Belangrijkste punten
- Hospicezorg thuis is zorg voor iemand met een ongeneeslijke ziekte, in de eigen woning, met als doel de kwaliteit van leven te verbeteren [1].
- Deze zorg is niet alleen voor de laatste dagen: in het Verenigd Koninkrijk kan ze beginnen zodra wordt vastgesteld dat een ziekte terminaal is, ongeacht hoelang iemand nog te leven heeft [1].
- Pijn en benauwdheid zijn twee van de meest voorkomende en ernstige symptomen bij mensen die palliatieve zorg nodig hebben. Volgens de WHO kunnen opioïden beide verlichten [2].
- Als een overlijden thuis wordt verwacht, adviseert een NHS-zorginstelling om de wijkverpleegkundige of huisarts te bellen zodra je daartoe in staat bent, overdag of 's nachts [3].
- De ondersteuning stopt niet bij het overlijden: volgens de NHS loopt hospicezorg door in de rouwperiode [1].
Wanneer het doel verschuift van genezing naar comfort
Waarschijnlijk ben je hier terechtgekomen omdat iemand je heeft verteld, of laten doorschemeren, dat de behandeling niet meer werkt. Misschien zei de oncoloog dat er niets meer te proberen valt. Misschien noemde een verpleegkundige hospicezorg en voelde dat woord als een steen op je borst. Kiezen voor hospicezorg thuis is een van de moeilijkste beslissingen waar een familie voor kan komen te staan, en niemand kan ervoor oefenen.
Begin daarom hiermee: kiezen voor hospicezorg is niet opgeven. De strijd krijgt alleen een ander doel. In plaats van tegen de kanker te vechten, ga je de pijn, de angst en het verlies van goede dagen te lijf.
De meeste richtlijnen hier komen uit het Verenigd Koninkrijk (de NHS en NICE), aangevuld met informatie van de WHO en de European Association for Palliative Care (EAPC). Regels en voorzieningen kunnen anders zijn waar jij woont. Gebruik deze informatie om te bepalen welke vragen je wilt stellen en bespreek de details vervolgens met je eigen zorgteam. Als dit artikel en je verpleegkundige elkaar tegenspreken, volg dan je verpleegkundige.

Wat hospicezorg thuis eigenlijk inhoudt
Hospicezorg is een manier van zorgen, geen plek. De NHS noemt het "een vorm van zorg, in plaats van iets dat in een specifiek gebouw plaatsvindt" [1]. Deze zorg kan worden gegeven in de eigen woning, in een woonzorgcentrum of via dagbezoeken aan een hospice [1]. Thuis betekent dat dezelfde aanpak in het huis waar iemand al veertig jaar woont, of in jouw logeerkamer.
De NHS omschrijft het doel als het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met een ongeneeslijke ziekte [1]. De vraag verschuift dus van "wat kunnen we aan de ziekte doen?" naar "wat zou vandaag beter maken?"
Hospicezorg is niet alleen voor de laatste dagen. Volgens de NHS is het niet iets wat je alleen krijgt als je stervende bent [1]. De zorg kan beginnen zodra wordt vastgesteld dat een ziekte terminaal is en doorgaan tot het levenseinde, ongeacht hoelang dat nog duurt [1]. Sommige mensen onderbreken de zorg wanneer hun toestand stabiel is en ze zich goed voelen. Anderen krijgen meerdere afzonderlijke periodes zorg [1].
Misschien heb je gelezen dat hospicezorg alleen voor de laatste zes levensmaanden is. Dat is een Amerikaanse verzekeringsregel: voor vergoeding van hospicezorg via Medicare moeten artsen verklaren dat de levensverwachting 6 maanden of korter is [4]. De NHS beschrijft hospicezorg in het Verenigd Koninkrijk anders, zoals hierboven uitgelegd [1]. En elke inschatting van hoelang iemand nog heeft, blijft precies dat: een inschatting.
