υπολογίζεται από την πρώτη ημέρα που δεν μπορούσατε να εργαστείτε [12].
Γαλλία: Αν απουσιάζετε λόγω ασθένειας, ενδέχεται να λαμβάνετε ημερήσια επιδόματα ασθένειας (indemnités journalières), και μπορεί να υπάρχει περίοδος αναμονής πριν αρχίσει η καταβολή τους. Ανάλογα με την περίπτωσή σας, ο εργοδότης σας ενδέχεται επίσης να υποχρεούται να τα συμπληρώνει [13]. Οι καρκίνοι περιλαμβάνονται στον κατάλογο παθήσεων μακράς διάρκειας (affections de longue durée, ή ALD), πράγμα που σημαίνει ότι οι δαπάνες θεραπείας που συνδέονται με τον καρκίνο σας αποζημιώνονται έως το μέγιστο ποσοστό αποζημίωσης, αν και εξακολουθείτε να επιβαρύνεστε με ορισμένα έξοδα, όπως η ημερήσια χρέωση νοσηλείας [14].
Ολλανδία: Ο εργοδότης σας υποχρεούται να συνεχίσει να σας καταβάλλει τουλάχιστον το 70% των αποδοχών σας για έως δύο έτη, με συμπλήρωση έως το ύψος του κατώτατου μισθού κατά το πρώτο έτος [15]. Αν έχετε σύμβαση αορίστου χρόνου, ο εργοδότης σας κατά κανόνα δεν μπορεί να σας απολύσει κατά τα πρώτα δύο έτη ασθένειας, αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, για παράδειγμα αν δεν συνεργάζεστε για την επιστροφή σας στην εργασία [16].
Ισπανία: Το επίδομα προσωρινής ανικανότητας προς εργασία (incapacidad temporal) για κοινή ασθένεια ανέρχεται στο 60% της βάσης υπολογισμού του επιδόματος από την 4η έως την 20ή ημέρα και στο 75% από την 21η ημέρα. Ορισμένες συλλογικές συμβάσεις προβλέπουν συμπλήρωση έως το 100% από την πρώτη ημέρα [17]. Το επίδομα συνήθως καταβάλλεται για έως 365 ημέρες και μπορεί να παραταθεί για άλλες 180 ημέρες όταν αναμένεται ανάρρωση [17]. Από το 2022, ο ισπανικός νόμος περί ίσης μεταχείρισης περιλαμβάνει την ασθένεια και την κατάσταση της υγείας στους προστατευόμενους λόγους, και οι πράξεις που συνιστούν διάκριση για αυτούς τους λόγους είναι άκυρες [18].
Βέλγιο: Αν είστε υπάλληλος γραφείου (employé), οι αποδοχές σας είναι εγγυημένες για τις πρώτες 30 ημέρες ανικανότητας προς εργασία. Οι εργατοτεχνίτες (ouvriers) λαμβάνουν εγγυημένες αποδοχές για τις πρώτες επτά ημέρες και μειωμένο ποσό στη συνέχεια. Μόλις λήξει η περίοδος εγγυημένων αποδοχών, το ταμείο ασφάλισης υγείας σας (mutualité) καταβάλλει επίδομα ίσο με το 60% των ακαθάριστων αποδοχών σας, με εφαρμογή ανώτατου ορίου, κατά το πρώτο έτος [19].
Πολωνία: Το επίδομα ασθένειας (zasiłek chorobowy) ανέρχεται συνήθως στο 80% της βάσης υπολογισμού του επιδόματος. Καταβάλλεται για έως 182 ημέρες ή για 270 ημέρες αν η ανικανότητά σας προς εργασία οφείλεται σε φυματίωση ή προκύπτει κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης [20].
Ιταλία: Για πολλούς εργαζομένους, συμπεριλαμβανομένων των εργατών βιομηχανίας και των μαθητευομένων, το INPS καταβάλλει επίδομα ασθένειας ίσο με το 50% των μέσων ημερήσιων αποδοχών από την 4η έως την 20ή ημέρα και με το 66,66% από την 21η έως την 180ή ημέρα. Το ανώτατο όριο είναι 180 ημέρες τον χρόνο [21]. Αξίζει να ελέγξετε την εθνική συλλογική σύμβαση εργασίας σας (CCNL) για τυχόν πρόσθετες παροχές του εργοδότη σας.
Σημαντικό: Αυτά προβλέπονται από τον νόμο. Η σύμβαση εργασίας ή η συλλογική σας σύμβαση μπορεί να σας παρέχει περισσότερα, επομένως ελέγξτε και τις δύο και μιλήστε με τον συνδικαλιστικό σας εκπρόσωπο, αν έχετε.
Το δικαίωμα στη λήθη μετά τον καρκίνο
Μία ακόμη μορφή προστασίας αξίζει να αναφερθεί εδώ, παρότι αφορά την ασφάλιση και τα δάνεια και όχι την εργασία σας: το δικαίωμα στη λήθη.
Η Γαλλία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία και η Ρουμανία ήταν από τις πρώτες χώρες της ΕΕ που θέσπισαν νόμους οι οποίοι παρέχουν αυτό το δικαίωμα στους επιζώντες από καρκίνο [22], ενώ έκτοτε ακολούθησε και η Ισπανία [23]. Σύμφωνα με αυτούς τους εθνικούς νόμους, μόλις παρέλθει ένα καθορισμένο διάστημα από το τέλος της θεραπείας, οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν μπορούν πλέον να συλλέγουν ιατρικές πληροφορίες σχετικά με τον καρκίνο σας για ασφαλιστήρια συμβόλαια ή συμβάσεις δανείου. Για τους ενήλικες, το διάστημα αυτό δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δέκα χρόνια ή τα πέντε στη Γαλλία [22].
Ένα πρώτο βήμα έχει πλέον γίνει και σε επίπεδο ενωσιακού δικαίου. Η οδηγία του 2023 για την καταναλωτική πίστη απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι τα δεδομένα σχετικά με παλαιότερη διάγνωση καρκίνου δεν χρησιμοποιούνται για ασφάλιση που συνδέεται με σύμβαση καταναλωτικής πίστης, αφού παρέλθει ένα διάστημα που ορίζει κάθε χώρα, το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 15 χρόνια από το τέλος της θεραπείας. Οι χώρες είχαν προθεσμία έως τις 20 Νοεμβρίου 2025 για να ενσωματώσουν αυτή την πρόβλεψη στην εθνική τους νομοθεσία, και η εφαρμογή της ξεκινά στις 20 Νοεμβρίου 2026 [24].
