Nowotwór, ciąża i płodność: co warto wiedzieć

Najważniejsze informacje

• Nowotwory związane z ciążą są rzadkie: dotyczą około 1 na 1000 ciąż, jeśli uwzględnić rozpoznania w czasie ciąży i w ciągu roku po porodzie [1].
• Wiele kobiet może być leczonych jeszcze w czasie ciąży, a we wczesnym dzieciństwie ich dzieci rozwijały się tak samo jak dzieci matek, które nie chorowały na nowotwór [2][3].
• Chemioterapii unika się w pierwszym trymestrze, gdy kształtują się narządy dziecka, ale od około 12.–14. tygodnia większość leków stosowanych w chemioterapii uznaje się za względnie bezpieczne [4].
• Jeśli w przyszłości możesz chcieć mieć dzieci, zapytaj o zabezpieczenie płodności przed rozpoczęciem leczenia. Europejskie wytyczne wskazują, że każda osoba w wieku rozrodczym chorująca na nowotwór powinna jak najwcześniej otrzymać poradę dotyczącą płodności [5].
• Leczenie onkologiczne może wpływać na płodność zarówno kobiet, jak i mężczyzn [5]. Rak jądra jest najczęstszym nowotworem u młodych mężczyzn pochodzenia europejskiego, dlatego to pytanie może pojawić się już we wczesnej dorosłości [6].
• Jednoczesne mierzenie się z nowotworem i pytaniami o płodność jest trudne, a europejskie wytyczne zalecają oferowanie wsparcia psychospołecznego równolegle z opieką dotyczącą płodności [5].
• Założenie rodziny po chorobie nowotworowej nadal jest możliwe. Europejskie wytyczne wskazują, że nie należy odradzać ciąży po nowotworze ze względów bezpieczeństwa, nawet po raku piersi z dodatnimi receptorami hormonalnymi, i zalecają odczekanie co najmniej roku od zakończenia chemioterapii [5].

Dla kogo jest ten poradnik i dlaczego jest ważny

Jeśli to czytasz, prawdopodobnie jesteś w jednej z najtrudniejszych sytuacji, jakie mogą spotkać człowieka. Być może rozpoznano u Ciebie nowotwór, gdy byłaś już w ciąży. Być może masz wkrótce rozpocząć chemioterapię, a ktoś z zespołu medycznego wspomniał (niemal mimochodem), że może ona wpłynąć na Twoją płodność. A może masz za sobą chorobę nowotworową i od lat zastanawiasz się, czy kiedykolwiek będziesz mieć dzieci.

Nowotwór i ciąża łączą się na trzy odrębne, choć powiązane sposoby: rozpoznanie choroby podczas trwającej ciąży, konieczność ochrony przyszłej płodności przed rozpoczęciem leczenia oraz pytanie o to, jak założyć rodzinę, gdy choroba jest już za Tobą. Ten poradnik szczerze omawia wszystkie trzy sytuacje, przedstawiając szczegóły medyczne, które masz prawo znać, i po ludzku uznając, że jest to pod każdym względem wyjątkowo przerażające doświadczenie.

Nowotwór w ciąży: co się dzieje, gdy diagnoza pojawia się w najgorszym możliwym momencie

Rozpoznanie nowotworu w czasie ciąży zdarza się rzadko. Badania populacyjne wskazują, że nowotwór związany z ciążą (wykryty w czasie ciąży lub w ciągu roku po porodzie) dotyczy około 1 na 1000 ciąż, a tylko około jednej czwartej tych przypadków rozpoznaje się jeszcze podczas ciąży [1]. Badania rejestrowe w Szwecji i we Włoszech pokazują, że z czasem nowotwory te występują coraz częściej [7][8]. W Szwecji część tego wzrostu wyjaśniał rosnący wiek matek [7].

Najważniejsze, co warto zrozumieć od początku: rozpoznanie nowotworu nie oznacza automatycznie konieczności wyboru między leczeniem a dzieckiem. W międzynarodowym rejestrze obejmującym 1170 kobiet, u których rozpoznano nowotwór w ciąży, dwie na trzy otrzymywały leczenie onkologiczne podczas ciąży [2]. Żadne badania nie wykazały, że przerwanie ciąży poprawia przeżywalność matki [4]. Potrzebny jest jednak zespół medyczny, który poważnie traktuje oba życia, a także Twoja gotowość do upominania się o własne potrzeby, gdy tylko coś wzbudzi niepokój.