Palliatieve zorg en hospicezorg: wat is het verschil
Deze woorden worden niet overal op dezelfde manier gebruikt. De EAPC wijst erop dat sommige landen een duidelijk onderscheid maken tussen hospicezorg en palliatieve zorg, terwijl andere landen de termen door elkaar gebruiken [5]. Als een arts een van deze woorden gebruikt, vraag dan wat die ermee bedoelt.
Betekent palliatieve zorg dus dat je stervende bent? Nee. De WHO noemt de opvatting dat deze zorg alleen voor de laatste levensweken is een misvatting [2].
| In één oogopslag | Palliatieve zorg | Hospicezorg |
|---|---|---|
| Belangrijkste doel | Een betere kwaliteit van leven voor mensen met een levensbedreigende ziekte en hun familie [2] | Een betere kwaliteit van leven voor mensen met een ongeneeslijke ziekte, met zorg die ook hun naasten ondersteunt [1] |
| Wanneer het kan beginnen | Vroeg in het ziekteverloop, ook naast behandelingen zoals chemotherapie [6] | Zodra wordt vastgesteld dat een ziekte terminaal is [1] |
| Waar de zorg wordt gegeven | In ziekenhuizen, op palliatieve afdelingen, in hospices en door thuiszorgteams in de eerstelijnszorg [6] | Thuis, in een woonzorgcentrum of via dagbezoeken aan een hospice [1] |
| Alleen voor het allerlaatste deel van het leven? | Nee. De WHO noemt dit een misvatting [2] | Nee. Volgens de NHS klopt dit niet [1] |
Lees voor de volledige vergelijking onze gids over Palliatieve zorg en hospicezorg: het echte verschil (en waarom dat nu belangrijk is, niet pas later). Specifiek voor zorg thuis beschrijft onze gids Wat is palliatieve zorg thuis? Een complete gids voor patiënten en families hoe dat eruitziet. Beide gidsen gebruiken vooral Amerikaanse voorbeelden, met name voor kosten en vergoedingen. Lees die onderdelen dus als informatie over Amerikaanse regels.
Wie komt ervoor in aanmerking en hoe begin je?
Begin met een gesprek met de arts of verpleegkundige van je naaste. In het Verenigd Koninkrijk kun je ook zelf contact opnemen met een hospice, al vraagt het team meestal daarnaast om een verwijzing [1]. Er is beperkt plek, maar een hospice in de buurt kan je vertellen wat er beschikbaar is [1].
In het Verenigd Koninkrijk is hospicezorg zelf gratis, gefinancierd door de NHS en donaties van het publiek [1]. Voor thuiszorg in bredere zin hangen de kosten volgens de NHS af van het soort zorg en van waar je in het Verenigd Koninkrijk woont [7]. Als je je zorgen maakt over geld, is onze gids Financiële hulp voor kankerpatiënten: subsidies, uitkeringen en hoe je die aanvraagt een goed startpunt, met voorbeelden uit acht Europese landen.
Met welk zorgstelsel je ook te maken hebt: vraag wie de zorgbehoefte thuis komt beoordelen en wanneer, wie je vaste contactpersoon is en wat er in de eerste dagen wordt geregeld.
Hoe weet je dat het tijd is?
Dit is de vraag die moeilijk hardop te stellen is, dus laten we hem uitspreken. Zorgverleners gebruiken een checklist, de Supportive and Palliative Care Indicators Tool (SPICT), om mensen te helpen herkennen van wie de gezondheid achteruitgaat. De algemene signalen zijn onder meer [8]:
- Dringende of acute ziekenhuisopnames of ziekenhuisbezoeken
- Beperkt of afnemend functioneren, met weinig kans op herstel
- Meer afhankelijkheid van anderen voor zorg door lichamelijke of psychische gezondheidsproblemen
- Een mantelzorger die meer hulp en ondersteuning nodig heeft
- Voortschrijdend gewichtsverlies, ondergewicht of een lage spiermassa
- Symptomen die ondanks de best mogelijke behandeling blijven bestaan
- De persoon of familie vraagt om palliatieve zorg, kiest ervoor de behandeling te verminderen of te stoppen, of wil de kwaliteit van leven centraal stellen
Als je enkele van deze signalen herkent, is dat een reden om met het zorgteam te praten over palliatieve zorg en of hospicezorg iets kan toevoegen. Het aankaarten is een gesprek, geen beslissing. Volgens de WHO is palliatieve zorg het effectiefst als ze vroeg in het ziekteverloop wordt overwogen [2].