Αυτοί οι κανόνες καλύπτουν τις ασφαλιστικές εταιρείες και τους δανειστές, όχι τους εργοδότες. Βασίζονται όμως στην ίδια ιδέα με τον υπόλοιπο οδηγό: μια παλαιότερη διάγνωση δεν θα πρέπει να σας ακολουθεί για πάντα.
Μπορείτε να εργάζεστε κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας;
Είναι μία από τις πρώτες ερωτήσεις που θέτει κανείς, και η ειλικρινής απάντηση είναι ότι εξαρτάται. Μόνο εσείς και η ιατρική σας ομάδα μπορείτε να πάρετε αυτή την απόφαση.
Ορισμένοι άνθρωποι συνεχίζουν να εργάζονται κατά τη διάρκεια της θεραπείας και, για αυτούς, η εργασία μπορεί να προσφέρει μια οικεία ρουτίνα και μια αίσθηση κανονικότητας σε μια τρομακτική περίοδο [25]. Άλλοι χρειάζονται το εισόδημα ή απλώς δεν είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν εκείνο το κομμάτι της ζωής τους που εξακολουθούν να νιώθουν δικό τους. Όμως το «μπορείτε» και το «θα ήταν καλό» είναι διαφορετικά ερωτήματα.
Αν σας αγχώνει ακόμη και η σκέψη να το πείτε στον εργοδότη σας, αυτός ο φόβος είναι κατανοητός. Το νομικό πλαίσιο μπορεί να σας προστατεύει περισσότερο από όσο περιμένετε.
Τι σημαίνουν στην πράξη οι παρενέργειες της θεραπείας για την εργάσιμη ημέρα σας
Η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία και η ανοσοθεραπεία σπάνια ακολουθούν ένα απόλυτα προβλέψιμο χρονοδιάγραμμα. Η κόπωση μπορεί να είναι εξουθενωτική: όχι η κούραση που περνά με έναν καλό βραδινό ύπνο, αλλά εκείνη που κάνει μια δίωρη συνάντηση να μοιάζει αδύνατη. Η ναυτία μπορεί να εμφανίζεται και να υποχωρεί στη διάρκεια ενός κύκλου θεραπείας, και η ομάδα φροντίδας σας μπορεί να σας ενημερώσει πότε είναι πιθανό να είναι εντονότερη με το δικό σας θεραπευτικό σχήμα.
Ο καρκίνος και η θεραπεία του μπορούν επίσης να επηρεάσουν την προσοχή και τη μνήμη (κάτι που συχνά αποκαλείται «χημειοεγκέφαλος»), καθώς και τη διάθεση, την ενέργεια και τη σωματική αντοχή, ενώ σε ορισμένους ανθρώπους αυτές οι επιπτώσεις συνεχίζονται και μετά το τέλος της θεραπείας [4].
Αν η δουλειά σας περιλαμβάνει σωματική εργασία, στενή επαφή με ανθρώπους που μπορεί να είναι φορείς λοιμώξεων ή άκαμπτο ωράριο που δεν μπορεί να προσαρμοστεί, η συνέχιση της εργασίας ενδέχεται να μην ενδείκνυται ιατρικά, οπότε συμβουλευτείτε τον ογκολόγο σας. Αν κάνετε δουλειά γραφείου και ο εργοδότης σας είναι ανοιχτός σε αλλαγές, η παραμονή στην εργασία με τις κατάλληλες προσαρμογές μπορεί να είναι εφικτή.
Ερωτήματα που πρέπει να εξετάσετε πριν αποφασίσετε
Πριν δεσμευτείτε προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, εξετάστε συγκεκριμένα ζητήματα, τόσο με τον εαυτό σας όσο και με τον ογκολόγο σας:
- Ποιες παρενέργειες προκαλεί συνήθως η θεραπεία σας και πότε είναι εντονότερες;
- Η δουλειά σας περιλαμβάνει σωματικές απαιτήσεις, κίνδυνο λοιμώξεων ή εργασία με πελάτες υπό μεγάλη πίεση;
- Θέλετε να εργάζεστε και αυτό σχετίζεται με τα χρήματα, την ταυτότητά σας, τη ρουτίνα ή και με τα τρία;
- Πόση ευελιξία προσφέρει ο εργοδότης σας στην πράξη, όχι μόνο στα χαρτιά;
Δεν υπάρχει λάθος απάντηση. Το να εργάζεστε κατά τη διάρκεια της θεραπείας δεν είναι πιο γενναίο από το να πάρετε άδεια, και το να σταματήσετε για να επικεντρωθείτε στην ανάρρωσή σας δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπετε την προσπάθεια. Αυτό που έχει σημασία είναι να αποφασίσετε έχοντας όλα τα δεδομένα μπροστά σας και όχι από φόβο για το τι μπορεί να σκεφτεί ο εργοδότης σας.
Εύλογες προσαρμογές στον χώρο εργασίας που μπορείτε να ζητήσετε
Σύμφωνα με την οδηγία για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση, οι εργοδότες οφείλουν να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα εύλογης προσαρμογής, ώστε ένας εργαζόμενος με αναπηρία να μπορεί να έχει πρόσβαση στην εργασία, να συμμετέχει σε αυτήν και να εξελίσσεται επαγγελματικά. Το όριο είναι η δυσανάλογη επιβάρυνση του εργοδότη, και εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια να κρίνουν πού βρίσκεται αυτό το όριο [2].
Οι μικρές αλλαγές χαμηλού κόστους δύσκολα μπορούν να παρουσιαστούν ως δυσανάλογη επιβάρυνση. Είναι δύσκολο να δει κανείς πώς το να σας επιτραπεί να ξεκινάτε στις 9:30 αντί για τις 9:00 θα επιβάρυνε σημαντικά μια μεγάλη εταιρεία.