Dlaczego tak trudno wykryć nowotwór w ciąży

Oto okrutny paradoks nowotworu w ciąży: niektóre objawy ostrzegawcze, takie jak zmęczenie, wzdęcia czy duszność, łatwo przypisać ciąży, przez co mogą zostać przeoczone [9][10].

W szwedzkim badaniu dotyczącym raka piersi w czasie ciąży lub krótko po niej opóźnienie występowało prawdopodobnie przed pierwszym zgłoszeniem się kobiet do lekarza z objawami; po konsultacji diagnostyka i leczenie przebiegały już bez opóźnień [9]. Jeśli więc coś odbiega od zwykłego przebiegu Twojej ciąży (nowy guzek, nieustępujący ból, nietypowe krwawienie), od razu powiedz o tym lekarzowi lub położnej. Nie czekaj, aż samo minie.

Irlandzka służba zdrowia wymienia poniższe objawy wśród tych, które powinien ocenić lekarz rodzinny, podkreślając, że wystąpienie któregoś z nich nie oznacza nowotworu [10]. Ciąża nie jest powodem, by rezygnować z konsultacji.

Nowotwory najczęściej rozpoznawane w ciąży

W międzynarodowym rejestrze obejmującym 1170 kobiet z rozpoznaniem nowotworu w ciąży najczęściej występował rak piersi (39%), a następnie rak szyjki macicy (13%), chłoniaki (10%), guzy jajnika (7%) i białaczki (6%); czerniak i nowotwory układu pokarmowego stanowiły po 4% przypadków [2]. W badaniach populacyjnych uwzględniających także rok po porodzie na czele listy znajdują się rak piersi, rak tarczycy i czerniak [1].

Czerniak zasługuje na szczególną uwagę: jest jednym z nielicznych nowotworów, w przypadku których stwierdzono przerzuty do łożyska lub dziecka [4]. To kolejny powód, by w czasie ciąży skonsultować zmieniające się znamię.

Bezpieczna diagnostyka: badania obrazowe i inne badania w ciąży

Potwierdzenie nowotworu i określenie stopnia jego zaawansowania w ciąży zwykle wymaga badań obrazowych, a niektóre z nich są mniej obciążające dla dziecka niż inne. Zespoły diagnostyki obrazowej stosują zasadę ALARA, utrzymując dawki promieniowania na najniższym racjonalnie osiągalnym poziomie [11]. Granicą, której starają się nigdy nie przekraczać, jest łączna dawka dla dziecka wynosząca 100 mGy (miligrejów), a każda obecnie stosowana technika obrazowania wykorzystująca promieniowanie naraża dziecko na mniej niż połowę tej wartości [11].

Preferowanymi badaniami pierwszego wyboru są USG i rezonans magnetyczny [11]. Gdy badanie wykorzystujące promieniowanie jest klinicznie uzasadnione, specjaliści diagnostyki obrazowej odradzają rezygnację z niego wyłącznie z powodu ciąży [11]. Dokładne określenie stopnia zaawansowania nowotworu jest niezbędne do skutecznego leczenia, a Twój zespół medyczny zastosuje wszelkie racjonalne środki ostrożności, by chronić dziecko, jednocześnie uzyskując potrzebne informacje.

Szacunkowe dawki dla dziecka podane w tabeli pochodzą z przeglądu badań obrazowych u ciężarnych pacjentek onkologicznych z 2021 roku [11].

Leczenie nowotworu w ciąży: co jest bezpieczne i kiedy

Decyzje dotyczące leczenia w ciąży powinien podejmować zespół wielodyscyplinarny z odpowiednim doświadczeniem: Twój onkolog, perinatolodzy (położnicy specjalizujący się w ciążach wysokiego ryzyka) i neonatolodzy [4]. Najlepiej, aby w zespole znalazła się też osoba wspierająca Twoje zdrowie psychiczne. Celem jest leczenie Cię w sposób jak najbardziej zbliżony do leczenia osoby niebędącej w ciąży, z tym samym typem nowotworu i stopniem zaawansowania, przy jednoczesnej ochronie dziecka przed szkodliwymi skutkami [4].

