Skip to main content
Wat zeg je tegen iemand die chemo krijgt: steunende woorden en tips
Psychosociale zorgAlleArtikelYARN

Wat zeg je tegen iemand die chemo krijgt: steunende woorden en tips

Wat je zegt tegen iemand die chemo krijgt, hangt af van de fase van de behandeling. Hier vind je woorden voor het eerste infuus, de zware periode halverwege en de laatste behandeling, plus appjes om te sturen en uitspraken om te vermijden.

Geschreven doorIrina Kolomiiets
Gecontroleerd doorŠarūnas Narbutas
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:

Belangrijkste punten

  • Wat je zegt tegen iemand die chemo krijgt, hangt af van het moment. Een bericht vóór het eerste infuus vraagt om heel andere woorden dan een bericht halverwege de behandeling.
  • De beste uitspraken zijn kort en concreet, en leggen geen druk op de patiënt om te reageren of dankbaarheid te tonen.
  • Vermijd "je bent zo sterk" en "blijf positief". Geef de ander de ruimte om te vertellen hoe zwaar het echt is.
  • Bied concrete hulp aan ("Ik zet dinsdag om zes uur soep bij je deur. Zet de koelbox maar buiten.") in plaats van een open aanbod te doen ("laat maar weten als je iets nodig hebt").
  • Een appje is vaak prettiger dan een telefoontje. Met "je hoeft niet te reageren" neem je de sociale druk om te antwoorden weg.
  • Als je echt niet weet wat je moet zeggen, zeg dat dan. "Ik kan de juiste woorden niet vinden, maar ik ben er voor je" is een van de liefdevolste dingen die je kunt sturen.

Bedenken wat je moet zeggen tegen iemand die chemo krijgt, kan ervoor zorgen dat je twintig minuten naar je telefoon staart, typt en weer wist. Je stelt je niet aan. Je bent voorzichtig, want chemo is niet zoals andere ziektes en de gebruikelijke woorden passen niet helemaal.

Je kunt een kankerbehandeling gemakkelijk zien als één lange, gelijkmatige periode. Maar zo werkt chemo niet. Meestal wordt die in kuren gegeven [1]. Vermoeidheid is vaak het hevigst tegen het einde van de behandeling [2], dus je vriend of vriendin kan zich tijdens latere kuren beroerder voelen dan tijdens de eerste. De emoties veranderen met elk infuus, elke scan en elke dag waarop de uitputting toeslaat.

Zoek je naar woorden voor iemand die met chemo begint, of naar een appje voor een vriend of vriendin die midden in het zware behandeltraject zit? Dan is deze gids voor jou. Je vindt voorbeeldzinnen voor specifieke momenten, appjes die je kunt kopiëren en plakken, een duidelijke lijst met wat je beter niet zegt en praktische hulp die meer betekent dan welk bericht ook.

Onthoud voordat we beginnen één ding: er op een onvolmaakte manier zijn is altijd beter dan uit angst niets van je laten horen.

Waarom chemo anders is en algemeen advies over kanker tekortschiet

Chemotherapie is geen eenmalige gebeurtenis. Elke kuur bestaat meestal uit een behandeling, gevolgd door een rustperiode van een paar dagen of weken zodat het lichaam kan herstellen, en daarna begint de volgende kuur [1]. Elke kuur heeft een eigen ritme. Als je wilt dat je woorden goed aankomen, helpt het om ongeveer te weten wat je dierbare doormaakt op de dag dat je ze stuurt.

Elk behandelschema is anders, maar een paar dingen zijn goed om te weten. De dagen direct na een infuus kunnen zwaar zijn. Eten kan een paar dagen moeilijk zijn en bij sommige middelen is de kans op diarree het grootst in de eerste dagen [2]. Als er zweertjes in de mond ontstaan, gebeurt dat mogelijk ongeveer 5 tot 10 dagen na de behandeling [2]. Daarnaast is er een risico dat je gemakkelijk over het hoofd ziet. Ongeveer 7 tot 14 dagen na elke behandeling bereikt het aantal witte bloedcellen vaak het laagste punt, waardoor het lichaam infecties moeilijker kan bestrijden [3]. Dat je vriend of vriendin zich op een dag goed voelt, betekent dus niet dat je veilig met een snotneus op bezoek kunt. Daarna begint de volgende kuur.