Τι μπορείτε να ζητήσετε
Το Δικαστήριο της ΕΕ έχει επιβεβαιώσει ότι η μείωση του ωραρίου εργασίας μπορεί να αποτελεί κατάλληλη προσαρμογή, ενώ η οδηγία αναφέρει ρητά την οργάνωση του χρόνου εργασίας [2]. Στις προσαρμογές που αξίζει να συζητήσετε κατά τη διάρκεια της θεραπείας περιλαμβάνονται:
- Ευέλικτες ώρες έναρξης και λήξης της εργασίας, ανάλογα με τα ραντεβού σας και τις ημέρες με τις εντονότερες παρενέργειες
- Μειωμένο ωράριο εργασίας για καθορισμένο διάστημα
- Τηλεργασία ή υβριδική εργασία κατά τις εβδομάδες θεραπείας, ιδίως αν η άμυνα του οργανισμού σας είναι μειωμένη
- Προσωρινή αλλαγή καθηκόντων, όπως η ανάθεση σωματικά απαιτητικών εργασιών σε συνάδελφο
- Έναν ιδιωτικό χώρο για ξεκούραση, λήψη φαρμάκων ή διαχείριση των παρενεργειών
- Σταδιακή επάνοδο σε πλήρες ωράριο μετά από περίοδο άδειας
| Τι θα μπορούσατε να ζητήσετε | Πώς το αντιμετωπίζει ο νόμος |
|---|---|
| Μειωμένο ωράριο εργασίας για ένα διάστημα | Το Δικαστήριο της ΕΕ έχει κρίνει ότι η μείωση του ωραρίου εργασίας μπορεί να αποτελεί κατάλληλο μέτρο προσαρμογής [2]. |
| Αλλαγή των ωρών έναρξης και λήξης της εργασίας | Η οργάνωση του χρόνου εργασίας αναφέρεται ρητά στην οδηγία ως τομέας στον οποίο μπορούν να γίνουν προσαρμογές [2]. |
| Σταδιακή επιστροφή μετά από αναρρωτική άδεια | Στις Κάτω Χώρες, η νομοθεσία για την επανένταξη σας δίνει δικαίωμα σε σχέδιο δράσης και σε προσαρμοσμένα καθήκοντα, μειωμένο ωράριο ή σταδιακή επιστροφή [7]. |
| Οτιδήποτε συνεπάγεται κόστος για τον εργοδότη σας | Η υποχρέωση παροχής προσαρμογών παύει μόνο όταν συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη [2]. |
| Διαφωνία σχετικά με το αν μια αλλαγή είναι υπερβολική | Το αν η μείωση του ωραρίου αποτελεί δυσανάλογη επιβάρυνση εναπόκειται στην κρίση του εθνικού δικαστηρίου [2]. |
Αν απουσιάζατε για κάποιο διάστημα και τώρα σχεδιάζετε την επιστροφή σας, ο αναλυτικός οδηγός μας για την επιστροφή στην εργασία ή στο σχολείο μετά τον καρκίνο καλύπτει τη μετάβαση από τον ρόλο του ασθενούς ξανά στον ρόλο του συναδέλφου, το πώς να μιλήσετε για την εμπειρία σας και το πώς να διαμορφώσετε τον χώρο εργασίας σας ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες σας.
Προσαρμογές για τις παρενέργειες για τις οποίες κανείς δεν μιλά
Οι προσαρμογές δεν αφορούν μόνο τα σωματικά συμπτώματα. Ο ορισμός της αναπηρίας που δίνει το Δικαστήριο της ΕΕ καλύπτει μακροχρόνιους περιορισμούς που προκύπτουν από σωματικές, νοητικές ή ψυχικές βλάβες [2], επομένως επίμονα προβλήματα συγκέντρωσης, μνήμης, άγχους ή πεσμένης διάθεσης μπορούν επίσης να εμπίπτουν σε αυτό το πλαίσιο.
Αν αντιμετωπίζετε νοητική θολούρα, μπορείτε να ζητήσετε γραπτές περιλήψεις των προφορικών οδηγιών, παράταση των προθεσμιών κατά τις εβδομάδες θεραπείας ή λιγότερες μη απαραίτητες συναντήσεις. Αν το άγχος κάνει ορισμένες καταστάσεις δύσκολες, μπορεί να βοηθήσει ένας πιο ήσυχος χώρος εργασίας ή λιγότερες επαγγελματικές μετακινήσεις.
Έχουμε δει ανθρώπους να διστάζουν να μιλήσουν ανοιχτά για αυτά τα προβλήματα, επειδή ανησυχούν μήπως φανούν λιγότερο ικανοί. Το να ζητάτε προσαρμογές για γνωστικές και συναισθηματικές παρενέργειες δείχνει στην πραγματικότητα το αντίθετο: ότι γνωρίζετε τα όριά σας και θέλετε να συνεχίσετε να εργάζεστε αποτελεσματικά μέσα σε αυτά.
Πώς να μιλήσετε στον εργοδότη σας για τη διάγνωσή σας
Αυτό μπορεί να μοιάζει με το πιο δύσκολο κομμάτι. Άλλο είναι να γνωρίζετε τα δικαιώματά σας. Και άλλο να βρίσκετε τα λόγια για να τα διεκδικήσετε, όταν κάθεστε απέναντι από τον προϊστάμενό σας.
Τι υποχρεούστε να γνωστοποιήσετε και τι όχι
Οι κανόνες για τις ερωτήσεις σχετικά με την υγεία κατά τη διαδικασία πρόσληψης διαφέρουν στην Ευρώπη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο εργοδότης κατά κανόνα δεν επιτρέπεται να ρωτά για την υγεία ενός υποψηφίου πριν του προσφέρει τη θέση, εκτός από συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως η πρόβλεψη προσαρμογών για τη συνέντευξη [26]. Στην Ολλανδία, οι εργοδότες δεν μπορούν να ρωτούν για το ιατρικό ιστορικό σας κατά την πρόσληψη, παρά μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις όπου η υγεία είναι ουσιώδης για τη συγκεκριμένη θέση [7]. Αν δεν είστε βέβαιοι για το τι ισχύει στη χώρα σας, απευθυνθείτε στον εθνικό φορέα ισότητας ή σε ένα συνδικάτο.
