Czepki chłodzące podczas chemioterapii: działanie, koszty i czego się spodziewać

Najważniejsze informacje

• Terapia z użyciem czepków chłodzących (zwana też chłodzeniem skóry głowy) obniża temperaturę skóry głowy podczas chemioterapii. Zimno zwęża naczynia krwionośne i spowalnia aktywność mieszków włosowych [1]. W badaniach od około połowy do dwóch trzecich osób korzystających z tej metody straciło mniej niż połowę włosów [1].
• Istnieją dwa główne rodzaje: czepki podłączane do urządzeń (Paxman, DigniCap), obsługiwane przez personel szpitala, oraz czepki wymieniane ręcznie (np. Penguin), czyli zamrożone czepki żelowe, które osoba pomagająca wymienia podczas leczenia [2].
• Największe znaczenie ma schemat chemioterapii. W holenderskim rejestrze obejmującym ponad 7400 pacjentów około 8 na 10 osób otrzymujących sam docetaksel lub paklitaksel nie potrzebowało nakrycia głowy podczas ostatniej sesji, w porównaniu z około jedną trzecią osób leczonych schematem AC (doksorubicyna z cyklofosfamidem) [3].
• Przygotuj się na intensywne odczucie zimna. Niektóre osoby odczuwają czepek jako niewygodny lub ciężki, zwłaszcza przez pierwsze 15–30 minut; może on też powodować bóle głowy [4].
• Finansowanie znacznie różni się w poszczególnych krajach Europy. W 2023 roku belgijski krajowy ubezpieczyciel zdrowotny wprowadził dla szpitali ryczałtową opłatę za każdą sesję [5], natomiast w Niemczech ubezpieczyciele zdrowotni zwykle nie pokrywają kosztów, a cały cykl kosztuje około 1200–2000 euro [6].
• Czepki chłodzące nie są odpowiednie dla każdego. Chłodzenie skóry głowy nie jest zalecane w przypadku nowotworów układu krwiotwórczego ani niektórych chorób powodujących nadwrażliwość na zimno [1].

Jeśli właśnie dowiadujesz się, że potrzebujesz chemioterapii, prawdopodobnie już myślisz o utracie włosów. Może się ona wydawać jednym z najtrudniejszych aspektów leczenia. Nie dlatego, że włosy są ważniejsze od przeżycia, lecz dlatego, że ich utrata jest najbardziej widocznym przypomnieniem o tym, co dzieje się w organizmie.

Właśnie tu mogą pomóc czepki chłodzące stosowane podczas chemioterapii. Chłodzenie skóry głowy, bo tak brzmi medyczna nazwa tej metody, jest jedynym sposobem o udowodnionej skuteczności w zapobieganiu wypadaniu włosów wskutek chemioterapii, przynajmniej w pewnym stopniu, i jest zalecane przez Europejskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ESMO) [1]. Ma jednak ograniczenia. Przy niektórych lekach działa lepiej niż przy innych [1]. Może też powodować dyskomfort i wydłuża każdą sesję leczenia [4].

Ten poradnik przedstawia sprawę bez upiększania. Omówimy działanie czepków chłodzących, ich koszt w różnych częściach Europy, rzeczywiste odczucia podczas sesji oraz sytuacje, w których ta metoda może nie być dla Ciebie odpowiednia. Cel jest prosty: pomóc Ci podjąć decyzję, z którą będziesz czuć się dobrze, przy wsparciu zespołu onkologicznego.

Jak działa terapia z użyciem czepków chłodzących

Leki stosowane w chemioterapii działają na komórki, które szybko się dzielą. W ten sposób niszczą nowotwór, ale dlatego też uszkadzają inne szybko dzielące się komórki organizmu, w tym komórki mieszków włosowych [7]. Gdy komórki mieszków zostają uszkodzone, włosy wypadają.

Czepki chłodzące obniżają temperaturę skóry głowy przed każdym wlewem chemioterapii, w jego trakcie i po nim. Badania wskazują, że aby chłodzenie chroniło włosy, temperatura skóry głowy musi spaść do około 22°C lub niżej, a nowoczesne urządzenia mogą obniżyć ją do około 18°C [7]. Zimno działa na dwa sposoby. Zwęża naczynia krwionośne skóry głowy (wazokonstrykcja), co ogranicza przepływ krwi, a tym samym ilość leku docierającego do mieszków włosowych [7]. Spowalnia również metabolizm komórek mieszków włosowych oraz tempo przenikania leku do ich wnętrza [7].

Nie jest to doskonała osłona i część leku nadal dociera do mieszków. U wielu osób ochrona ta wystarcza jednak, by zachować znaczną część włosów podczas leczenia [1].

Trzy fazy chłodzenia

Chłodzenie skóry głowy przebiega według ustalonego harmonogramu, w trzech fazach:

1. Chłodzenie wstępne: czepek nosi się przez 30–45 minut przed rozpoczęciem wlewu [4]. Niektóre oddziały wydłużają ten czas nawet o 15 minut w przypadku gęstych włosów lub włosów typu afro [8].
2. Podczas wlewu: chłodzenie trwa przez cały czas podawania leku.
3. Chłodzenie po wlewie: chłodzenie jest kontynuowane po zakończeniu wlewu, zwykle przez 20–90 minut, zależnie od stosowanych leków [3][8]. Holenderskie badania wykazały, że po podaniu docetakselu oraz paklitakselu w schemacie cotygodniowym 20 minut chroniło włosy równie dobrze jak dłuższe chłodzenie [9][10]. Protokoły różnią się między szpitalami i rodzajami czepków, a niektóre z opublikowanych przewidują nawet cztery godziny [2].