Daar komen nog dingen bij die gemakkelijk over het hoofd worden gezien. Geheugen- en concentratieproblemen zijn veelvoorkomende bijwerkingen [4], waardoor lange berichten moeilijk te verwerken kunnen zijn. Eten kan bitter of metaalachtig smaken, of helemaal nergens naar [2], waardoor een lievelingsgerecht ineens niet meer in de smaak valt. Een verkoudheid waar jij weinig last van zou hebben, kan ernstig worden voor iemand met weinig witte bloedcellen. Daarom moet iedereen die ziek is uit de buurt blijven [3]. Als de medicijnen haaruitval veroorzaken, begint die meestal 2 tot 3 weken na de start van de behandeling. Veel mensen vinden dat ingrijpend [5]. En dan zijn er nog de scans. De spanning daaromheen komt zo vaak voor dat er een eigen naam voor bestaat: scanangst [6].

Je hoeft dit niet allemaal uit je hoofd te leren. Onthoud vooral dat je woorden moeten aansluiten bij waar je dierbare zich in de kuur bevindt, niet bij waar jij denkt dat die zich bevindt.

De emotionele cyclus die je gemakkelijk mist

Gevoelens tijdens chemo staan niet stil. De stemming kan snel omslaan en dat is een normale reactie op een kankerdiagnose [7]. Je vriend of vriendin kan bij de diagnose hoopvol zijn, vreselijk opzien tegen de eerste kuur, schrikken van de eerste bijwerkingen, halverwege uitgeput raken en aan het einde een verwarrende mengeling van opluchting en angst voelen.

Elke fase vraagt om andere woorden. Een peptalk die in week één welkom was geweest, kan in week twaalf hard aankomen. Lees verder voor voorbeeldzinnen die bij elke fase passen.

05.2 artikel

Wat zeg je vóór de eerste chemobehandeling?

De dagen vóór de eerste kuur kunnen vol spanning zitten. Je vriend of vriendin heeft waarschijnlijk al weken vol prikken, scans en gesprekken achter de rug. Nu gaat de daadwerkelijke behandeling beginnen en speelt elk ooit gehoord horrorverhaal misschien door het hoofd.

Het slechtste wat je nu kunt sturen, is een motiverende toespraak. Je dierbare heeft geen coaching nodig, maar het gevoel er niet alleen voor te staan.

Probeer een van deze zinnen:

  • "Ik denk morgen aan je. Je hoeft niet te reageren. Dat wilde ik je gewoon laten weten."
  • "Hoe morgen ook loopt, ik ben er voor je: ervoor, tijdens en erna."
  • "Geen peptalk, geen advies. Alleen een heleboel liefs."
  • "Ik heb een tasje voor je ingepakt voor tijdens het infuus en zet het vanavond bij je deur. Ongeparfumeerde lotion, zachte sokken, gembersnoepjes en een lekker onnozel boek."
  • "Je hoeft morgen niet dapper te zijn. Je hoeft er alleen maar naartoe te gaan. Meer niet."

Zie je wat deze berichten gemeen hebben? Ze zijn kort. Ze stellen geen vragen. Ze beloven geen uitkomsten. Ze vragen niet van de patiënt om jou gerust te stellen dat het wel goed komt.

Wat zet je in een appje vóór de chemo?

Houd het bij minder dan drie zinnen. Vermijd alles wat energie kost om te beantwoorden. Sluit af met "je hoeft niet te reageren" of iets vergelijkbaars.

Twee voorbeeldberichten die je vanavond kunt kopiëren en sturen:

Voorbeeld 1: "Ik denk morgen aan je. Je hoeft niets met dit bericht. Ik wilde je gewoon van een afstandje laten voelen dat mijn hand op je schouder rust."