Όταν πλέον εργάζεστε και θέλετε προσαρμογές, ο εργοδότης σας χρειάζεται αρκετές πληροφορίες ώστε να κατανοήσει τι χρειάζεστε και γιατί. Μπορείτε να ξεκινήσετε από τις ανάγκες σας και όχι από την ίδια τη διάγνωση: «Υποβάλλομαι σε θεραπεία για μια σοβαρή πάθηση και χρειάζομαι κάποια ευελιξία στο ωράριό μου». Το αν χρειάζεστε και ιατρική βεβαίωση, καθώς και τι πρέπει να αναφέρει, εξαρτάται από τη χώρα σας και από τη διάρκεια της απουσίας σας.
Ενημέρωση του τμήματος ανθρώπινου δυναμικού, του προϊσταμένου ή των συναδέλφων σας
Το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί την επίσημη οδό, με γραπτή τεκμηρίωση. Εκεί υποβάλλετε αιτήματα για προσαρμογές και ξεκινάτε τις διαδικασίες για αναρρωτική άδεια. Σύμφωνα με τον GDPR, τα δεδομένα που αφορούν την υγεία σας αποτελούν «ειδική κατηγορία» δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα [27], γεγονός που τους παρέχει επιπλέον προστασία.
Ο προϊστάμενός σας μπορεί να είναι το πρώτο άτομο που θα ενημερώσετε, ειδικά αν χρειάζεστε άμεσα ευελιξία. Ίσως χρειαστεί να εμπλέξει το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού. Εστιάστε τη συζήτηση στο πώς επηρεάζεται η εργασία σας και στο τι χρειάζεστε, όχι σε ιατρικές λεπτομέρειες που προτιμάτε να κρατήσετε ιδιωτικές.
Η ενημέρωση των συναδέλφων σας είναι αποκλειστικά δική σας απόφαση. Κάποιοι θεωρούν ότι η ανοιχτή συζήτηση μειώνει την αμηχανία γύρω από εμφανείς παρενέργειες, όπως η κόπωση ή η τριχόπτωση. Άλλοι προτιμούν να διατηρούν την ιδιωτικότητά τους. Και οι δύο επιλογές είναι απολύτως θεμιτές.
Δύο παραδείγματα διατύπωσης για να ξεκινήσετε
Δεν χρειάζεται να βρείτε αυτά τα λόγια μόνοι σας. Ακολουθούν δύο αφετηρίες.
Όταν λέτε στον προϊστάμενό σας ότι χρειάζεστε προσαρμογές:
«Έχω διαγνωστεί με μια πάθηση και αυτή την περίοδο υποβάλλομαι σε θεραπεία. Παραμένω αφοσιωμένος/η στη δουλειά μου και θα ήθελα να συζητήσουμε κάποιες αλλαγές στο ωράριό μου που θα με βοηθούσαν να διαχειριστώ αυτή την περίοδο. Θα ήθελα επίσης να συμμετάσχει το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού, ώστε όλα να γίνουν σωστά».
Όταν ζητάτε επίσημα αναρρωτική άδεια ή προσαρμογές μέσω του τμήματος ανθρώπινου δυναμικού:
«Χρειάζεται να ζητήσω αναρρωτική άδεια και να συζητήσω εύλογες προσαρμογές λόγω ενός σοβαρού προβλήματος υγείας. Ο γιατρός μου έχει πιστοποιήσει την ιατρική αναγκαιότητα. Θα μπορούσατε να μου πείτε ποια δικαιολογητικά χρειάζεστε και ποια διαδικασία ακολουθείται από εδώ και πέρα;»
Κανένα από τα δύο παραδείγματα δεν χρησιμοποιεί τη λέξη καρκίνος. Κανένα δεν περιλαμβάνει απολογία. Και τα δύο είναι άμεσα και επαγγελματικά.
Όταν χρειάζεται να σταματήσετε να εργάζεστε: Οι επιλογές σας στην Ευρώπη
Η απόφαση να σταματήσετε να εργάζεστε, προσωρινά ή για μεγαλύτερο διάστημα, είναι μια θεμιτή αντίδραση σε μια σοβαρή διάγνωση και, μερικές φορές, η μόνη ρεαλιστική. Σε κάθε χώρα που καλύπτει αυτός ο οδηγός, οι αποδοχές ή τα επιδόματα ασθενείας αναπληρώνουν μέρος του εισοδήματός σας για καθορισμένο χρονικό διάστημα.
Αποδοχές ασθενείας: Τι να περιμένετε σε επτά χώρες
Ακολουθεί μια συνοπτική εικόνα των νομοθετικών ρυθμίσεων:
| Χώρα | Τι λαμβάνετε | Για πόσο διάστημα |
|---|---|---|
| Γερμανία | Ο εργοδότης σας συνεχίζει να καταβάλλει τις κανονικές αποδοχές σας [10], και στη συνέχεια λαμβάνετε Krankengeld ύψους 70% των τακτικών αποδοχών, με ανώτατο όριο το 90% των καθαρών αποδοχών [11] | Αποδοχές από τον εργοδότη για έως 6 εβδομάδες [9]· Krankengeld για έως 78 εβδομάδες εντός 3 ετών για την ίδια ασθένεια [12] |
| Κάτω Χώρες | Τουλάχιστον το 70% των αποδοχών από τον εργοδότη σας, με συμπλήρωμα έως το ύψος του κατώτατου μισθού κατά το 1ο έτος [15] | Έως 2 έτη [15] |
| Γαλλία | Ημερήσια επιδόματα ασθενείας, ενδεχομένως μετά από περίοδο αναμονής, και συμπληρωματική καταβολή από τον εργοδότη εφόσον πληροίτε τις προϋποθέσεις [13] | Εξαρτάται από την περίπτωσή σας· ο καρκίνος παρέχει δικαίωμα κάλυψης των εξόδων θεραπείας στο πλαίσιο των παθήσεων μακράς διάρκειας (ALD) [14] |
| Ισπανία | 60% της βάσης υπολογισμού του επιδόματος από την 4η έως την 20ή ημέρα και στη συνέχεια 75% από την 21η ημέρα [17] | Έως 365 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης κατά 180 ημέρες [17] |
| Βέλγιο | Εγγυημένος μισθός από τον εργοδότη σας (30 ημέρες για υπαλλήλους· 7 ημέρες για εργατοτεχνίτες και στη συνέχεια μειωμένο ποσοστό), έπειτα 60% του ακαθάριστου μισθού, με εφαρμογή ανώτατου ορίου, από το ταμείο αλληλασφάλισής σας [19] | Το ποσοστό 60% ισχύει κατά το πρώτο έτος ανικανότητας προς εργασία [19] |
| Πολωνία | 80% της βάσης υπολογισμού του επιδόματος [20] | Έως 182 ημέρες ή 270 ημέρες σε περίπτωση φυματίωσης ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης [20] |
| Ιταλία | Επίδομα INPS για πολλούς εργαζομένους: 50% των μέσων ημερήσιων αποδοχών από την 4η έως την 20ή ημέρα και στη συνέχεια 66,66% [21] | Έως 180 ημέρες τον χρόνο [21] |
Αυτές είναι οι νομοθετικές ρυθμίσεις, όχι η πλήρης εικόνα. Η ατομική ή η συλλογική σύμβασή σας μπορεί να προβλέπει περισσότερα. Ελέγξτε και τις δύο πριν θεωρήσετε ότι περιορίζεστε στο νόμιμο ελάχιστο.