Personel pielęgniarski ustali czas chłodzenia odpowiedni do Twoich leków, dlatego przestrzegaj tych zaleceń i nie zdejmuj czepka wcześniej.

Dlaczego rodzaj włosów i dopasowanie mają znaczenie

Ważne jest ścisłe, równomierne dopasowanie. Czepek powinien dokładnie przylegać do całej skóry głowy, więc poświęć wraz z personelem pielęgniarskim czas na jego prawidłowe założenie.

Niektóre oddziały proszą o zwilżenie włosów przed założeniem czepka, choć w holenderskim rejestrze zwilżanie nie poprawiało wyraźnie wyników [3]. Jeśli masz bardzo gęste włosy, zapytaj, czy ich skrócenie pomogłoby w dopasowaniu czepka. Jeśli masz włosy typu afro, najpierw trzeba usunąć wszelkie doczepiane pasma lub rozpleść warkoczyki [4]. Skuteczność przy różnych rodzajach włosów jest słabiej zbadana; wrócimy do tego poniżej [11].

Rodzaje systemów chłodzenia skóry głowy

Istnieją dwa dość odmienne sposoby chłodzenia skóry głowy. Wybór zwykle zależy od oferty szpitala oraz od tego, na jaką pomoc organizacyjną możesz liczyć.

Systemy z urządzeniem chłodzącym (Paxman i DigniCap)

To systemy dostępne na szpitalnych oddziałach chemioterapii i właśnie je stosowano w holenderskim rejestrze chłodzenia skóry głowy [3]. Płyn chłodzący przepływa przez dopasowany czepek połączony z urządzeniem stojącym obok fotela. Po przygotowaniu systemu przez personel pielęgniarski urządzenie samodzielnie utrzymuje stałą temperaturę, więc nie trzeba wymieniać czepków, używać suchego lodu ani korzystać z pomocy dodatkowych osób.

Ograniczenie polega na tym, że można z nich korzystać tylko wtedy, gdy szpital dysponuje odpowiednim sprzętem. Jeśli w Twoim szpitalu nie ma urządzenia Paxman ani DigniCap, chłodzenie za pomocą takiego systemu nie jest tam dostępne.

Oba systemy są certyfikowanymi wyrobami medycznymi w UE [12][13]. Paxman informuje o ponad 5000 zainstalowanych systemów na ponad 65 rynkach i podaje, że jego system jest dostępny w ponad 98% szpitali NHS i prywatnych szpitali w Wielkiej Brytanii [14]. Od 2025 roku oba systemy należą do tej samej firmy, PAXMAN AB, która kupiła Dignitana, producenta DigniCap [15].

Systemy czepków wymienianych ręcznie (Penguin i inne)

Czepki wymieniane ręcznie to zamrożone czepki żelowe, które trzeba przechowywać w niskiej temperaturze i przynosić na każdą sesję. Osoba pomagająca wymienia czepek na świeżo zamrożony mniej więcej co 25–30 minut przez cały czas leczenia [2]. Niezależnie od tego, czy robi to znajomy, członek rodziny czy opłacona osoba, musi najpierw przejść przeszkolenie.

Ponieważ czepki zabierasz ze sobą, możesz mieć możliwość korzystania z nich na oddziale bez urządzenia chłodzącego, o ile szpital wyrazi zgodę. Organizacja jest jednak wymagająca. Ktoś musi utrzymywać odpowiednią temperaturę czepków, sprawdzać je i zajmować się każdą wymianą przez całą sesję, dlatego na każdą wizytę zapewnij sobie pomoc co najmniej jednej przeszkolonej osoby.

Porównanie w skrócie

Jeśli Twój szpital oferuje system z urządzeniem chłodzącym, niemal zawsze jest to łatwiejsze rozwiązanie. Jeśli go nie oferuje, czepki wymieniane ręcznie nadal mogą umożliwić chłodzenie skóry głowy. Warto jednak od początku mieć świadomość, ile pracy się z nimi wiąże.

Skuteczność: co mówią badania

Najpierw kilka słów o tym, co oznacza „sukces”, ponieważ to pojęcie może wprowadzać w błąd. W głównych badaniach sukces oznaczał utratę mniej niż połowy włosów — zwykle na tyle niewielką, że peruka nie była potrzebna [16][17]. Gdy więc badanie podaje skuteczność na poziomie 66%, nie oznacza to, że dwie trzecie pacjentów zachowało wszystkie włosy. Oznacza to, że dwie trzecie straciło nie więcej niż połowę włosów.

Dwa kluczowe badania opublikowano w czasopiśmie JAMA w 2017 roku. W badaniu SCALP, randomizowanym badaniu prowadzonym w siedmiu ośrodkach w USA, 50,5% kobiet z wczesnym rakiem piersi stosujących chłodzenie skóry głowy straciło mniej niż połowę włosów po czterech cyklach chemioterapii, podczas gdy wśród kobiet niestosujących chłodzenia nie było ani jednego takiego przypadku [16]. Drugie amerykańskie badanie, dotyczące systemu DigniCap u kobiet poddawanych chemioterapii bez antracyklin, wykazało, że 66% straciło połowę włosów lub mniej, natomiast wszystkie 16 kobiet z grupy porównawczej straciło więcej [17].

Wyniki europejskie wskazują na to samo. W niemieckim badaniu randomizowanym 39% kobiet stosujących czepek chłodzący straciło nie więcej niż połowę włosów, podczas gdy w grupie bez czepka nie było ani jednego takiego przypadku [18]. We włoskim badaniu systemu DigniCap odnotowano ogólną skuteczność na poziomie 68% [19]. Z kolei w holenderskim rejestrze obejmującym ponad 7400 pacjentów 56% nie nosiło peruki ani innego nakrycia głowy podczas ostatniej sesji [3].