Als de oncoloog heeft gezegd dat er geen chemotherapie meer te proberen valt, legt onze gids Als de oncoloog zegt: geen chemo meer — wat dat betekent en wat er daarna komt uit wat dat kan betekenen en wat de volgende stappen zijn.
Het hospiceteam: wie komt er bij u thuis
Het kan vreemd voelen om zorgverleners in huis te hebben tijdens de meest persoonlijke periode van uw leven. Geef dat gerust aan en vraag of bezoeken kunnen plaatsvinden op momenten die u goed uitkomen.
Een hospiceteam kan bestaan uit artsen, verpleegkundigen, verzorgenden, maatschappelijk werkers, therapeuten, psychosociaal hulpverleners, geestelijk verzorgers en getrainde vrijwilligers [1]. Voor zorg thuis kan uw huisarts wijkverpleging regelen. Ook kunnen verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg bij u langskomen [7]. Hieronder ziet u wie u mogelijk ontmoet en welke vragen u aan hen kunt stellen:
| Wie u mogelijk ontmoet | Waarover u vragen kunt stellen |
|---|---|
| Arts | Het medisch behandelplan, waarvoor elk medicijn dient en wat u kunt verwachten |
| Verpleegkundige | Pijn, benauwdheid, misselijkheid en andere klachten, en wanneer u moet bellen |
| Maatschappelijk werker | Praktische en financiële vragen, papierwerk en zorgen binnen het gezin |
| Psychosociaal hulpverlener of geestelijk verzorger | Emotionele of spirituele ondersteuning, ongeacht uw levensovertuiging |
| Getrainde vrijwilliger | Gezelschap, of de mogelijkheid om bij uw naaste te blijven zodat u kunt uitrusten |
De nuttigste vraag is eenvoudig: wie bellen we om drie uur 's nachts? De kwaliteitsstandaard van NICE voor zorg rond het levenseinde bij volwassenen stelt dat volwassenen die hun levenseinde naderen en hun mantelzorgers 24 uur per dag, 7 dagen per week toegang moeten hebben tot ondersteuning [9]. Voor zorgaanbieders voegt de standaard daaraan toe dat dit ook een advieslijn omvat en een apotheekdienst buiten kantooruren met toegang tot medicijnen voor zorg rond het levenseinde [9]. Vraag om het telefoonnummer voordat u het nodig hebt en bewaar het samen met een notitieboekje met namen en vragen op een plek die u ook in het donker kunt vinden.
Pijn, klachten, medicijnen en hulpmiddelen thuis
Zal mijn naaste pijn hebben? Laten we die angst rechtstreeks bespreken. Pijn en ademhalingsproblemen behoren tot de meest voorkomende en ernstige klachten bij mensen die palliatieve zorg nodig hebben [2]. Voor beide zijn behandelingen beschikbaar: volgens de WHO zijn opioïden essentieel voor pijnbestrijding en kunnen ze ook benauwdheid verlichten [2].
Volgens de NHS zijn pijnstillende medicijnen in het Verenigd Koninkrijk beschikbaar voor gebruik thuis en in ziekenhuizen, hospices en verzorgings- en verpleeghuizen [10]. De arts of verpleegkundige beoordeelt de pijn en kiest een geschikt medicijn en een passende dosis, waarbij de minst sterke pijnstiller wordt gebruikt die de persoon pijnvrij houdt [10].