Τι συμβαίνει όταν λήξει η καταβολή αποδοχών ασθενείας
Η θεραπεία του καρκίνου μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από τη συνήθη περίοδο καταβολής αποδοχών ασθενείας. Όταν συμβεί αυτό, το επόμενο ερώτημα είναι αν δικαιούστε μακροχρόνιο επίδομα ανικανότητας προς εργασία ή αναπηρίας. Στις Κάτω Χώρες, για παράδειγμα, αν εξακολουθείτε να μην μπορείτε να εργαστείτε μετά από δύο χρόνια, ενδέχεται να λάβετε επίδομα βάσει του νόμου περί εργασίας και εισοδήματος (ικανότητα προς εργασία), γνωστού ως WIA, εφόσον η ικανότητά σας να αποκτάτε εισόδημα έχει μειωθεί κατά τουλάχιστον 35% [7].
Ρωτήστε τον φορέα κοινωνικής ασφάλισής σας ποιες μακροχρόνιες παροχές υπάρχουν στη χώρα σας και πώς λειτουργεί η αξιολόγηση, και ξεκινήστε εγκαίρως, πριν λήξει η καταβολή αποδοχών ασθενείας, επειδή οι αξιολογήσεις απαιτούν χρόνο. Ένας κοινωνικός λειτουργός στο ογκολογικό σας κέντρο ή μια οργάνωση ασθενών στη χώρα σας μπορεί να σας βοηθήσει να εντοπίσετε ποια προγράμματα ισχύουν για εσάς και να σας στηρίξει στις γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Αν οι οικονομικές ανησυχίες δεν σας αφήνουν να κοιμηθείτε, ο οδηγός μας για την αναζήτηση οικονομικής στήριξης για ασθενείς με καρκίνο παρουσιάζει τα επιδόματα ασθενείας, τα ποσοστά αναπηρίας και ανικανότητας προς εργασία, τις φιλανθρωπικές οργανώσεις και τις εργοδοτικές παροχές που ίσως δεν σκεφτόσασταν να ζητήσετε.
Μια σημείωση για τους αυτοαπασχολουμένους
Περισσότεροι από ένας στους τέσσερις ανθρώπους αναφέρουν απώλεια εισοδήματος από εργασία ως αποτέλεσμα της διάγνωσης καρκίνου, ενώ οι αυτοαπασχολούμενοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι [25]. Ο European Cancer Organisation παραπέμπει σε μελέτες που δείχνουν ότι μια διάγνωση πλήττει τα προσωπικά οικονομικά των αυτοαπασχολουμένων περισσότερο από εκείνα των μισθωτών [4].
Ο βαθμός κάλυψής σας εξαρτάται από τους κανόνες κοινωνικής ασφάλισης της χώρας σας και από την προσωπική σας κατάσταση. Ελέγξτε τι ισχύει για εσάς τώρα, πριν χρειαστείτε την κάλυψη, και εξετάστε αν μια ασφάλιση προστασίας εισοδήματος θα ήταν κατάλληλη για εσάς. Ένας σύμβουλος που γνωρίζει το εθνικό σας σύστημα μπορεί να σας βοηθήσει να σταθμίσετε τις επιλογές σας.
Δικαιώματα των φροντιστών ασθενών με καρκίνο
Αν κάποιος στην οικογένειά σας έχει καρκίνο, τα δικά σας εργασιακά δικαιώματα έχουν επίσης σημασία, και είναι εύκολο να τα παραβλέψετε.
Ο Ευρωπαϊκός Συνασπισμός Ασθενών με Καρκίνο χαρακτήρισε την οδηγία της ΕΕ του 2019 για την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής ως επίτευγμα ορόσημο για τους φροντιστές [25]. Παρέχει σε κάθε εργαζόμενο δικαίωμα άδειας φροντιστή πέντε εργάσιμων ημερών ετησίως και επιτρέπει στους φροντιστές να ζητούν ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας για σκοπούς φροντίδας. Οι εργοδότες οφείλουν να απαντούν εντός εύλογου χρονικού διαστήματος και να αιτιολογούν τυχόν άρνησή τους. Τα κράτη μέλη είχαν προθεσμία έως τις 2 Αυγούστου 2022 για να την ενσωματώσουν στο εθνικό τους δίκαιο [28].
Οι εθνικές ρυθμίσεις μπορούν να προβλέπουν περισσότερα. Στις Κάτω Χώρες, ο νόμος για την εργασία και τη φροντίδα παρέχει έως δύο εβδομάδες βραχυχρόνιας άδειας φροντίδας ετησίως με το 70% των αποδοχών, καθώς και μακροχρόνια άδεια φροντίδας άνευ αποδοχών διάρκειας έως το εξαπλάσιο των εβδομαδιαίων ωρών εργασίας σας [7]. Στη Γερμανία, μπορείτε να απουσιάσετε από την εργασία σας για έως δέκα εργάσιμες ημέρες για να οργανώσετε τη φροντίδα στενού συγγενή που τη χρειάζεται ξαφνικά, ενώ μπορείτε να ζητήσετε επίδομα υποστήριξης φροντίδας (Pflegeunterstützungsgeld) για έως δέκα εργάσιμες ημέρες ετησίως από τον ασφαλιστικό φορέα μακροχρόνιας φροντίδας του συγγενή σας [29].