Łącznie badania randomizowane sugerują, że od około połowy do dwóch trzecich osób stosujących chłodzenie skóry głowy traci mniej niż połowę włosów [1].

Skuteczność znacznie różni się w zależności od schematu chemioterapii

Twoje szanse zależą głównie od tego, jakie leki otrzymujesz i w jakich dawkach. W holenderskim rejestrze żaden czynnik osobniczy ani związany ze stylem życia nie wpływał w sposób stały na wyniki niezależnie od samej chemioterapii [3]. O ile nie zaznaczono inaczej, poniższe dane pochodzą z tego rejestru, w którym sukces oznaczał brak potrzeby noszenia nakrycia głowy podczas ostatniej sesji [3].

1. Schematy oparte wyłącznie na taksanach (docetaksel lub paklitaksel): najlepsze wyniki. Około 8 na 10 osób otrzymujących wyłącznie docetaksel lub paklitaksel (83%) nie potrzebowało nakrycia głowy [3].
2. Docetaksel z cyklofosfamidem (TC): często dobre wyniki. We włoskim badaniu 87% kobiet otrzymujących to połączenie straciło nie więcej niż połowę włosów [19].
3. Schematy z antracyklinami (takie jak AC lub FEC, zawierające doksorubicynę lub epirubicynę): znacznie niższa skuteczność. Tylko 34% osób otrzymujących AC i 43% otrzymujących FEC radziło sobie bez nakrycia głowy [3].
4. Schematy sekwencyjne (najpierw antracyklina, potem taksan): dobry wynik uzyskała około połowa osób, czyli więcej niż przy samym AC [3].
5. Schematy z karboplatyną: skuteczność zależy od dawki. W przypadku paklitakselu z karboplatyną wynosiła od 41% do 97%, zależnie od dawki paklitakselu [3].

Jeśli Twój schemat obejmuje antracyklinę (doksorubicynę lub epirubicynę), warto od początku wiedzieć, że chłodzenie skóry głowy zwykle działa wtedy słabiej [1]. Porozmawiaj z onkologiem o realnych szansach przy konkretnych lekach i dawkach, które otrzymujesz, a nie przy chemioterapii ogólnie.

Typ włosów a wyniki

W większości badań nad chłodzeniem skóry głowy uczestniczyło bardzo niewiele osób czarnoskórych, a niemal żadne nie analizowało wyników według typu włosów [11]. W jednym małym amerykańskim badaniu z udziałem czarnoskórych kobiet z rakiem piersi chłodzenie skóry głowy działało tak słabo, że badanie zakończono przedwcześnie: tylko jedna z 15 kobiet uniknęła znacznej utraty włosów [11]. Badacze wskazali grubość włosów, ich objętość oraz konstrukcję czepków chłodzących jako możliwe przyczyny [11].

Dane europejskie również są ograniczone. W holenderskim rejestrze 45% pacjentów, których typ włosów określono jako afroamerykański, radziło sobie bez nakrycia głowy, w porównaniu z 58% osób z włosami typu zachodnioeuropejskiego [3]. Mimo to w rejestrze nie stwierdzono, aby typ włosów lub jakikolwiek inny czynnik osobniczy pozwalał w sposób stały przewidywać skuteczność [3].

Jeśli masz włosy typu afro lub bardzo mocno skręcone, zapytaj personel swojego ośrodka, jak dopasowuje czepek do Twojego typu włosów i jakie wyniki obserwuje u osób z podobnymi włosami. Grupy wsparcia dla pacjentów również mogą być dobrym źródłem praktycznych wskazówek.

Jak „sukces” wygląda w praktyce

Nawet „pomyślny” wynik może oznaczać utratę nawet połowy włosów, więc pewne przerzedzenie jest normalne [16]. Być może zechcesz skrócić włosy; przez cały okres leczenia trzeba będzie traktować je delikatnie [20], a prawdopodobnie i tak zdarzą się dni, kiedy sięgniesz po chustę lub czapkę.

Nie oznacza to, że metoda nie zadziałała. Jeśli oczekujesz, że będziesz wyglądać dokładnie tak jak przed chemioterapią, prawdopodobnie czeka Cię rozczarowanie. Zachowanie wystarczającej ilości włosów, by czuć się sobą, jest dla wielu osób realistycznym celem.

Jak naprawdę odczuwa się chłodzenie czepkiem

Przy podejmowaniu decyzji o tej metodzie odczucia są równie ważne jak wyniki. Oto czego możesz się spodziewać.

Najtrudniejsze jest pierwsze około 15 minut

Jeden ze szpitali NHS ostrzega pacjentów, że pierwsze 10–15 minut chłodzenia wstępnego może być bolesne [8], a niektóre osoby przez pierwsze 15–30 minut odczuwają dyskomfort lub ciężar czepka [4]. Początkowo zimno może być bardzo dotkliwe, trochę jak ból głowy po zbyt szybkim zjedzeniu lodów.

Zwykle później jest łatwiej. Po około 10–20 minutach zimno na ogół staje się bardziej znośne, ponieważ organizm się przyzwyczaja [20][21]. Ubierz się ciepło i poproś o koc [21], a także zabierz ciepłe skarpety i gorący napój, by reszta ciała łatwiej znosiła chłód.

Częste działania niepożądane podczas zabiegu

Poza samym zimnem pacjenci zgłaszają bóle głowy, ból skóry głowy, zawroty głowy i nudności [21]. We włoskim badaniu systemu DigniCap najczęstszym działaniem niepożądanym był ból głowy, a następnie ból skóry głowy i szyi [19]. Możesz odczuwać:

1. Bóle głowy
2. Ból skóry głowy, szyi lub czoła [8]
3. Uczucie ciężaru czepka [4]
4. Zawroty głowy lub uczucie oszołomienia, szczególnie po zdjęciu czepka [22]
5. Uczucie zimna lub dreszcze [21]

Jeśli ból głowy lub zimno są trudne do zniesienia, zapytaj pielęgniarkę podającą chemioterapię, czy możesz przyjąć łagodny lek przeciwbólowy, taki jak paracetamol [4]. Niektórzy pacjenci polecają to rozwiązanie na bolesne pierwsze minuty chłodzenia wstępnego [8].