Voorbeeld 2: "Morgen is je eerste kuur. Ik stuur je de hele dag in stilte goede energie. Je hoeft me niet op de hoogte te houden. Ik laat later deze week weer van me horen."

Lees ook · Psychosociale zorgWat stop je in een verwenpakket voor iemand met kanker: attente ideeën die echt helpenWat je in een verwenpakket voor iemand met kanker stopt, hangt af van de behandeling. Hier vind je ideeën voor comfort bij chemotherapie, radiotherapie en na een operatie, snacks bij misselijkheid en smaakveranderingen, wat je beter weglaat en suggesties voor elk budget.

Wat je kunt zeggen halverwege de behandeling (de zware middenfase)

Dit is de periode waarin steun ongemerkt kan afnemen. In een Brits onderzoek onder mensen die voor darmkanker waren behandeld, meldde bijna drie op de tien dat de steun in de twee jaar na de operatie afnam [8].

Tegen de derde of vierde kuur zijn de vrienden die bij de diagnose klaarstonden misschien weer opgegaan in hun eigen leven. Je naaste is mogelijk uitgeput, misschien kaal, misschien misselijk, en voelt zich in stilte vergeten. Er worden geen maaltijden meer gebracht. De telefoon blijft stil. En misschien deelt je naaste geen updates meer, omdat het te vermoeiend is om steeds hetzelfde gesprek te voeren.

Juist dan zijn korte, regelmatige en onvoorwaardelijke berichtjes het belangrijkst.

Probeer eens:

  • "Ik denk nog steeds aan je. Ik ben er nog steeds. Daar is niets aan veranderd."
  • "Je hoeft me geen update te geven. Ik wilde je alleen laten weten dat ik er nog ben."
  • "Ik zit net met een kop koffie en moest aan je denken."
  • "Je hoeft je vandaag niet goed te voelen."
  • "Deze middenfase is loodzwaar. En toch ga je door."

Regelmaat is belangrijker dan intensiteit. Elke dinsdag een kort berichtje is meer waard dan eens per maand een lang, emotioneel bericht.

Wat je kunt zeggen op een zware chemodag

Wanneer misselijkheid, wondjes in de mond, vermoeidheid of wanhoop op hun ergst zijn, kunnen opgewekte berichten als druk voelen. Cancer Research UK raadt af om mensen te zeggen dat ze "sterk moeten zijn" of "positief moeten blijven", omdat ze daardoor het gevoel krijgen dat ze zich op een bepaalde manier moeten gedragen [7]. "Blijf sterk!" is niet bemoedigend als je zelfs geen water kunt binnenhouden. Het is uitputtend.

Zinnen die hun gevoelens erkennen, geven ruimte om je ellendig te voelen:

  • "Het is begrijpelijk dat dit nu onmogelijk voelt."
  • "Je bent vandaag niemand positiviteit verschuldigd."
  • "Rusten is op dit moment het enige wat je hoeft te doen."
  • "Die dagen waarop je helemaal instort zijn loodzwaar. Wat naar voor je."

Een tip die misschien tegen je gevoel ingaat: vraag op zo'n dag niet "hoe voel je je?" Het eerlijke antwoord is "vreselijk", en nu moet je naaste zich tegenover jou ook nog groot houden. Stuur iets waarop helemaal geen antwoord nodig is.

Wat je kunt zeggen als iemand zegt: "Ik kan dit niet meer"

Ergens halverwege de behandeling zegt je vriend of vriendin misschien dat het niet meer gaat. Misschien gebeurt dat vaker dan eens. Dat is beangstigend om te horen, en je eerste neiging zal zijn om oplossingen te zoeken, moed in te spreken of overlevingscijfers aan te halen.

Weersta die neiging.

Probeer in plaats daarvan:

  • "Dat begrijp ik. Dit is loodzwaar."
  • "Je hoeft nu nog niet te bedenken hoe je morgen doorkomt."
  • "Ik ben hier. Ik ga nergens heen."
  • "Vertel me wat het komende uur ook maar één procent makkelijker zou maken."