Als morfine u bang maakt, zeg dat dan. De NHS noemt drie veelvoorkomende zorgen over sterke pijnstillers zoals morfine: dat ze verslavend kunnen zijn, dat ze later minder goed zullen werken als er te vroeg mee wordt begonnen en dat het gebruik ervan kan betekenen dat het levenseinde nabij is [10]. Uw arts, verpleegkundige of palliatief zorgteam kan uw zorgen met u bespreken en u geruststellen [10].
Over de vraag of opioïden het leven verkorten, concludeerde een redactioneel artikel in BMJ Supportive & Palliative Care dat juist gebruikte opioïden de levensduur aan het levenseinde niet lijken te verkorten, hoewel dit niet in hoogwaardig onderzoek is onderzocht [11]. Het artikel stelt ook dat er aan het levenseinde geen rechtvaardiging is om zorgvuldig afgestemde doseringen te stoppen of te verlagen met als doel het leven te verlengen [11]. Het gaat om een redactioneel artikel van deskundigen, niet om een nieuw klinisch onderzoek. Vraag uw zorgteam daarom wat dit in uw situatie betekent.
Vraag ook naar medicijnen die vooraf kunnen worden voorgeschreven voor klachten die mogelijk ontstaan. NICE adviseert zorgverleners om te beoordelen welke medicijnen iemand nodig zou kunnen hebben voor klachten die in de laatste levensdagen kunnen optreden, zoals onrust, angst, benauwdheid, misselijkheid en braken, reutelen door slijm in de luchtwegen en pijn [12]. Vraag ook naar hulpmiddelen, zoals een verstelbaar bed, een drukverlagend matras of een postoel, en wie die in uw woonplaats regelt en betaalt. Volgens de NHS kunnen gemeentelijke sociale diensten in het Verenigd Koninkrijk verschillende diensten en hulpmiddelen aanbieden [7].
Wilt u meer weten over blijvende gevolgen van eerdere behandelingen, zoals vermoeidheid of chronische pijn? Onze gids over Langetermijnbijwerkingen van kankerbehandelingen: wat mensen die kanker hebben overleefd moeten weten gaat hierop in.
Hoe de laatste weken en dagen er vaak uitzien
Dit is het deel waarop niemand u voorbereidt, terwijl u juist hierover duidelijkheid nodig hebt. Daarom zullen we er open over zijn. Volgens de NHS treden er waarschijnlijk lichamelijke veranderingen op wanneer iemand stervende is. Die komen bij de meeste mensen voor, ongeacht hun ziekte [13].
Uw naaste zal zich steeds vermoeider en slaperiger gaan voelen, waarschijnlijk meer slapen en na verloop van tijd afwisselend wel en niet bij bewustzijn zijn [13].
Dat iemand niet meer eet, kan het moeilijkst zijn om aan te zien. Volgens de NHS komt dit vaak voor bij mensen die stervende zijn en hoeven familieleden en mantelzorgers hen niet te dwingen om te eten [13]. NHS inform legt uit dat het normaal is om te stoppen met eten en drinken, dat een droog uitziende mond niet betekent dat iemand uitgedroogd is en dat u slokjes water kunt aanbieden als uw naaste wil drinken en kan slikken [14]. Als slikken niet meer lukt, kunt u de lippen met water bevochtigen [13]. NICE voegt daaraan toe dat het zorgteam de risico's en voordelen van medisch ondersteunde vochttoediening moet bespreken met de persoon zelf en diens naasten [12].
De ademhaling kan onregelmatiger worden en perioden van diepe, snelle ademhaling kunnen worden gevolgd door een adempauze [13]. Slijm kan zich ophopen en een reutelend geluid veroorzaken [13]. Dat kan naar zijn om te horen, maar volgens NHS inform heeft de stervende daar meestal zelf geen last van [14]. Handen en voeten kunnen koud aanvoelen door veranderingen in de bloedsomloop [13]. De huid kan gemarmerd, blauw of vlekkerig worden [14].