Ile czasu zajmuje każda sesja

Chłodzenie skóry głowy wydłuża każdą wizytę. Chłodzenie wstępne trwa dodatkowe 30–45 minut, a chłodzenie po podaniu leków zwykle kolejne 20–90 minut, więc łącznie możesz nosić czepek przez kilka godzin [4][8].

Jeśli możesz, nie planuj nic na resztę dnia. Zabierz słuchawki z redukcją hałasu, ciepły sweter, przekąski i coś, co zajmie Ci myśli.

Pielęgnacja w domu

Podczas chemioterapii traktuj włosy jak najdelikatniej [20]. Ulotki brytyjskich szpitali zawierają następujące zalecenia:

1. Unikaj stylizacji na gorąco, na przykład prostownic i lokówek [8][20]
2. Unikaj farbowania włosów i chemicznego prostowania [8]
3. Myj włosy delikatnie łagodnym szamponem bez siarczanów i przestrzegaj zaleceń swojego ośrodka dotyczących częstotliwości mycia (jedna z placówek NHS zaleca nie częściej niż dwa razy w tygodniu) [20]
4. Czesz włosy delikatnie grzebieniem z szeroko rozstawionymi zębami, aby usunąć luźne włosy i zapobiec plątaniu [23]
5. Osuszaj włosy miękkim ręcznikiem, delikatnie go przykładając, zamiast je pocierać [23]
6. Unikaj kucyków, ciasnych warkoczy i wszystkiego, co ciągnie włosy u nasady [8]
7. Zakładaj na noc czepek do spania, by utrzymać ciepło głowy i zatrzymać wypadające włosy [23]

Niektóre środki ostrożności trzeba stosować również po ostatniej sesji. Cancer Research UK zaleca unikanie farbowania, rozjaśniania, trwałej ondulacji i chemicznego prostowania przez około 6 miesięcy po zakończeniu chemioterapii [24]. To spore zobowiązanie, dlatego przed rozpoczęciem leczenia poproś pielęgniarkę o zalecenia dotyczące pielęgnacji włosów obowiązujące w Twoim ośrodku.

Koszt czepków chłodzących i refundacja w Europie

To, czy trzeba zapłacić za chłodzenie skóry głowy, zależy od miejsca leczenia. Niektóre publiczne systemy opieki zdrowotnej je finansują, inne w ogóle go nie oferują, a w jeszcze innych zależy to od szpitala. Oto informacje, które udało nam się potwierdzić.

Gdzie chłodzenie skóry głowy jest finansowane ze środków publicznych

W Wielkiej Brytanii, według Paxman, system tej firmy jest dostępny w ponad 98% szpitali NHS i prywatnych [14]. Nie każdy szpital może jednak go zaoferować, dlatego zapytaj o to zespół prowadzący chemioterapię odpowiednio wcześnie [4].

W styczniu 2023 r. belgijski krajowy ubezpieczyciel zdrowotny RIZIV/INAMI wprowadził ryczałt w wysokości 34 € za sesję chłodzenia skóry głowy, wypłacany szpitalom, przy chemioterapii raka piersi i kilku innych guzów litych [5]. W Holandii chłodzenie skóry głowy stosuje się od wielu lat: w krajowym rejestrze zebrano dane 7424 pacjentów leczonych w 68 holenderskich szpitalach [3].

W innych krajach sytuacja jest bardziej zróżnicowana. W odpowiedzi udzielonej duńskiemu parlamentowi w grudniu 2023 r. ministerstwo zdrowia poinformowało, że chłodzenie skóry głowy nie jest standardowo oferowane w duńskich szpitalach publicznych i że nie oferował go żaden z pięciu regionów [25]. W Niemczech ustawowe kasy chorych zazwyczaj go nie finansują, a pełny cykl kosztuje około 1200–2000 € [6].

Jeśli leczysz się w innym kraju, zapytaj bezpośrednio w swoim ośrodku onkologicznym, czy oferuje chłodzenie skóry głowy i czy będzie się to wiązało z jakąkolwiek opłatą.

Koszty przy płatności prywatnej lub wynajmie czepków ręcznych

Jeśli Twój szpital nie oferuje chłodzenia skóry głowy za pomocą urządzenia i rozważasz czepki wymieniane ręcznie, pamiętaj, że ceny różnią się zależnie od dostawcy i kraju, dlatego przed podjęciem decyzji poproś o pisemną wycenę. Upewnij się, że obejmuje ona:

1. Czepki: cenę wynajmu lub zakupu oraz informację, czy opłata jest naliczana miesięcznie, czy za cykl chemioterapii
2. Kaucję: czy wymagana jest kaucja zwrotna i kiedy zostanie zwrócona
3. Suchy lód: ile go potrzeba na jedną sesję i gdzie można go kupić lokalnie
4. Dostawę: wysyłkę w obie strony i czas dostarczenia czepków
5. Pomoc: koszt wynajęcia przeszkolonej osoby do pomocy zamiast korzystania ze wsparcia znajomych lub rodziny

Koszt systemów wykorzystujących urządzenie chłodzące (kliniki prywatne)

Jeśli płacisz za chłodzenie za pomocą urządzenia w prywatnej klinice, przed pierwszą sesją poproś o pisemne podanie ceny całego cyklu. Sprawdź, czy opłata jest naliczana za każdą sesję, czy uwzględniona w rachunku za chemioterapię, ponieważ pełny cykl chemioterapii może oznaczać wiele sesji.