Το δίκαιο της ΕΕ σάς προστατεύει επίσης από τη δυσμενή μεταχείριση λόγω του ατόμου που φροντίζετε. Στην υπόθεση Coleman, το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι οι απαγορεύσεις της οδηγίας σχετικά με τις άμεσες διακρίσεις και την παρενόχληση δεν περιορίζονται στα άτομα που έχουν τα ίδια αναπηρία: εργοδότης που μεταχειρίζεται λιγότερο ευνοϊκά έναν εργαζόμενο λόγω του παιδιού του με αναπηρία, του οποίου τη φροντίδα παρέχει κυρίως ο ίδιος ο εργαζόμενος, παραβιάζει την οδηγία [30]. Η υπόθεση αφορούσε παιδί, αλλά αν ο καρκίνος του συγγενή σας θεωρείται αναπηρία, παρόμοια μεταχείριση εις βάρος σας θα μπορούσε επίσης να είναι παράνομη.
Αν υποστείτε διακρίσεις: Πώς να προστατευτείτε
Αν πιστεύετε ότι ο εργοδότης σας έχει παραβιάσει τους κανόνες, οι ενέργειές σας τις πρώτες ημέρες έχουν σημασία.
Καταγράψτε τα πάντα. Σημειώστε τι ειπώθηκε, πότε, ποιοι ήταν παρόντες και τυχόν μάρτυρες. Αποθηκεύστε τα email και τα μηνύματα. Καταγράφετε οποιεσδήποτε αλλαγές στα καθήκοντα, τις αποδοχές ή τη μεταχείρισή σας μετά την ενημέρωση του εργοδότη σας για τη διάγνωσή σας.
Υποβάλετε γραπτώς τα αιτήματα προσαρμογών. Ακόμη και μετά από μια διά ζώσης συζήτηση, στείλτε ένα email: "Όπως συζητήσαμε, ζητώ επισήμως ευέλικτο ωράριο εργασίας ως εύλογη προσαρμογή λόγω της κατάστασης της υγείας μου." Έτσι θα έχετε σαφή γραπτή τεκμηρίωση.
Μάθετε πού να απευθυνθείτε. Οι κανόνες της ΕΕ που θεσπίστηκαν το 2024 καθορίζουν πρότυπα για τους εθνικούς φορείς ισότητας, καλύπτοντας, μεταξύ άλλων, τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας στην εργασία, με προθεσμία ενσωμάτωσης στο εθνικό δίκαιο τον Ιούνιο του 2026 [31]. Ο κατάλογος του Equinet παραθέτει αυτούς τους φορείς ανά χώρα, μεταξύ των οποίων ο Συνήγορος των Δικαιωμάτων στη Γαλλία, το Ολλανδικό Ινστιτούτο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η Unia στο Βέλγιο [32]. Αν είστε μέλος συνδικάτου, το συνδικάτο σας είναι επίσης ένα καλό πρώτο σημείο επικοινωνίας.
Τα αντίποινα είναι επίσης παράνομα. Το δίκαιο της ΕΕ απαιτεί από τα κράτη μέλη να προστατεύουν τους εργαζομένους από απόλυση ή άλλη δυσμενή μεταχείριση από τον εργοδότη ως αντίδραση σε καταγγελία ή δικαστική διαδικασία σχετικά με την ίση μεταχείριση [1].
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ο εργοδότης μου να με απολύσει επειδή έχω καρκίνο;
Η απόλυσή σας λόγω αναπηρίας απαγορεύεται βάσει της οδηγίας για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση, η οποία καλύπτει τους όρους εργασίας, συμπεριλαμβανομένων της απόλυσης και των αποδοχών [1], και ο καρκίνος μπορεί να θεωρηθεί αναπηρία όταν οι επιπτώσεις του είναι μακροχρόνιες [2]. Η προστασία κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειας διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στις Κάτω Χώρες, για παράδειγμα, ο εργοδότης γενικά δεν μπορεί να απολύσει κάποιον με σύμβαση αορίστου χρόνου κατά τα δύο πρώτα έτη ασθένειας [16].
Πρέπει να πω στον εργοδότη μου ότι έχω καρκίνο;
Συνήθως όχι στο στάδιο της πρόσληψης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις Κάτω Χώρες, για παράδειγμα, οι εργοδότες γενικά δεν μπορούν να κάνουν ερωτήσεις για την υγεία σας πριν σας προσφέρουν θέση εργασίας [26][7]. Αφού προσληφθείτε, μπορείτε να ξεκινήσετε αναφέροντας τι χρειάζεστε αντί για την ίδια τη διάγνωση, και κάθε δεδομένο υγείας που κοινοποιείτε θεωρείται δεδομένο προσωπικού χαρακτήρα ειδικής κατηγορίας βάσει του GDPR [27].
Μπορώ να εργάζομαι κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας;
Ορισμένοι άνθρωποι εργάζονται, και γι’ αυτούς η εργασία μπορεί να προσφέρει μια καθημερινή ρουτίνα και μια αίσθηση κανονικότητας [25]. Το αν αυτό είναι κατάλληλο για εσάς εξαρτάται από τη θεραπεία σας, τις παρενέργειες και τη δουλειά σας. Μιλήστε πρώτα με τον ογκολόγο σας και έπειτα ρωτήστε τον εργοδότη σας ποιες δυνατότητες ευελιξίας υπάρχουν προτού αποφασίσετε.
Ποιες είναι οι εύλογες προσαρμογές στον χώρο εργασίας για ασθενείς με καρκίνο;
Αλλαγές που σας βοηθούν να συνεχίσετε να κάνετε τη δουλειά σας, όπως ευέλικτο ή μειωμένο ωράριο, τηλεργασία, προσωρινή αλλαγή καθηκόντων ή σταδιακή επιστροφή μετά από άδεια. Το Δικαστήριο της ΕΕ έχει επιβεβαιώσει ότι το μειωμένο ωράριο μπορεί να αποτελεί τέτοια προσαρμογή και ότι οι μακροχρόνιοι νοητικοί και ψυχικοί περιορισμοί εμπίπτουν στον ορισμό της αναπηρίας, όπως και οι σωματικοί [2].