Sommige mensen raken vóór hun overlijden volledig buiten bewustzijn. Dit kan kort duren, maar ook meerdere dagen [14]. Ook als iemand slaapt of rust, of dat lijkt te doen, kan diegene u mogelijk nog horen [14]. Houd de hand van uw naaste vast, lees voor of zet diens lievelingsmuziek op [14]. Als u niet weet wat u moet zeggen, biedt onze gids Wat u kunt zeggen tegen iemand die aan kanker sterft voorbeelden van helpende woorden en uitspraken die u beter kunt vermijden. Ook leest u hoe u voor uzelf kunt zorgen bij anticiperende rouw.
| ✓ Wel doen | ✗ Niet doen |
|---|---|
| Praat tegen uw naaste, ook als die lijkt te slapen [14] | Aandringen op eten [13] |
| Bevochtig de lippen als slikken niet meer lukt [13] | Ervan uitgaan dat uw naaste u niet kan horen [14] |
| Zet geliefde muziek op of lees voor [14] | Uit zenuwen elke stilte opvullen |
| Bel de verpleegkundige als u zich ergens zorgen over maakt | Een beangstigend symptoom in uw eentje proberen op te vangen |
| Neem pauzes, eet en slaap wanneer dat kan | U schuldig voelen als u even de kamer uitgaat |
Wanneer iemand thuis overlijdt en het overlijden werd verwacht, moet een zorgverlener het overlijden vaststellen [15]. Een NHS-zorgorganisatie adviseert om de wijkverpleegkundige of huisarts te bellen zodra u zich daartoe in staat voelt, overdag of 's nachts [3]. Een andere adviseert om tijdens openingstijden de huisartsenpraktijk te bellen en om een huisbezoek van de huisarts te vragen, of buiten openingstijden NHS 111 te bellen en te vragen of een bevoegde zorgverlener kan langskomen [15]. Buiten het Verenigd Koninkrijk kunnen de telefoonnummers en procedures anders zijn. Vraag uw zorgteam daarom vooraf: wie bellen we, op welk nummer en wat gebeurt er daarna?
Rouw kan al vóór een overlijden beginnen. NHS Education for Scotland omschrijft anticiperende rouw als de gevoelens van verlies die iemand ervaart voordat een overlijden plaatsvindt [16]. Als u dit bij uzelf herkent, doet u niets verkeerd.

Als het om je ouder gaat: hospicezorg als volwassen kind
Zorgen voor een stervende ouder brengt een eigen zwaarte met zich mee. Als volwassen kind maak je misschien een vreemde rolwisseling mee: degene die je heeft grootgebracht, heeft nu nodig dat jij voor hem of haar opkomt en beslissingen neemt. Dat kan zowel verkeerd als ondraaglijk verdrietig voelen.
Misschien doe je dit samen met broers of zussen die er anders over denken. De één wil alles proberen, de ander wil loslaten, en jij zit ertussenin terwijl je zelf rouwt. Een hospiceteam kan ook maatschappelijk werkers hebben [1]. Vraag of iemand het gezin kan helpen om alles te bespreken en de taken te verdelen.
Als alles op jouw schouders terechtkomt, bedenk dan dat je ouder er niet mee geholpen is als jij jezelf volledig uitput. Vraag naar respijtzorg. Volgens de NHS biedt niet elk hospice dit aan, dus vraag er rechtstreeks naar bij jouw hospice [1]. Als een vrijwilliger aanbiedt om een middag bij je moeder te zitten, zeg dan ja. Als jij het grootste deel van de zorg draagt, of juist de broer of zus bent die wil helpen, lees dan onze gids over Zorgen voor mantelzorgers: praktische en emotionele steun voor mantelzorgers van kankerpatiënten. Daarin bespreken we de stress die mantelzorgers ervaren en praktische en emotionele manieren om hen te ondersteunen.
Schuldgevoel kan ongevraagd opduiken: omdat je niet vaker op bezoek gaat, omdat je naast verdriet ook opluchting voelt, omdat je wilt dat het voorbij is zodat het lijden stopt. Niets daarvan maakt je een slecht kind. Het maakt je menselijk, en waarschijnlijk uitgeput.