Als de wanhoop heel zwaar voelt of niet afneemt, moedig je naaste dan voorzichtig aan om dit met het behandelteam te bespreken. Patiënten ondersteunen tijdens de behandeling hoort bij het werk van dat team, en het kan je naaste wijzen op ondersteuning in de buurt [1]. Iets als "Zou je verpleegkundig specialist je kunnen helpen iemand te vinden om mee te praten? Geen druk, gewoon een gedachte" opent een deur zonder te duwen.

En als je vriend of vriendin ooit iets zegt waardoor je vreest voor diens veiligheid, bijvoorbeeld over een einde aan het leven maken, houd dat dan niet voor jezelf. Neem meteen contact op met het behandelteam of de huisarts en bel in een noodsituatie 112. Dit nummer is overal in de EU gratis te bellen [9].

Wat je kunt zeggen vóór een scan of uitslaggesprek

Scanangst is echt, en de scan zelf is er maar een onderdeel van. Uit een overzicht van persoonlijke ervaringen bleek dat de spanning vooral draait om het wachten op de uitslag, het inzien ervan en het horen van slecht nieuws [6]. Het zwaarste moment kan dus na de scan komen, niet tijdens de scan.

In deze periode passen rustige, vertrouwde berichtjes:

  • "Ik denk deze week aan je. Je hoeft pas te antwoorden als je eraan toe bent."
  • "Wat de scan ook laat zien, ik ben er voor wat hierna komt."
  • "Ik wens je rust voor donderdag."
  • "Ik sta klaar voor goed nieuws, slecht nieuws of gewoon stilte."

Vermijd "Het komt vast goed." Daarmee wuif je een heel reële angst weg, en als het nieuws niet goed is, moet je naaste jou ook nog troosten omdat je het mis had. Voorspel geen uitkomsten waar je geen invloed op hebt.

Laat je naaste na de uitslag het tempo bepalen. Is het goed nieuws, vier het dan op diens manier. Sommige mensen willen vuurwerk. Anderen willen een rustig berichtje. Is het nieuws niet goed, zoek dan niet meteen naar lichtpuntjes. "Wat ontzettend naar. Ik ben er voor je", zo vaak herhaald als nodig, is meestal alles wat je hoeft te zeggen.

Wat je kunt zeggen na de laatste chemo: waarom "Gefeliciteerd, je hebt het verslagen!" verkeerd kan vallen

De laatste behandeling, met of zonder bel, is niet altijd de duidelijke eindstreep die het van buitenaf lijkt. Het einde van de behandeling roept vaak allerlei emoties op, en niet altijd de emoties die je verwacht [10]. Iemand beschreef het afronden van de behandeling als "van een klif vallen", omdat de zorgverleners die zo regelmatig in beeld waren geweest ineens wegvielen [10].

De angst dat de kanker terugkomt speelt ook mee. Een grote internationale analyse onder meer dan 9.000 mensen die kanker hadden of hadden gehad, vond bij een aanzienlijk deel angst voor terugkeer van de ziekte, ongeacht het type kanker en hoe lang de diagnose geleden was [11]. Ook het lichaam heeft tijd nodig. Meestal komt de energie terug zodra de chemo voorbij is, maar herstel naar het oude niveau kan 3 of 4 maanden duren, en sommige mensen zijn een jaar later nog steeds moe [2].

Sommige mensen voelen ook opluchting. Maar angst, verdriet, boosheid, schuldgevoel en onzekerheid kunnen er net zo goed bij horen, en al die gevoelens zijn normaal [10].

Vervang "gefeliciteerd, je hebt het verslagen!" dus door iets zachters:

  • "Hoe je je ook voelt nu het klaar is, ik ben er voor je."
  • "Neem de tijd die je nodig hebt om te landen."
  • "Ik ben trots op je. En je hoeft je nu niet op een bepaalde manier te voelen."
  • "Ik vier het graag met je wanneer jij dat wilt, als je dat ooit wilt."
  • "Het einde van de behandeling kan een vreemde tijd zijn. Ik ben er voor je."