Leczenie chirurgiczne

Operację można przeprowadzić na każdym etapie ciąży, jeśli jest potrzebna [4]. Jeśli można wybrać termin, preferuje się początek drugiego trymestru, aby jak najbardziej ograniczyć ryzyko poronienia [4]. Ciąża zmienia reakcję organizmu na znieczulenie, dlatego sposób znieczulenia jest odpowiednio dostosowywany, a zespół powinien omówić z Tobą monitorowanie czynności serca dziecka podczas operacji [4].

Chemioterapia w ciąży: przewodnik po trymestrach

Chemioterapii unika się w pierwszym trymestrze, w okresie organogenezy, kiedy kształtują się serce, mózg, kończyny i inne narządy dziecka [4]. Narażenie na chemioterapię w tych tygodniach wiąże się z częstością wad wrodzonych wynoszącą około 10–20% [4].

Od około 12.–14. tygodnia można podawać większość leków stosowanych w chemioterapii i uznaje się je za względnie bezpieczne [4]. Głównymi zagrożeniami dla dziecka stają się wtedy wolniejsze niż oczekiwane wzrastanie (w niektórych badaniach zgłaszane nawet w 21% ciąż) oraz przedwczesny poród [4]. Zespół będzie również unikał podawania chemioterapii w ciągu trzech tygodni przed porodem (przerwa jest krótsza przy schematach cotygodniowych lub co dwa tygodnie), aby leki mogły zostać usunięte za pośrednictwem łożyska, a liczba komórek krwi u Ciebie i dziecka mogła wrócić do normy [4].

Terminy w tej tabeli pochodzą z przeglądu klinicznego z 2021 roku dotyczącego opieki nad kobietami z nowotworem w ciąży [4].

Nudności można leczyć

• W ciąży można stosować leki przeciwwymiotne, w tym metoklopramid i antagonistów receptorów serotoninowych [4].
• Powiedz zespołowi odpowiednio wcześnie, jeśli nudności Cię wyczerpują. Nie musisz po prostu ich znosić.

Radioterapia

W ciąży nigdy nie należy celowo napromieniać miednicy [4]. W przypadku nowotworów poza miednicą stosowanie radioterapii ogranicza się do pierwszego trymestru, a fizyk medyczny powinien obliczyć dawkę, jaką otrzymałoby dziecko [4]. Radioterapia w ciąży jest rzadkością: w międzynarodowym rejestrze otrzymało ją w czasie ciąży 2% kobiet [2].

Terapia celowana i immunoterapia: ważne zastrzeżenie

Stosowanie większości powszechnie używanych leków przeciwnowotworowych o działaniu celowanym nie jest zalecane w ciąży [4]. Leki ukierunkowane na HER2, takie jak trastuzumab, wiążą się ze znacznym zmniejszeniem ilości płynu owodniowego i zaburzeniami oddychania u noworodka, leki hamujące tworzenie naczyń krwionośnych (leki anty-VEGF) są przeciwwskazane, a leki drobnocząsteczkowe nazywane inhibitorami kinaz tyrozynowych mogą przenikać przez łożysko na każdym etapie ciąży [4]. Inhibitory immunologicznych punktów kontrolnych (rodzaj immunoterapii) zwiększały częstość poronień w badaniach na zwierzętach, a u kobiet w ciąży dostępnych jest zaledwie kilka opisów przypadków [4].

Jeśli którykolwiek z tych leków należy do standardowego schematu Twojego leczenia, potrzebujesz jednoznacznej, udokumentowanej rozmowy z onkologiem o alternatywach lub terminie leczenia. Nie zakładaj, że skoro lek jest nowoczesny, został przebadany pod kątem stosowania w ciąży.

Planowanie porodu: termin, sposób i ostatni etap ciąży

Jeśli to możliwe, poród planuje się po ukończeniu 37. tygodnia ciąży [4]. Dzieci urodzone przedwcześnie mogą zmagać się z długotrwałymi problemami zdrowotnymi, dlatego specjaliści odradzają planowanie wcześniejszego porodu wyłącznie po to, by dostosować go do leczenia nowotworu [4]. Jeśli nie ma wskazań położniczych do cięcia cesarskiego, preferuje się poród drogami natury, który wiąże się z mniejszą liczbą powikłań u Ciebie i dziecka [4].