Als je hebt gezocht naar hoe je omgaat met een ouder die aan kanker sterft, of hoe je iemand met terminale kanker steunt wanneer het je eigen moeder of vader is, is het praktische antwoord eenvoudiger dan je misschien verwacht. Wees er. Zeg wat belangrijk is zolang daar nog tijd voor is. En vraag het team om uit te leggen wat er gebeurt.
Vragen om aan je hospiceteam te stellen
Goede vragen schieten je vaak juist niet te binnen wanneer je ze nodig hebt. Schrijf deze daarom op en neem ze mee naar het eerste gesprek. Geen enkele vraag is te klein.
Over de dagelijkse zorg
- Wie is onze vaste verpleegkundige, en hoe bereiken we iemand 's nachts en in het weekend?
- Wat moeten we in een noodgeval doen voordat jullie er zijn?
- Welke zorg wordt vergoed waar wij wonen, en wat moeten we mogelijk zelf betalen?
Over comfort
- Hoe gaan jullie pijn en benauwdheid behandelen?
- Zijn er vooraf medicijnen voorgeschreven voor klachten die kunnen ontstaan, en wanneer gebruiken we welk middel?
- Hoe merken we dat onze naaste zich niet prettig voelt als die dat zelf niet kan vertellen?
Over wat er gaat komen
- Op welke veranderingen moeten we letten naarmate het ziekteproces vordert?
- Wie bellen we wanneer onze naaste overlijdt, en wat gebeurt er daarna?
Over steun voor jou
- Welke hulp is er voor mij als mantelzorger?
- Is respijtzorg mogelijk als ik even rust nodig heb?
- Welke ondersteuning krijgt de familie na het overlijden?
Daarna: rouwondersteuning voor de familie
Hospicezorg houdt niet op op de dag dat iemand overlijdt: volgens de NHS omvat deze zorg ook de naasten van de patiënt en loopt ze door tijdens de rouwperiode [1]. Ook de WHO noemt rouwbegeleiding als onderdeel van palliatieve zorg [2]. Vraag wat het hospice de familie biedt en hoelang.
Rouw verloopt niet volgens een vast patroon. De NHS zegt het duidelijk: er is geen goede of foute manier om je te voelen [17]. Gevoelens zijn er misschien niet voortdurend, en heftige emoties kunnen onverwacht opkomen [17]. Een liedje in een winkel, een geur of een lege stoel kan genoeg zijn.
De NHS raadt aan om over je gevoelens te praten met een vriend, familielid, zorgverlener of hulpverlener, en noemt organisaties die kunnen helpen, waaronder Cruse Bereavement Support [17]. Waar je ook woont, vraag je hospice of huisarts welke rouwondersteuning er in de buurt is.
Als je wilt praten met mensen die je begrijpen, kun je terecht in onze online community voor steun bij kanker, een gratis Discord-omgeving voor jonge Europeanen die met kanker te maken hebben en hun mantelzorgers. En als het je allemaal te veel begint te worden, bespreekt onze voorlichtingsvideo over mentale gezondheid na kanker manieren om voor jezelf te zorgen en het belang van professionele hulp zoeken. De video is bedoeld voor jonge mensen die kanker hebben overleefd, maar delen ervan kunnen ook jou helpen.
Tot slot
Als je tot hier hebt gelezen, draag je een zware last voor iemand van wie je houdt. Die zorg is waar alles hierboven om draait.
De volgende stappen: praat met de arts of verpleegkundige over hospicezorg thuis, schrijf je vragen op en zeg ja wanneer mensen hulp aanbieden. Je hoeft dit niet alleen te doen, en je hoeft het niet perfect te doen.