Pokrycie kosztów przez prywatne ubezpieczenie zdrowotne

Jeśli masz prywatne lub dodatkowe ubezpieczenie zdrowotne, skontaktuj się z ubezpieczycielem przed rozpoczęciem leczenia i zapytaj, czy Twoja polisa pokrywa chłodzenie skóry głowy w ramach chemioterapii. Jeśli to możliwe, uzyskaj odpowiedź na piśmie.

Możliwości wsparcia finansowego

Jeśli czekają Cię koszty, które trudno będzie pokryć, nie musisz mierzyć się z nimi bez wsparcia. Nasz poradnik Pomoc finansowa dla pacjentów onkologicznych: zapomogi, świadczenia i jak je uzyskać opisuje zapomogi od organizacji charytatywnych oraz świadczenia państwowe dostępne w różnych krajach europejskich. Warto zacząć od:

1. Pracownika socjalnego w szpitalu lub zespołu wsparcia pacjentów: dowiesz się od nich, jaka pomoc jest dostępna lokalnie, a niektóre organizacje charytatywne przyjmują wnioski wyłącznie za pośrednictwem pracownika socjalnego.
2. Firm wynajmujących czepki: jeśli wynajmujesz czepki wymieniane ręcznie, zapytaj o możliwość płatności w ratach.
3. Organizacji wspierających osoby z nowotworem: Macmillan Cancer Support oferuje jednorazowe zapomogi osobom o niskich dochodach w niektórych regionach Wielkiej Brytanii [26]. W Belgii Stichting tegen Kanker może dofinansować takie wydatki jak rachunki szpitalne i peruki, a wniosek składa pracownik socjalny [27]. We Francji lokalne komitety Ligue contre le cancer mogą pomagać osobom, których sytuacja finansowa pogorszyła się z powodu choroby, również za pośrednictwem pracownika socjalnego [28].

Lista kontrolna kosztów: co robić, a czego unikać

Kto powinien rozważyć czepki chłodzące, a kto nie

To, czy czepki chłodzące są dla Ciebie odpowiednie, jest po części kwestią medyczną, dlatego decyzję należy podjąć wspólnie z zespołem onkologicznym. Oto ogólne wskazówki.

Dla kogo czepki chłodzące mogą być odpowiednie

Prawdopodobnie jest to odpowiednia opcja, jeśli:

1. Masz guz lity, taki jak rak piersi, jajnika, prostaty lub jelita, a nie nowotwór krwi [1]
2. Twój schemat leczenia należy do tych, przy których chłodzenie skóry głowy zwykle daje dobre efekty, na przykład taksan stosowany samodzielnie [3]
3. Twój szpital oferuje chłodzenie za pomocą urządzenia lub masz zaufane osoby do pomocy przy ręcznej wymianie czepków
4. Możesz poświęcić dodatkowy czas, tolerować dyskomfort i przestrzegać zasad pielęgnacji włosów
5. Możesz pokryć ewentualne koszty lub uzyskać pomoc finansową

Kiedy czepki chłodzące nie są zalecane

Wytyczne i brytyjskie szpitale odradzają chłodzenie skóry głowy w następujących sytuacjach:

1. Nowotwór krwi, taki jak białaczka, chłoniak lub szpiczak, albo nowotwór mózgu [1][21]
2. Choroba powodująca nadwrażliwość na zimno, taka jak choroba zimnych aglutynin lub krioglobulinemia [1][22]
3. Silne bóle głowy lub migreny [21]
4. Przerzuty nowotworu do skóry głowy lub ich podejrzenie, ponieważ teoretycznie komórki nowotworowe w chłodzonej skórze głowy mogą nie być poddane wystarczającemu działaniu chemioterapii [22]
5. Rana na głowie [21]
6. Radioterapia całego mózgu planowana po chemioterapii [1]
7. Chemioterapia podawana w ciągłym wlewie za pomocą pompy przez kilka dni [4]
8. Zaburzenia czynności wątroby [4]

Jeśli masz chorobę skóry głowy, na przykład łuszczycę lub wyprysk, poinformuj o tym zespół prowadzący leczenie przed rozpoczęciem chłodzenia.

Porozmawiaj ze swoim zespołem onkologicznym

Porusz ten temat przed pierwszą wizytą związaną z chemioterapią i zadaj trzy pytania:

1. Czy przy moim konkretnym schemacie leczenia można stosować czepki chłodzące?
2. Jakie wskaźniki zachowania włosów obserwowano w Państwa ośrodku u pacjentów leczonych według tego protokołu?
3. Czy szpital oferuje chłodzenie skóry głowy, czy muszę samodzielnie zorganizować system z ręczną wymianą czepków?

Odpowiedzi dostarczą Ci większości potrzebnych informacji.

Alternatywy, jeśli czepki chłodzące nie są dla Ciebie

Jeśli stosowanie czepków chłodzących nie jest możliwe lub uznasz, że nie jest warte zachodu, istnieją inne sposoby radzenia sobie z utratą włosów podczas chemioterapii.

Nowoczesne peruki i nakrycia głowy

Dostępne są peruki z włosów syntetycznych i naturalnych, a dobry specjalista pomoże Ci dobrać taką, która będzie wyglądać na Tobie naturalnie. Pomoc w pokryciu kosztów zależy od miejsca zamieszkania. W Szkocji i Walii peruki są bezpłatne w ramach NHS, a w Irlandii Północnej — w ramach Health and Social Care [29]. W Anglii obowiązuje opłata, chyba że przysługuje Ci zwolnienie, na przykład z powodu leczenia stacjonarnego w szpitalu, wieku poniżej 16 lat lub pobierania określonych świadczeń [30]. W Niemczech ustawowe kasy chorych pokrywają większość kosztów peruki dla kobiet, choć wymagany jest udział własny [31]. We Francji krajowe ubezpieczenie zdrowotne refunduje do 350 € za perukę syntetyczną [32]. Zapytaj zespół onkologiczny lub szpitalnego pracownika socjalnego, jak złożyć wniosek.