Po porodzie zdecydowanie zaleca się wykonanie u dziecka pełnej morfologii krwi, aby sprawdzić, czy leczenie nie zmniejszyło liczby komórek krwi [4]. U dzieci, których matki chorowały na nowotwór w ciąży, niezależnie od tego, czy były leczone, nie stwierdzono we wczesnym dzieciństwie niekorzystnego wpływu na zdolności poznawcze, serce ani ogólny rozwój w porównaniu z dziećmi kobiet bez nowotworu [3]. Dane dotyczące ich zdrowia i rozwoju w późniejszym dzieciństwie są nadal skąpe [4]. Zapytaj, czy Twój szpital oferuje badania kontrolne w miarę dorastania dziecka.

Zabezpieczenie płodności przed leczeniem nowotworu: dlaczego warto działać wcześnie

Jeśli jest w tym przewodniku jeden rozdział, który wymaga pilnego działania, to właśnie ten. Jeśli chcesz zachować możliwość posiadania biologicznych dzieci po chorobie nowotworowej, płodność trzeba zabezpieczyć przed rozpoczęciem leczenia. Niektórych uszkodzeń nie da się odwrócić: pewne leki stosowane w chemioterapii (przede wszystkim leki alkilujące) oraz radioterapia mogą uszkadzać komórki jajowe, zmniejszać rezerwę pęcherzyków jajnikowych i zaburzać produkcję plemników, czasem trwale [5]. Czasu na działanie jest często mniej, niż się wydaje.

Europejskie wytyczne ESMO wskazują, że każda osoba w wieku rozrodczym chorująca na nowotwór powinna otrzymać kompleksowe poradnictwo dotyczące płodności jak najwcześniej na etapie planowania leczenia [5]. To znaczy na samym początku, a nie wtedy, gdy leczenie już trwa. Jeśli Twój onkolog nie poruszył tego tematu, zrób to na najbliższej wizycie.

Metody zabezpieczenia płodności w skrócie

• Dla kobiet: mrożenie zarodków (uznana metoda, wymagająca nasienia partnera lub dawcy), mrożenie komórek jajowych lub mrożenie tkanki jajnikowej [5].
• Mrożenie komórek jajowych lub zarodków wymaga około dwóch tygodni stymulacji hormonalnej, którą można rozpocząć w dowolnym momencie cyklu miesiączkowego, aby ograniczyć opóźnienie leczenia [5]. To, czy takie opóźnienie jest dla Ciebie bezpieczne, zależy od nowotworu, dlatego zapytaj o to onkologa.
• Dla mężczyzn: zdeponowanie nasienia przed chemioterapią, radioterapią lub operacją jest standardem opieki [5].
• Jeśli istnieje choćby szansa, że kiedyś zechcesz mieć dzieci, zapytaj o to przed rozpoczęciem leczenia.

Rak jądra a płodność: co powinni wiedzieć młodzi mężczyźni

Rak jądra jest najczęstszym nowotworem u młodych mężczyzn pochodzenia europejskiego [6]. Oznacza to, że może pojawić się właśnie wtedy, gdy zaczynasz poważnie myśleć o dzieciach, albo gdy ta kwestia wydaje się jeszcze bezpiecznie odległa. Usunięcie jednego jądra (orchidektomia) zwykle nie wpływa na płodność [12]. Jednak niektóre metody leczenia, takie jak chemioterapia, mogą na nią wpływać, a dla części mężczyzn oznacza to utratę możliwości posiadania dzieci [12].

Produkcja plemników może powrócić po leczeniu, ale nie zawsze tak się dzieje, a niektóre uszkodzenia są trwałe [5]. Rozwiązanie jest proste i należy z niego skorzystać przed rozpoczęciem jakiegokolwiek leczenia: zdeponuj nasienie. W Wielkiej Brytanii mężczyznom proponuje się zdeponowanie nasienia przed rozpoczęciem leczenia raka jądra [12]. Europejskie wytyczne uznają to za standard opieki przed chemioterapią, radioterapią lub operacją [5]. Przechowywane nasienie można później wykorzystać w leczeniu niepłodności [12].

Jeśli właśnie mierzysz się z rozpoznaniem raka jądra, poproś o skierowanie do specjalisty zajmującego się płodnością przed rozpoczęciem leczenia. Jeśli chcesz wiedzieć, jak wygląda ten proces, nasz przewodnik krok po kroku po zabezpieczaniu płodności dla mężczyzn z chorobą nowotworową przeprowadzi Cię przez niego.