Bronnen
[1] NHS. (2026, 26 februari). Hospicezorg. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/end-of-life-care/where-you-can-have-care/hospice-care/
[2] World Health Organization. (2020, 5 augustus). Palliatieve zorg [Factsheet]. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/palliative-care
[3] Kingston and Richmond NHS Foundation Trust. (2026, 6 maart). Nadat iemand thuis is overleden. https://www.kingstonandrichmond.nhs.uk/patients-and-families/patient-leaflets/after-someone-dies-home
[4] U.S. Centers for Medicare and Medicaid Services. (z.d.). Hospicezorg. Medicare.gov. Geraadpleegd op 12 november 2026, via https://www.medicare.gov/coverage/hospice-care
[5] Radbruch, L., & Payne, S. (2009). Witboek over standaarden en normen voor hospicezorg en palliatieve zorg in Europa: deel 1. European Journal of Palliative Care, 16(6), 278-289. https://eapcnet.org/download/forPublications/StandardsWPEJPC2010.pdf
[6] World Health Organization Regional Office for Europe. (2023, 1 juni). Palliatieve zorg [Factsheet]. https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/palliative-care
[7] NHS. (2024, 22 augustus). Zorg in de laatste levensfase thuis. https://www.nhs.uk/conditions/end-of-life-care/care-at-home/
[8] Instrument met indicatoren voor ondersteunende en palliatieve zorg (SPICT). (2025). https://medicine.st-andrews.ac.uk/spict/wp-content/uploads/sites/74/2025/05/20250519-SPICT-2025-Record.pdf
[9] National Institute for Health and Care Excellence. (2021, 2 september). Zorg voor volwassenen in de laatste levensfase (NICE-kwaliteitsstandaard QS13). https://nice.org.uk/guidance/qs13/resources/end-of-life-care-for-adults-2098483631557
[10] NHS. (2023, 4 september). Behandeling van pijn en andere symptomen in de laatste levensfase. https://www.nhs.uk/conditions/end-of-life-care/your-wellbeing/controlling-pain-and-other-symptoms/
[11] Boland, J. W., & Bennett, M. I. (2020). Stand van de wetenschap: opioïden en overleving bij de behandeling van kankerpijn [Redactioneel]. BMJ Supportive & Palliative Care, 10(4), 379-380. https://doi.org/10.1136/bmjspcare-2020-002624
[12] National Institute for Health and Care Excellence. (2015, 16 december). Zorg voor stervende volwassenen in de laatste levensdagen (NICE-richtlijn NG31). https://nice.org.uk/guidance/ng31/resources/care-of-dying-adults-in-the-last-days-of-life-1837387324357
[13] NHS. (2023, 26 oktober). Veranderingen in de laatste levensuren en -dagen. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/end-of-life-care/your-wellbeing/changes-in-the-last-hours-and-days/
[14] NHS inform. (2024, 1 mei). Wat er gebeurt wanneer iemand stervende is. https://www.nhsinform.scot/care-support-and-rights/palliative-care/dying-death-and-grief/what-happens-when-someone-is-dying/
[15] Royal Free London NHS Foundation Trust. (2024, 23 oktober). Wat te doen na een verwacht overlijden van een patiënt thuis (Folder RFL912, versie 3). https://www.royalfree.nhs.uk/patients-and-visitors/patient-information-leaflets/what-do-following-expected-death-patient-home
[16] NHS Education for Scotland. (z.d.). Anticiperende rouw: een nieuw educatief hulpmiddel voor medewerkers in de gezondheidszorg en maatschappelijke zorg. https://www.sad.scot.nhs.uk/media/16701/anticipatory-grief.pdf
[17] NHS. (2026, 14 juli). Rouw na een overlijden of verlies. https://nhs.uk/mental-health/feelings-symptoms-behaviours/feelings-and-symptoms/grief-bereavement-loss
Dit artikel biedt uitsluitend informatieve ondersteuning en is geen vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Raadpleeg altijd uw zorgverlener bij medische beslissingen.

Deze inhoud is gemaakt tijdens het project YARN, medegefinancierd in het kader van het EU4Health-programma in 2025-2028 (subsidieovereenkomst nr. 101219053).