Warto też rozważyć turbany, chusty, czepki do spania i kapelusze. Nasz obszerny poradnik Peruki dla pacjentów onkologicznych: jak wybrać, gdzie kupić i jak uzyskać pomoc finansową omawia dopasowanie, koszty i stylizację.

Pielęgnacja skóry głowy i komfort

Podczas chemioterapii skóra głowy wymaga delikatnej pielęgnacji, niezależnie od tego, czy stosujesz czepki chłodzące. Używaj łagodnego, bezzapachowego szamponu i chroń skórę głowy przed słońcem za pomocą kapelusza lub kremu z filtrem. Przed zastosowaniem jakiegokolwiek produktu reklamowanego jako środek pobudzający skórę głowy skonsultuj się z pielęgniarką.

Wspieranie zdrowia włosów od wewnątrz

Jedzenie nie zapobiegnie utracie włosów podczas chemioterapii. Mimo to staraj się odżywiać jak najlepiej w trakcie leczenia, a jeśli jedzenie sprawia Ci trudność, poproś zespół prowadzący o skierowanie do dietetyka.

Oswojenie okresu bez włosów

Niektóre osoby decydują się wcześnie ogolić głowę, na własnych zasadach, zamiast patrzeć, jak włosy stopniowo wypadają. Dla części z nich jest to wyzwalające. Inne łączą to z noszeniem dobrej peruki lub kolekcji chust. Nie ma tu złego sposobu postępowania. Jeśli chcesz dowiedzieć się, co dzieje się miesiąc po miesiącu po ostatnim wlewie, nasz poradnik Wypadanie włosów a chemioterapia: przebieg, odrastanie i sposoby radzenia sobie wyjaśnia, kiedy zwykle zaczyna się wypadanie włosów, jak odrastają i jak przetrwać okres przejściowy.

Najczęściej zadawane pytania

Podejmowanie właściwej dla Ciebie decyzji

Chłodzenie skóry głowy jest jedyną metodą o udowodnionej skuteczności w ograniczaniu wypadania włosów podczas chemioterapii [1]. Nie daje jednak gwarancji i nie jest odpowiednie dla każdej osoby ani przy każdym schemacie leczenia.

Dobra decyzja zwykle opiera się na trzech rzeczach: szczerej rozmowie z zespołem onkologicznym o Twoim schemacie leczenia, realistycznych oczekiwaniach (pewne przerzedzenie włosów jest normalne nawet wtedy, gdy chłodzenie działa) oraz jasnej ocenie tego, ile będzie Cię to kosztować czasu, komfortu i pieniędzy.

Dla niektórych osób zachowanie nawet połowy włosów ma ogromne znaczenie. Rozpoznają siebie w lustrze i mogą decydować, kto dowie się o ich chorobie nowotworowej. Dla innych godziny spędzone w zimnie, domowa pielęgnacja i koszty nie są tego warte, a peruka, kolekcja chust lub ogolona głowa dają większe poczucie swobody. Oba wybory są całkowicie uzasadnione i tylko Ty możesz ocenić, co jest dla Ciebie najważniejsze.

Twój następny krok: Zabierz ten artykuł na kolejną wizytę onkologiczną i zadaj swojemu zespołowi trzy powyższe pytania: Czy przy moim schemacie leczenia można stosować chłodzenie skóry głowy? Jaką skuteczność obserwujecie na swoim oddziale? Czy szpital oferuje chłodzenie skóry głowy, czy muszę samodzielnie zorganizować system ręczny? Odpowiedzi pomogą Ci podjąć decyzję.

Niezależnie od Twojej decyzji nie musisz rozstrzygać tego w pojedynkę. Pielęgniarki i pielęgniarze podający chemioterapię mogą pomóc Ci to przemyśleć, a jeśli szukasz osób, które rozumieją, przez co przechodzisz, zapraszamy do społeczności Beat Cancer.

Piśmiennictwo

[1] Lacouture, M. E., Sibaud, V., Gerber, P. A., van den Hurk, C., Fernández-Peñas, P., Santini, D., Jahn, F., & Jordan, K. (2021). Zapobieganie dermatologicznym działaniom toksycznym leków przeciwnowotworowych i postępowanie w ich przypadku: wytyczne praktyki klinicznej ESMO. Annals of Oncology, 32(2), 157-170. https://doi.org/10.1016/j.annonc.2020.11.005

[2] Kaufman, L., Valentic, L., Malley, L., Icksarus, C., Rose, L., & Dulmage, B. (2025). Chłodzenie skóry głowy w łysieniu wywołanym chemioterapią: analiza zróżnicowania czasu chłodzenia i skuteczności. Supportive Care in Cancer, 33(11), artykuł 1005. https://doi.org/10.1007/s00520-025-10058-y

[3] Brook, T. S., Seetsen, T., Dercksen, M. W., van Riel, A., Derleyn, V. A., van den Bosch, J., Nortier, J. W. R., Collett, A., Georgopoulos, N. T., Bryk, J., Breed, W. P. M., & van den Hurk, C. J. G. (2024). Wyniki holenderskiego rejestru chłodzenia skóry głowy obejmującego 7424 pacjentów: analiza czynników warunkujących skuteczność chłodzenia skóry głowy. The Oncologist, 29(10), e1386-e1395. https://doi.org/10.1093/oncolo/oyae116