W jak młodym wieku można zachorować na raka prostaty? Płodność młodszych mężczyzn

Rak prostaty dotyka głównie mężczyzn po 50. roku życia, dlatego rozpoznanie go u czterdziestolatka lub młodszego mężczyzny jest nietypowe [13]. Ryzyko jest większe, jeśli rak prostaty występuje w Twojej rodzinie lub odziedziczyłeś wadliwy gen BRCA2 [13]. U młodszego mężczyzny rozpoznanie raka prostaty wiąże się również z kwestią płodności, o której rzadko rozmawia się tak otwarcie, jak na to zasługuje.

Główne metody leczenia wpływają na płodność w różny sposób. Usunięcie prostaty (prostatektomia radykalna) oznacza, że podczas wytrysku nie wydostaje się już nasienie [14]. Hormonoterapia (terapia deprywacji androgenowej) hamuje produkcję plemników, a stopień jej powrotu po leczeniu jest różny [14].

Jeśli jesteś młodszym mężczyzną i czeka Cię którakolwiek z tych terapii, przed jej rozpoczęciem należy zaproponować Ci zdeponowanie nasienia [14]. Urolog zajmujący się medycyną rozrodu lub urolog onkologiczny powinien być częścią Twojego zespołu leczącego od początku, a nie dopiero na późniejszym etapie.

Planowanie rodziny po chorobie nowotworowej: czy nadal możesz mieć dzieci?

Odpowiedź może brzmieć: tak. Europejskie wytyczne wskazują, że nie należy odradzać ciąży po chorobie nowotworowej ze względów bezpieczeństwa, nawet po hormonozależnym raku piersi, a dowody potwierdzają bezpieczeństwo zajścia w ciążę po zakończeniu leczenia raka piersi i obserwacji kontrolnej [5]. Wydaje się, że dzieci rodziców, którzy przeszli leczenie onkologiczne, są w równie dobrej kondycji jak inne noworodki [5].

Jeśli chodzi o czas, europejskie wytyczne zalecają odczekanie co najmniej roku od zakończenia chemioterapii, a niektóre leki wymagają dodatkowo określonego okresu eliminacji z organizmu przed rozpoczęciem starań o ciążę [5]. U kobiet, które przeszły chorobę nowotworową, ryzyko niektórych powikłań ciąży i porodu jest wyższe, zwłaszcza gdy do poczęcia dochodzi niedługo po leczeniu, dlatego takie ciąże powinny być ściśle monitorowane [5].

U niektórych osób po leczeniu onkologicznym, szczególnie po radioterapii miednicy lub chemioterapii z użyciem leków alkilujących, naturalne poczęcie może nie być możliwe [5]. Dostępne możliwości obejmują wówczas leczenie niepłodności z wykorzystaniem komórek jajowych lub zarodków zamrożonych przed leczeniem, komórki jajowe lub nasienie od dawców, macierzyństwo zastępcze albo adopcję. Żadna z tych dróg nie jest gorsza. Każda jest sposobem na stworzenie rodziny.

Jeśli pomaga Ci poznawanie doświadczeń osób, które przez to przeszły, nasz artykuł Historie osób po chorobie nowotworowej: prawdziwi ludzie, prawdziwa nadzieja zawiera szczere relacje dotyczące płodności, planowania przyszłości i życia, które te osoby sobie wyobrażały.

Emocjonalna rzeczywistość: gdy nowotwór zderza się z płodnością

Chcemy nazwać coś, czego części poświęcone medycynie nie są w stanie w pełni oddać: żal po stracie. Jeśli diagnozę nowotworu otrzymałaś w ciąży, czas, który miał być jednym z najradośniejszych okresów Twojego życia, stał się czymś zupełnie innym: lękiem o dziecko, poczuciem winy przy każdej decyzji dotyczącej leczenia, doświadczeniem tego, że ludzie pytają o dziecko, ale nie pytają, jak Ty się czujesz.

Jeśli nowotwór zagroził Twojej płodności, zanim pojawiła się szansa na rodzicielstwo, poczucie straty jest realne, nawet gdy fizycznie nic jeszcze nie zostało utracone. Takie przeżycia nie są przesadną reakcją. Są adekwatną odpowiedzią na naprawdę trudne okoliczności. Aby lepiej zrozumieć, jak często rozwijają się te uczucia, warto sięgnąć po poradnik Emocjonalne etapy diagnozy nowotworu: czego się spodziewać, który pomaga nazwać doświadczenia wielu osób.