Nog iets is ontzettend belangrijk. Blijf er zijn, ook lang na het laatste infuus. Cancer Research UK adviseert om in alle fasen steun te bieden: aan het begin, tijdens de behandeling en daarna [7]. Alles hierboven, van de scans tot de vermoeidheid, gaat na de laatste chemodag door. Blijf dus ook daarna contact houden. Houd dat minstens zes maanden vol. Een wekelijks berichtje met "ik ben er nog steeds en denk nog steeds aan je" in de achtste maand is een geschenk.

Wat je beter niet kunt zeggen tegen iemand die chemo krijgt

De onderstaande uitspraken zijn goed bedoeld. Soms zijn ze een manier waarop de spreker met het eigen ongemak omgaat: er een mooie draai aan geven, een lichtpuntje zoeken, zich nuttig voelen. Het probleem is dat dit ongemak dan nog iets wordt wat de patiënt moet dragen.

Hier is een handig overzicht van uitspraken die je beter kunt vermijden en wat je in plaats daarvan kunt zeggen.

De tabel "Vermijd dit / Zeg liever dit"

✗ Zeg dit liever nietWaarom het pijn doet✓ Zeg liever dit
"Je bent zo sterk."Net als iemand zeggen dat die "sterk moet zijn", kan dit het gevoel geven dat diegene zich op een bepaalde manier moet gedragen [7]."Je hoeft vandaag niet sterk te zijn."
"Je ziet er geweldig uit!" (als dat niet zo is)Het kan overkomen als een goedbedoeld leugentje en benadrukken hoe ziek iemand zich voelt."Fijn om je te zien."
"Mijn tante kreeg chemo en was binnen een maand weer de oude."Geen twee mensen ervaren kanker op dezelfde manier, dus vergelijkingen gaan niet op [7]."Ik hoor graag hoe het met je gaat, als je erover wilt vertellen."
"Het is tenminste een behandelbare vorm.""Tenminste" bagatelliseert echt leed."Wat ontzettend naar dat je dit moet doormaken."
"Heb je kurkuma / keto / een sapkuur geprobeerd?"Het kan suggereren dat iemand niet genoeg doet, en het is ongevraagd advies [7]."Kan ik iets langsbrengen waardoor eten makkelijker wordt?"
"Alles gebeurt met een reden."Het suggereert dat het leed op de een of andere manier verdiend is of een doel dient."Dit is niet eerlijk. Ik ben er voor je."
"Blijf positief!"Te horen krijgen dat je "positief moet blijven" kan het gevoel geven dat je je op een bepaalde manier moet gedragen [7]."Je mag voelen wat je voelt."
"Laat maar weten als je iets nodig hebt."Het legt al het initiatief bij de ander."Ik breng donderdag het avondeten langs. Zet de koelbox maar buiten."
"Ik weet hoe je je voelt."Niemand kan volledig weten wat iemand met kanker voelt, ook niet iemand die zelf kanker heeft gehad [7]."Ik kan het me niet voorstellen, maar ik wil het graag begrijpen."
"Blijf vechten! Jij kunt dit!"Als patiënten zelf strijdtaal gebruiken, kan dat negatieve gevoelens versterken, al halen sommigen er juist kracht uit [12]. Sluit aan bij hun taalgebruik."Hoe dit ook verloopt, ik blijf aan je zijde."

Print dit uit, maak een screenshot of houd het gewoon in je achterhoofd wanneer je de volgende keer een berichtje typt.

Appen met iemand die chemo krijgt: waarom dat vaak beter is dan bellen

Bellen voelt persoonlijker, dus waarschijnlijk is dat je eerste ingeving. Maar chemo kan geheugen- en concentratieproblemen veroorzaken [4]. Sommige mensen noemen het een chemobrein, en daardoor kunnen telefoongesprekken veel inspanning kosten. Een gesprek volgen kost energie. Bovendien is er bij een telefoongesprek vaak de onuitgesproken verwachting om te laten horen dat het "wel goed gaat", wat uitputtend is als dat helemaal niet zo is.