Τι γίνεται αν ο εργοδότης μου απορρίψει το αίτημά μου για προσαρμογές;
Ζητήστε την απόρριψη γραπτώς, υποβάλετε επίσημη καταγγελία και επικοινωνήστε με τον εθνικό φορέα ισότητας ή το συνδικάτο σας. Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, η υποχρέωση παροχής εύλογων προσαρμογών παύει μόνο όταν αυτές συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη [2]. Η απλή δυσκολία δεν αρκεί.
Προστατεύονται οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αυτοαπασχολούμενοι;
Εν μέρει. Η οδηγία για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση καλύπτει επίσης την πρόσβαση στην αυτοαπασχόληση [1], αλλά η καταβολή αποδοχών ασθενείας από εργοδότη δεν ισχύει για εσάς, ενώ τα επιδόματα ασθενείας που μπορείτε να διεκδικήσετε εξαρτώνται από τους κανόνες κοινωνικής ασφάλισης της χώρας σας. Οι αυτοαπασχολούμενοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην απώλεια εισοδήματος μετά τη διάγνωση [25], γι’ αυτό ελέγξτε εγκαίρως τι ισχύει για εσάς.
Έχετε περισσότερες επιλογές απ’ όσες νομίζετε
Ο χειρότερος τρόπος να αντιμετωπίσετε μια διάγνωση καρκίνου ενώ εργάζεστε είναι να παίρνετε αποφάσεις από φόβο: από τον φόβο ότι αν ζητήσετε προσαρμογές θα σας θεωρήσουν πρόβλημα, ότι αν πάρετε αναρρωτική άδεια θα χάσετε τη δουλειά σας ή ότι δεν έχετε κανένα διαπραγματευτικό περιθώριο.
Σε όλη την Ευρώπη, ο νόμος σάς δίνει διαπραγματευτική δύναμη. Δεν θα κάνει τίποτα από αυτά εύκολο. Σας προσφέρει, όμως, πραγματικές επιλογές: να συνεχίσετε να εργάζεστε με την κατάλληλη υποστήριξη, να πάρετε αναρρωτική άδεια με αποδοχές όσο αναρρώνετε ή να απέχετε για μεγαλύτερο διάστημα με εισοδηματική στήριξη σχεδιασμένη ακριβώς γι’ αυτή την κατάσταση.
Όποιον δρόμο κι αν ακολουθήσετε, κάντε την επιλογή σας έχοντας μπροστά σας τα δεδομένα και όχι μέσα σε πανικό. Ένας συντονιστής φροντίδας ασθενών ή κοινωνικός λειτουργός στο ογκολογικό σας κέντρο, ο εκπρόσωπος του συνδικάτου σας ή ένας δικηγόρος εργατικού δικαίου μπορεί να συνδυάσει τις περιστάσεις σας με τους κανόνες της χώρας σας και να διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο.
Δεν χρειάζεται να βρείτε τη λύση χωρίς βοήθεια. Και πιθανότατα έχετε περισσότερα δικαιώματα απ’ όσα γνωρίζετε.
Βιβλιογραφικές αναφορές
[1] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Νομοθετικό Παρατηρητήριο. (2000, 27 Νοεμβρίου). Ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία. Οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση [Περίληψη της οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, διαδικασία 1999/0225(CNS)]. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=141
[2] Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2013, 11 Απριλίου). Μια ιάσιμη ή ανίατη ασθένεια που συνεπάγεται σωματικό, νοητικό ή ψυχικό περιορισμό μπορεί να εξομοιωθεί με αναπηρία (Ανακοινωθέν Τύπου αριθ. 42/13· απόφαση στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-335/11 και C-337/11, Ring και Skouboe Werge). https://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2013-04/cp130042en.pdf
[3] ΟΟΣΑ. (2024). Καταπολέμηση των ανισοτήτων στον καρκίνο στην ΕΕ: Εστίαση στην πρόληψη και την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου. Μελέτες πολιτικής υγείας του ΟΟΣΑ. Εκδόσεις ΟΟΣΑ. https://doi.org/10.1787/14fdc89a-en
[4] European Cancer Organisation. (χ.χ.). 6. Κατοχύρωση του δικαιώματος επανένταξης στην εργασία για τους ασθενείς με καρκίνο και τους επιζώντες από καρκίνο. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.europeancancer.org/content/survivorship-right-to-reintegration-into-workplace
[5] de Boer, A. G. E. M., Taskila, T., Ojajärvi, A., van Dijk, F. J. H., & Verbeek, J. H. A. M. (2009). Επιζώντες από καρκίνο και ανεργία: Μετα-ανάλυση και μετα-παλινδρόμηση. JAMA, 301(7), 753-762. https://doi.org/10.1001/jama.2009.187
[6] GOV.UK. (χ.χ.). Ορισμός της αναπηρίας βάσει του νόμου περί ισότητας του 2010. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.gov.uk/definition-of-disability-under-equality-act-2010
[7] Women Cancer Europe. (χ.χ.). Κάτω Χώρες [Γνωρίστε τα δικαιώματά σας: εργασιακά δικαιώματα ανά χώρα]. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://womencancer.eu/netherlands/
[8] Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz (AGG) [Γενικός νόμος περί ίσης μεταχείρισης], §§ 1-2 (Γερμανία). Gesetze im Internet. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.gesetze-im-internet.de/agg/BJNR189710006.html
[9] Gesetz über die Zahlung des Arbeitsentgelts an Feiertagen und im Krankheitsfall (Entgeltfortzahlungsgesetz), § 3: Anspruch auf Entgeltfortzahlung im Krankheitsfall (Γερμανία). Gesetze im Internet. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.gesetze-im-internet.de/entgfg/__3.html
[10] Gesetz über die Zahlung des Arbeitsentgelts an Feiertagen und im Krankheitsfall (Entgeltfortzahlungsgesetz), § 4: Höhe des fortzuzahlenden Arbeitsentgelts (Γερμανία). Gesetze im Internet. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.gesetze-im-internet.de/entgfg/__4.html
[11] Sozialgesetzbuch (SGB) Fünftes Buch (V): Gesetzliche Krankenversicherung, § 47: Höhe und Berechnung des Krankengeldes (Γερμανία). Gesetze im Internet. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.gesetze-im-internet.de/sgb5/__47.html
[12] Sozialgesetzbuch (SGB) Fünftes Buch (V): Gesetzliche Krankenversicherung, § 48: Dauer des Krankengeldes (Γερμανία). Gesetze im Internet. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.gesetze-im-internet.de/sgb5/__48.html