Wsparcie psychospołeczne jest częścią dobrej opieki onkologicznej, a europejskie wytyczne dotyczące płodności zalecają jego oferowanie [5]. Może je zapewnić psychoonkolog, grupa wsparcia lub organizacja charytatywna, taka jak Mummy's Star. Prosimy, korzystaj z niego. Wsparcie powinno obejmować także partnerów i partnerki [4]. Dzieci w domu mogą potrzebować osobnego wyjaśnienia sytuacji i opieki.

Wspieranie partnera lub partnerki w decyzjach dotyczących płodności

Jeśli jesteś partnerem lub partnerką osoby, która mierzy się z nowotworem i decyzjami dotyczącymi płodności, Twoja rola ma większe znaczenie, niż być może sądzisz, i jest trudniejsza, niż przyznaje większość ludzi. Możesz czuć się na drugim planie w rozmowach, które w istocie dotyczą Waszej wspólnej przyszłości. Możesz nie wiedzieć, co powiedzieć, kiedy zabrać głos, a kiedy po prostu posiedzieć w ciszy.

Uczestnicz w wizytach, gdy zostaniesz zaproszony lub zaproszona, i słuchaj, nie próbując od razu rozwiązywać problemów. Pamiętaj, że żal związany z utratą płodności jest realny, nawet gdy nowotwór można leczyć. Szukaj też osobnego wsparcia dla siebie. Nie da się bez końca przyjmować lęku bliskiej osoby bez możliwości dania ujścia własnym emocjom, a Twoje samopoczucie nie jest sprawą drugorzędną.

Pomoc finansowa w zabezpieczeniu płodności: o co pytać

To, kto pokrywa koszty zabezpieczenia płodności i przechowywania materiału rozrodczego, zależy od miejsca zamieszkania, a zasady mogą się różnić nawet w obrębie jednego kraju: badanie z Wielkiej Brytanii wykazało nierówny dostęp dla dzieci i młodych osób z chorobą nowotworową, związany z brakiem formalnego finansowania ze środków publicznych [15]. Zapytaj swój zespół onkologiczny, co pokrywa system ochrony zdrowia, czy organizacje charytatywne w Twoim kraju oferują dofinansowanie i czy klinika leczenia niepłodności stosuje obniżone opłaty dla osób z chorobą nowotworową.

Najważniejsze, co trzeba wiedzieć: czasu na działanie jest niewiele. Zabezpieczenie płodności musi nastąpić przed rozpoczęciem leczenia, dlatego rozmowy o finansach muszą odbyć się szybko. Poproś pracownika socjalnego lub koordynatora opieki nad pacjentem w swoim ośrodku onkologicznym o wskazanie lokalnych możliwości finansowania. Właśnie po to tam są.

Pytania do onkologa i położnika

• Czy zabezpieczenie płodności jest możliwe przed rozpoczęciem mojego leczenia i ile mamy czasu?
• Jak to konkretne leczenie wpłynie na moją zdolność do poczęcia dziecka w przyszłości?
• Jeśli jestem obecnie w ciąży, które metody leczenia są bezpieczne w moim trymestrze?
• Jak długo zaleca się odczekać po zakończeniu leczenia przed rozpoczęciem starań o ciążę?
• Czy mój nowotwór lub jego leczenie wpłyną na bezpieczeństwo przyszłej ciąży?
• Kto w moim zespole medycznym specjalizuje się w onkopłodności lub zabezpieczeniu płodności?
• Do jakich organizacji wsparcia lub programów pomocy finansowej możecie mnie skierować?

Organizacje wsparcia i przydatne materiały

Wybrane źródła na początek. Poproś zespół pracowników socjalnych w swoim ośrodku onkologicznym o uzupełnienie tej listy o lokalne możliwości.

Kontakt z innymi może naprawdę wiele zmienić. Poradnik Grupy wsparcia dla osób z chorobą nowotworową: jak pomagają i jak je znaleźć wyjaśnia, jak uzyskać wsparcie osób o podobnych doświadczeniach, dopasowane do Twojej sytuacji. Jeśli szukasz miejsca, w którym możesz od razu porozmawiać, możesz też dołączyć do społeczności BeatCancer na Discordzie, aby nawiązać kontakt z osobami, które rozumieją, przez co przechodzisz.