Appjes kunnen daarentegen worden gelezen wanneer iemand energie heeft, op een slechte dag opnieuw worden gelezen en zonder schuldgevoel onbeantwoord blijven. Een zorgvuldig geformuleerd appje is vaak de meest zorgzame manier om contact te houden.

Een paar regels voor fijne appjes tijdens chemo: houd berichten kort, vermijd vragen die om uitgebreide antwoorden vragen, gebruik de magische woorden "je hoeft niet te antwoorden" en kies een vast ritme. Elke week op dezelfde dag werkt heel goed, en je dierbare gaat misschien zelfs uitkijken naar je berichtje op dinsdag.

12 appjes die je meteen kunt kopiëren en versturen

Hier vind je kant-en-klare appjes voor verschillende stemmingen en momenten. Pas ze gerust aan, maar denk er niet te lang over na.

  • "Ik denk aan je. Je hoeft niet te antwoorden."
  • "Ik weet niet wat ik moet zeggen, maar ik wilde ook niet niets zeggen. Ik hou van je."
  • "Ik stuur je een heel stille knuffel."
  • "Ik ben in de supermarkt. Wat kan ik voor je meenemen?"
  • "Je hoeft me niet bij te praten. Ik wilde je alleen laten weten dat ik aan je denk."
  • "Ik duim voor je vandaag. En morgen. En volgende week dinsdag."
  • "Ik heb te veel soep gemaakt. Mag ik wat bij je deur zetten?"
  • "Als je gezelschap wilt, hoef je het maar te zeggen. En als je stilte wilt, geldt hetzelfde."
  • "Het enige wat je vandaag hoeft te doen, is rusten."
  • "Ik denk aan je in aanloop naar je afspraak morgen."
  • "Ik zag dit en moest aan je denken." (Voeg een foto toe van hun hond, een zonsondergang of een flauwe meme.)
  • "Ik ben er nog. En ik blijf er voor je."

Bewaar deze ergens. Stuur er vanavond eentje. Wil je meer ideeën? Onze gids met korte positieve berichtjes voor mensen met kanker bevat er nog veel meer, ingedeeld per situatie, van de week van de diagnose tot het einde van de behandeling.

Wat schrijf je op een kaart voor iemand die chemo krijgt?

Papieren kaarten worden vaak onderschat. Anders dan een appje blijft een kaart op het aanrecht staan. Op een moeilijke dag kun je hem oppakken en opnieuw lezen. Het is een klein, blijvend voorwerp dat zegt: "Ik heb langer dan dertig seconden aan je gedacht."

Drie korte voorbeeldteksten in verschillende stijlen:

Warm en direct: "Even een kaartje om te zeggen dat ik aan je denk. Je hoeft niet terug te schrijven, te bellen of me ergens over bij te praten. Ik sta naast je, zolang als nodig is. Liefs, [naam]"

Met een vleugje humor (alleen als dat bij jullie band past): "Regel: je hoeft niet op deze kaart te reageren. Tweede regel: chemo is stom. Derde regel: je mag tijdens alle sociale verplichtingen gewoon een dutje doen, ook als het om deze kaart gaat. Ik hou van je."

Rustig en steunend: "Deze week ben je in mijn gedachten. Ik wens je kracht, zachtheid en de ruimte om te voelen wat je voelt. Ik blijf je schrijven."

Schrijf met de hand als dat kan. Houd het kort. Eindig niet met een vraag. En laat "beterschap" achterwege. Dat kan onbedoeld de indruk wekken dat ziek zijn een probleem is dat iemand niet snel genoeg weet op te lossen. "Ik sta naast je" of "Ik blijf aan je denken" komt beter over.

Als woorden niet genoeg zijn: praktische hulp die meer zegt

Soms is de meest betekenisvolle "boodschap" een ovenschotel voor de deur. Woorden doen ertoe, maar daden nog meer, en ze versterken elkaar. De ideeën hieronder zijn specifiek gericht op chemo. Voor het bredere plaatje, zoals een maaltijdrooster, gedeelde vervoersagenda's en hulp op afstand, kun je onze praktische gids over het steunen van iemand met kanker lezen.