[4] Macmillan Cancer Support. (2022, 1 grudnia). Chłodzenie skóry głowy. https://www.macmillan.org.uk/cancer-information-and-support/impacts-of-cancer/hair-loss/scalp-cooling

[5] Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering. (2023, 6 lutego). Omzendbrief aan de algemene ziekenhuizen OMZ. ZH. 2023/3 [Okólnik do szpitali ogólnych]. https://riziv.fgov.be/SiteCollectionDocuments/omzendbriefziekenhuizen_2023_03.pdf

[6] beta Institut gemeinnützige GmbH. (2026, 18 marca). Haarausfall bei Chemotherapie [Wypadanie włosów podczas chemioterapii]. betanet. https://www.betanet.de/haarausfall-bei-chemotherapie.html

[7] Dunnill, C. J., Al-Tameemi, W., Collett, A., Haslam, I. S., & Georgopoulos, N. T. (2018). Kliniczny i biologiczny przewodnik po łysieniu wywołanym chemioterapią i jego zapobieganiu. The Oncologist, 23(1), 84-96. https://doi.org/10.1634/theoncologist.2017-0263

[8] United Lincolnshire Hospitals NHS Trust. (2024). Chłodzenie skóry głowy: poradnik dla pacjentów (ULHT-LFT-3996). https://ulh.nhs.uk/wp-content/uploads/2025/01/Scalp-Cooling.pdf

[9] Komen, M. M. C., Breed, W. P. M., Smorenburg, C. H., van der Ploeg, T., Goey, S. H., van der Hoeven, J. J. M., Nortier, J. W. R., & van den Hurk, C. J. G. (2016). Wyniki porównania 20- i 45-minutowego chłodzenia skóry głowy po wlewie w zapobieganiu łysieniu wywołanemu docetakselem. Supportive Care in Cancer, 24(6), 2735-2741. https://doi.org/10.1007/s00520-016-3084-7

[10] Lugtenberg, R. T., van den Hurk, C. J. G., Smorenburg, C. H., Mosch, L., Houtsma, D., den Hollander-van Deursen, M. A. G., Kaptein, A. A., Gelderblom, H., & Kroep, J. R. (2022). Porównywalna skuteczność 45- i 20-minutowego chłodzenia skóry głowy po wlewie w zapobieganiu łysieniu wywołanemu paklitakselem: randomizowane badanie kontrolowane. Supportive Care in Cancer, 30(8), 6641-6648. https://doi.org/10.1007/s00520-022-07090-7

[11] Dilawari, A., Gallagher, C., Alintah, P., Chitalia, A., Tiwari, S., Paxman, R., Adams-Campbell, L., & Dash, C. (2021). Czy chłodzenie skóry głowy ma taką samą skuteczność u czarnoskórych pacjentek otrzymujących chemioterapię z powodu raka piersi? The Oncologist, 26(4), 292-e548. https://doi.org/10.1002/onco.13690

[12] Paxman. (2023, 26 stycznia). System chłodzenia skóry głowy Paxman otrzymuje certyfikat zgodności z unijnym rozporządzeniem MDR [Komunikat prasowy]. https://storage.mfn.se/6aad9b44-aa85-4df0-b963-8ccb05dda20d/the-paxman-scalp-cooling-system-receives-eu-mdr-certification.pdf

[13] Dignitana AB. (2020, 9 lipca). Nuffield Health w Wielkiej Brytanii wybiera Dignitana na dostawcę systemów chłodzenia skóry głowy [Komunikat prasowy]. Cision. https://news.cision.com/dignitana-ab/r/dignitana-selected-as-scalp-cooling-provider-by-nuffield-health-in-uk,c3151294

[14] Paxman Coolers Limited. (2025). Przewodnik po chłodzeniu skóry głowy: podręcznik szkoleniowy (wydanie 1, edycja UKROW). https://paxmanscalpcooling.com/wp-content/uploads/2025/04/Paxman-Scalp-Cooling-Guide_Training-Manual_UKROW-DIGITAL.pdf

[15] PAXMAN AB. (2026, 21 sierpnia). PAXMAN publikuje raport okresowy za II kwartał 2026 roku [Komunikat prasowy]. Placera. https://www.placera.se/pressmeddelanden/paxman-paxman-publishes-its-interim-report-for-q2-2026-20260821-1

[16] Nangia, J., Wang, T., Osborne, C., Niravath, P., Otte, K., Papish, S., Holmes, F., Abraham, J., Lacouture, M., Courtright, J., Paxman, R., Rude, M., Hilsenbeck, S., Osborne, C. K., & Rimawi, M. (2017). Wpływ urządzenia do chłodzenia skóry głowy na łysienie u kobiet poddawanych chemioterapii z powodu raka piersi: randomizowane badanie kliniczne SCALP. JAMA, 317(6), 596-605. https://doi.org/10.1001/jama.2016.20939

[17] Rugo, H. S., Klein, P., Melin, S. A., Hurvitz, S. A., Melisko, M. E., Moore, A., Park, G., Mitchel, J., Bågeman, E., D'Agostino, R. B., Jr., Ver Hoeve, E. S., Esserman, L., & Cigler, T. (2017). Związek między stosowaniem urządzenia do chłodzenia skóry głowy a łysieniem po chemioterapii raka piersi. JAMA, 317(6), 606-614. https://doi.org/10.1001/jama.2016.21038

[18] Smetanay, K., Junio, P., Feißt, M., Seitz, J., Hassel, J. C., Mayer, L., Matthies, L. M., Schumann, A., Hennigs, A., Heil, J., Sohn, C., Jaeger, D., Schneeweiss, A., & Marmé, F. (2019). COOLHAIR: prospektywne randomizowane badanie skuteczności i tolerancji chłodzenia skóry głowy u pacjentek poddawanych chemioterapii (neo)adiuwantowej z powodu wczesnego raka piersi. Breast Cancer Research and Treatment, 173(1), 135-143. https://doi.org/10.1007/s10549-018-4983-8