Nie musisz wybierać między walką z nowotworem a swoją przyszłością

Chcemy zakończyć szczerze, bez fałszywego pocieszania. To jedna z najtrudniejszych sytuacji, z jakimi można się zmierzyć. Nowotwór i ciąża (lub nowotwór i płodność) nie powinny pojawiać się w jednym zdaniu, a jednak właśnie dlatego tu jesteś. Nie ma łatwych odpowiedzi. Niektóre drogi się zamykają. Niektóre wizje przyszłości przybierają inny kształt niż ten zaplanowany.

Jednak wiele kobiet z chorobą nowotworową jest leczonych w ciąży, a rozwój ich dzieci we wczesnym dzieciństwie nie różnił się od rozwoju dzieci matek, które nie chorowały na nowotwór [2][3]. Założenie rodziny po chorobie nowotworowej, przez rodzicielstwo biologiczne lub inną drogą, nadal jest możliwe, nawet jeśli dziś nie potrafisz sobie tego wyobrazić.

Działaj wcześnie, aby zabezpieczyć płodność. Zadbaj o zespół obejmujący zarówno specjalistów onkologii, jak i medycyny rozrodu. Proś o wsparcie psychospołeczne jako standardowy element opieki. I pamiętaj: upominanie się o swoją przyszłość obok troski o zdrowie nie jest egoizmem. To jasna świadomość tego, co jest dla Ciebie ważne. Warto o nią walczyć.

Piśmiennictwo

[1] Dalmartello, M., Negri, E., La Vecchia, C., Scarfone, G., Buonomo, B., Peccatori, F. A., & Parazzini, F. (2020). Częstość występowania nowotworów związanych z ciążą: przegląd systematyczny badań populacyjnych. Cancers, 12(6), artykuł 1356. https://doi.org/10.3390/cancers12061356

[2] de Haan, J., Verheecke, M., Van Calsteren, K., Van Calster, B., Shmakov, R. G., Mhallem Gziri, M., Halaska, M. J., Fruscio, R., Lok, C. A. R., Boere, I. A., Zola, P., Ottevanger, P. B., de Groot, C. J. M., Peccatori, F. A., Dahl Steffensen, K., Cardonick, E. H., Polushkina, E., Rob, L., Ceppi, L., . . . Amant, F. (2018). Postępowanie onkologiczne oraz wyniki położnicze i noworodkowe u kobiet z rozpoznaniem nowotworu w czasie ciąży: 20-letnie międzynarodowe badanie kohortowe obejmujące 1170 pacjentek. The Lancet Oncology, 19(3), 337-346. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(18)30059-7

[3] Amant, F., Vandenbroucke, T., Verheecke, M., Fumagalli, M., Halaska, M. J., Boere, I., Han, S., Mhallem Gziri, M., Peccatori, F., Rob, L., Lok, C., Witteveen, P., Voigt, J.-U., Naulaers, G., Vallaeys, L., Van den Heuvel, F., Lagae, L., Mertens, L., Claes, L., & Van Calsteren, K. (2015). Stan zdrowia dzieci po rozpoznaniu nowotworu u matki w czasie ciąży. New England Journal of Medicine, 373(19), 1824-1834. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1508913

[4] Wolters, V., Heimovaara, J., Maggen, C., Cardonick, E., Boere, I., Lenaerts, L., & Amant, F. (2021). Prowadzenie ciąży u kobiet z chorobą nowotworową. International Journal of Gynecological Cancer, 31(3), 314-322. https://doi.org/10.1136/ijgc-2020-001776

[5] Lambertini, M., Peccatori, F. A., Demeestere, I., Amant, F., Wyns, C., Stukenborg, J.-B., Paluch-Shimon, S., Halaska, M. J., Uzan, C., Meissner, J., von Wolff, M., Anderson, R. A., Jordan, K., & Komitet ds. Wytycznych ESMO. (2020). Zachowanie płodności i ciąże po zakończeniu leczenia u pacjentów onkologicznych po okresie dojrzewania: wytyczne praktyki klinicznej ESMO. Annals of Oncology, 31(12), 1664-1678. https://doi.org/10.1016/j.annonc.2020.09.006