[13] Code du travail numérique. (2026, 1 Ιουνίου). Arrêt maladie : indemnités journalières versées au salarié. Ministère du Travail. https://code.travail.gouv.fr/fiche-service-public/arret-maladie-indemnites-journalieres-versees-au-salarie
[14] Santé.fr. (2025, 26 Φεβρουαρίου). Qu'est-ce que le dispositif appelé Affection Longue Durée (ALD) ? https://www.sante.fr/node/6391319
[15] Business.gov.nl. (χ.χ.). Αποδοχές ασθενείας: Συνέχιση της καταβολής μισθού. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://business.gov.nl/regulation/sick-pay/
[16] WorkinNL. (χ.χ.). Απόλυση κατά τη διάρκεια αναρρωτικής άδειας. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.workinnl.nl/en/dismissal/dismissal-sick/default.aspx
[17] Servicio de Salud de Castilla-La Mancha. (χ.χ.). Preguntas más frecuentes [Incapacidad temporal e incapacidad permanente]. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://sanidad.castillalamancha.es/sites/sescam.castillalamancha.es/files/documentos/pdf/20250911/incapacidadtemporal_web_2025.pdf
[18] Ley 15/2022, de 12 de julio, integral para la igualdad de trato y la no discriminación. Boletín Oficial del Estado, 167, 13 de julio de 2022 (BOE-A-2022-11589). https://www.boe.es/eli/es/l/2022/07/12/15
[19] Sécurité sociale (Βέλγιο). (χ.χ.). Incapacité de travail. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.socialsecurity.be/citizen/fr/incapacite-de-travail-accident-du-travail-et-maladies-professionnelles/incapacite-de-travail
[20] Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 czerwca 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa [Ενοποιημένο κείμενο του νόμου περί χρηματικών παροχών κοινωνικής ασφάλισης σε περίπτωση ασθένειας και μητρότητας]. (2026). Dziennik Ustaw, poz. 854 (Πολωνία). https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/854/text.pdf
[21] Istituto Nazionale della Previdenza Sociale. (χ.χ.). Tutela previdenziale della malattia: Pagamento dell'indennità economica [Οδηγός]. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://www.inps.it/content/dam/inps-site/pdf/inpscomunica/documents/Guidatutela_previdenziale_malattia.pdf
[22] European Cancer Patient Coalition. (χ.χ.). Δικαίωμα στη λήθη για τους επιζώντες από καρκίνο. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://ecpc.org/policy/the-right-to-be-forgotten/
[23] Ευρωπαϊκή Εταιρεία Παθολογικής Ογκολογίας. (2023, 18 Οκτωβρίου). Το δικαίωμα στη λήθη: Η ESMO καλεί τις χώρες της ΕΕ να διασφαλίσουν ίσα οικονομικά δικαιώματα για τους επιζώντες από καρκίνο [Δελτίο Τύπου]. https://esmo.org/newsroom/press-releases/the-right-to-be-forgotten-esmo-calls-on-eu-countries-to-ensure-equal-financial-rights-for-cancer-survivors
[24] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Νομοθετικό Παρατηρητήριο. (2023, 30 Οκτωβρίου). Καταναλωτικές πιστώσεις [Περίληψη της οδηγίας (ΕΕ) 2023/2225, διαδικασία 2021/0171(COD)]. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=1764052
[25] European Cancer Patient Coalition. (χ.χ.). Απασχόληση. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://ecpc.org/policy/employment/
[26] Νόμος περί ισότητας του 2010, Επεξηγηματικές σημειώσεις, Άρθρο 60: Ερωτήσεις σχετικά με την αναπηρία και την υγεία (Ηνωμένο Βασίλειο). https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2010/15/notes/division/3/5/1/22
[27] Επιτροπή Προστασίας Δεδομένων. (2024). Επεξεργασία δεδομένων επαγγελματικής υγείας [Μελέτη περίπτωσης]. https://www.dataprotection.ie/en/dpc-guidance/case-studies/disclosure-unauthorised-disclosure/processing-occupational-health-data
[28] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Νομοθετικό Παρατηρητήριο. (2019, 12 Ιουλίου). Ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για γονείς και φροντιστές [Περίληψη της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1158, διαδικασία 2017/0085(COD)]. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=1586808
[29] Bundesministerium für Gesundheit. (2025, 14 Φεβρουαρίου). Pflegeunterstützungsgeld als Entgeltersatzleistung. https://www.bundesgesundheitsministerium.de/service/begriffe-von-a-z/p/pflegeunterstuetzungsgeld-als-entgeltersatzleistung.html
[30] Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (χ.χ.). ΔΕΕ C 303/06: Απόφαση [Νομολογιακή αναφορά: S. Coleman κατά Attridge Law και Steve Law, Τμήμα μείζονος συνθέσεως, 17 Ιουλίου 2008]. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://fra.europa.eu/en/caselaw-reference/cjeu-c-30306-judgment
[31] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Νομοθετικό Παρατηρητήριο. (2024, 29 Μαΐου). Ένωση ισότητας: Πρότυπα για τους φορείς ισότητας στον τομέα της ίσης μεταχείρισης μεταξύ προσώπων, στον τομέα της απασχόλησης, σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης και στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και στην παροχή αυτών [Περίληψη της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1499 του Συμβουλίου, διαδικασία 2022/0401(APP)]. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=1785358
[32] Equinet. (χ.χ.). Ευρωπαϊκός κατάλογος εθνικών φορέων ισότητας. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2026 από https://equineteurope.org/?p=24672
Αυτό το άρθρο παρέχει αποκλειστικά ενημερωτική υποστήριξη και δεν υποκαθιστά την επαγγελματική ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Συμβουλεύεστε πάντα τον επαγγελματία υγείας σας για ιατρικές αποφάσεις.
Το περιεχόμενο αυτό δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου YARN, το οποίο συγχρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα EU4Health την περίοδο 2025-2028 (συμφωνία επιχορήγησης αριθ. 101219053).