[19] Carbognin, L., Accetta, C., Di Giorgio, D., Fuso, P., Muratore, M., Tiberi, G., Pavese, F., D'Angelo, T., Fabi, A., Giannarelli, D., Di Leone, A., Magno, S., Garganese, G., Sanchez, A. M., Terribile, D. A., Franceschini, G., Masetti, R., Scambia, G., & Paris, I. (2022). Prospektywne badanie skuteczności i bezpieczeństwa urządzenia do chłodzenia skóry głowy w zapobieganiu łysieniu u kobiet poddawanych chemioterapii (neo)adiuwantowej z powodu raka piersi. Current Oncology, 29(10), 7218-7228. https://doi.org/10.3390/curroncol29100569

[20] The Christie NHS Foundation Trust. (2022). Chłodzenie skóry głowy [Ulotka informacyjna dla pacjentów CHR/CT/1223]. https://www.christie.nhs.uk/media/yp0j40py/1223-scalp-cooling-sact-april-2022.pdf

[21] Guy's and St Thomas' NHS Foundation Trust. (2024). Samodzielne stosowanie chłodzenia skóry głowy. https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/self-application-scalp-cooling

[22] Paxman Coolers Ltd. (2022). Informacje dotyczące bezpieczeństwa chłodzenia skóry głowy Paxman: pozostałe kraje świata. https://paxmanscalpcooling.com/efficacy-safety/rest-of-world-safety-information/

[23] St George's University Hospitals NHS Foundation Trust. (2026, 24 sierpnia). Włosy a choroba nowotworowa. https://www.stgeorges.nhs.uk/service/living-with-and-beyond-cancer-2/managing-physical-consequences-of-cancer-and-cancer-treatment/hair-and-cancer/

[24] Cancer Research UK. (2024, 9 stycznia). Farbowanie włosów i zabiegi pielęgnacyjne po chemioterapii. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/treatment/chemotherapy/living-with/hair-dye

[25] Indenrigs- og Sundhedsministeriet. (2023, 19 grudnia). SUU Alm.del: Endeligt svar på spørgsmål 10 [Ostateczna odpowiedź na pytanie 10 Komisji Zdrowia dotyczące czepków chłodzących skórę głowy]. Folketinget. https://www.ft.dk/samling/20231/almdel/suu/spm/640/svar/2076141/2917577.pdf

[26] Macmillan Cancer Support. (b.d.). Dotacje Macmillan. Dostęp 22 października 2026, z https://www.macmillan.org.uk/local-grants

[27] Stichting tegen Kanker. (b.d.). Algemene voorwaarden [Ogólne warunki wsparcia finansowego]. Dostęp 22 października 2026, z https://financialhelp.cancer.be/sites/default/files/files/regelsfinst.pdf

[28] Ligue contre le cancer, Comité du Gard. (2023). Règlement intérieur de la Commission sociale [Regulamin wewnętrzny komisji socjalnej]. https://www.ligue-cancer.net/sites/default/files/media/downloadable-files/2023-08/commissionsociale_2023-03_-_reglement_interieur.pdf

[29] Macmillan Cancer Support. (2025). Pomoc w pokryciu kosztów opieki zdrowotnej dla osób z chorobą nowotworową. https://www.macmillan.org.uk/cancer-information-and-support/impacts-of-cancer/benefits-and-financial-support/help-with-health-costs

[30] NHS. (2023, 30 czerwca). Peruki i tekstylne wyroby podtrzymujące w ramach NHS. https://www.nhs.uk/nhs-services/help-with-health-costs/wigs-and-fabric-supports-on-the-nhs/

[31] Krebsinformationsdienst, Deutsches Krebsforschungszentrum. (2022). Brustkrebs? Gut informiert bei sozialrechtlichen Fragen [Rak piersi? Rzetelne informacje w kwestiach prawa socjalnego] [Arkusz informacyjny]. https://www.krebsinformationsdienst.de/service/iblatt/brustkrebs-gut-informiert-sozialrecht.pdf

[32] Ministère des Solidarités et de la Santé. (2019, 2 kwietnia). Réponse à la question écrite n° 3671 de M. Xavier Breton [Odpowiedź na pytanie pisemne nr 3671]. Assemblée nationale. https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/15/questions/QANR5L15QE3671.pdf

[33] van den Hurk, C. J. G., van de Poll-Franse, L. V., Breed, W. P. M., Coebergh, J. W. W., & Nortier, J. W. R. (2013). Chłodzenie skóry głowy w celu zapobiegania łysieniu po chemioterapii można uznać za bezpieczne u pacjentek z rakiem piersi. The Breast, 22(5), 1001-1004. https://doi.org/10.1016/j.breast.2013.07.039

[34] Rugo, H. S., Melin, S. A., & Voigt, J. (2017). Chłodzenie skóry głowy podczas adiuwantowej/neoadiuwantowej chemioterapii raka piersi a ryzyko przerzutów do skóry głowy: przegląd systematyczny i metaanaliza. Breast Cancer Research and Treatment, 163(2), 199-205. https://doi.org/10.1007/s10549-017-4185-9

[35] Lemieux, J., Provencher, L., Perron, L., Brisson, J., Amireault, C., Blanchette, C., & Maunsell, E. (2015). Brak wpływu chłodzenia skóry głowy na przeżycie kobiet z rakiem piersi. Breast Cancer Research and Treatment, 149(1), 263-268. https://doi.org/10.1007/s10549-014-3231-0