[6] Znaor, A., Skakkebæk, N. E., Rajpert-De Meyts, E., Laversanne, M., Kuliš, T., Gurney, J., Sarfati, D., McGlynn, K. A., & Bray, F. (2020). Prognozy zachorowalności na raka jądra w Europie w latach 2010-2035: rosnące obciążenie pomimo starzenia się populacji. International Journal of Cancer, 147(3), 820-828. https://doi.org/10.1002/ijc.32810

[7] Lundberg, F. E., Stensheim, H., Ullenhag, G. J., Sahlgren, H. M., Lindemann, K., Fredriksson, I., & Johansson, A. L. V. (2024). Czynniki ryzyka związane ze wzrostem zachorowalności na nowotwory związane z ciążą w Szwecji: badanie populacyjne. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 103(4), 669-683. https://doi.org/10.1111/aogs.14677

[8] Pierannunzio, D., Maraschini, A., Lopez, T., Donati, S., Amodio, R., Bianconi, F., Bruni, R., Castaing, M., Cirilli, C., Fantaci, G., Guarda, L., Iacovacci, S., Mangone, L., Mazzoleni, G., Mazzucco, W., Melcarne, A., Merlo, E., Parazzini, F., Peccatori, F. A., . . . Francisci, S. (2023). Nowotwór a ciąża: szacunki dla Włoch na podstawie procedur łączenia rekordów z rejestrów nowotworów i bazy danych wypisów szpitalnych. Cancers, 15(17), artykuł 4305. https://doi.org/10.3390/cancers15174305

[9] Johansson, A. L. V., Weibull, C. E., Fredriksson, I., & Lambe, M. (2019). Ścieżki diagnostyczne i postępowanie u kobiet z rakiem piersi związanym z ciążą (PABC): brak dowodów na opóźnienia leczenia po pierwszym kontakcie z opieką zdrowotną. Breast Cancer Research and Treatment, 174(2), 489-503. https://doi.org/10.1007/s10549-018-05083-x

[10] Health Service Executive. (2025, 1 lutego). Oznaki i objawy nowotworu. HSE.ie. https://www.hse.ie/conditions/cancer/signs-and-symptoms/

[11] Vandecaveye, V., Amant, F., Lecouvet, F., Van Calsteren, K., & Dresen, R. C. (2021). Metody obrazowania u ciężarnych pacjentek z chorobą nowotworową. International Journal of Gynecological Cancer, 31(3), 423-431. https://doi.org/10.1136/ijgc-2020-001779

[12] NHS. (2024, 2 kwietnia). Leczenie raka jądra. https://www.nhs.uk/conditions/testicular-cancer/treatment/

[13] NHS. (2025, 31 lipca). Przyczyny raka prostaty. https://www.nhs.uk/conditions/prostate-cancer/causes/

[14] Kaltsas, A., Razos, N., Kratiras, Z., Deligiannis, D., Stavropoulos, M., Adamos, K., Zachariou, A., Dimitriadis, F., Sofikitis, N., & Chrisofos, M. (2025). Metody leczenia raka prostaty i ich wpływ na płodność mężczyzn: mechanizmy i strategie ograniczania negatywnych skutków. Journal of Personalized Medicine, 15(8), artykuł 360. https://doi.org/10.3390/jpm15080360

[15] Newton, H. L., Picton, H. M., Friend, A. J., Hayden, C. M., Brougham, M., Cox, R., Grandage, V., Kwok-Williams, M., Lane, S., Mitchell, R. T., Skinner, R., Wallace, W. H., Yeomanson, D., & Glaser, A. W. (2022). Niejednolitość postępowania w zakresie zachowania płodności u młodych osób z chorobą nowotworową w Wielkiej Brytanii. Archives of Disease in Childhood, 107(3), 265-270. https://doi.org/10.1136/archdischild-2021-321873

Zastrzeżenie medyczne: Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady medycznej udzielanej przez wykwalifikowany zespół specjalistów onkologii lub medycyny rozrodu. Plany leczenia i możliwości zachowania płodności znacznie się różnią w zależności od indywidualnego rozpoznania, rodzaju nowotworu, stopnia zaawansowania, wieku i ogólnego stanu zdrowia. Zawsze omawiaj swoją konkretną sytuację z onkologiem, położnikiem lub specjalistą leczenia niepłodności.