Dit zijn concrete manieren om te helpen, rekening houdend met chemo:

  • Maaltijden die passen bij smaakveranderingen en een verminderde afweer. Vraag wat deze week lekker smaakt, want tijdens chemo kan eten bitter, metaalachtig of helemaal nergens naar smaken [2]. Invriesbare porties met opwarminstructies zijn een eenvoudige uitkomst: bouillonsoepen, pasta uit de oven, rijstepap, citroenrijst. Zorg voor goede voedselhygiëne en vermijd rauw of onvoldoende verhit vlees, gevogelte, vis, schaal- en schelpdieren en eieren, evenals ongepasteuriseerde zuivel [3]. Vraag ook of het behandelteam aanvullende voedingsadviezen heeft gegeven [3].
  • Vervoer naar de infuusbehandeling. En gezelschap tijdens de behandeling, als daar behoefte aan is. Sommige mensen hebben graag een praatgrage vriend naast zich zitten. Anderen willen een dutje doen.
  • Kinderopvang rond behandeldagen. Macmillan raadt mensen die chemo krijgen aan om vrienden of familie te vragen op de kinderen te passen tijdens de behandeling en de eerste dagen daarna [2]. Bied aan om die persoon te zijn.
  • De onzichtbare klusjes. Het gras maaien, sneeuw ruimen, de hond uitlaten, de vuilnisbakken buitenzetten.
  • Boodschappen zonder keuzestress. Stuur in plaats van "wat heb je nodig?" een kort lijstje: "Ik ga uitgebreid boodschappen doen. Wat hiervan kun je gebruiken: eieren, brood, bananen, yoghurt, toiletpapier?"
  • De administratie die zich opstapelt. Bied aan om telefoontjes te plegen, medicijnen op te halen bij de apotheek of te helpen met papierwerk rond ziekteverlof en uitkeringen.
  • Een verwenpakket voor tijdens de chemo. Zachte dekens, gembersnoepjes, warme sokken voor lange infuusdagen, een cadeaubon voor e-books, slaapmutsjes die niet kriebelen. Doe er ook ongeparfumeerde lippenbalsem en handcrème bij, want chemo kan de huid droog, pijnlijk of jeukerig maken [4].
  • Er gewoon zijn. Samen een film kijken op de bank, een hand vasthouden tijdens een infuus, in stilte aan de keukentafel zitten. Je hoeft niet te praten.

Probeer deze aanpassing: vervang "laat maar weten als je iets nodig hebt" door "Ik kan dinsdag boodschappen doen of donderdag de kinderen van school halen. Wat helpt je het meest?" Een eenvoudige keuze is iets waarop iemand met weinig energie daadwerkelijk kan antwoorden. Een open vraag is een taak.

Wat je NIET meeneemt naar iemand die chemo krijgt

Deze lijst is belangrijker dan je misschien denkt.

  • Sterke parfum, aftershave of geurkaarsen. Maggie's noemt sterke parfums en aftershave als dingen die je moet vermijden wanneer iemand misselijk is [13]. Wees ook terughoudend met geurende cadeaus.
  • Verse bloemen of planten, tenzij je het hebt nagevraagd. Het behandelteam kan je dierbare specifieke adviezen hebben gegeven vanwege een verminderde afweer, dus vraag het na voordat je iets stuurt.
  • Kruidenmiddelen, supplementen of "wonderthee". De HSE adviseert mensen die chemo krijgen om met hun behandelteam te overleggen voordat ze andere middelen gebruiken, waaronder kruidenmiddelen, omdat deze de behandeling kunnen verstoren of gevaarlijke bijwerkingen kunnen veroorzaken [4]. Breng je dierbare niet in de positie dat die een mogelijk schadelijk cadeau moet afwijzen.
  • Iets waarvoor een bedankkaartje wordt verwacht. De sociale verplichting om voor cadeaus te bedanken kan uitputtend zijn. Zeg bij elke bezorging: "Je hoeft me niet te bedanken."
  • Jezelf, als je ook maar een beetje ziek bent. Bij een laag aantal witte bloedcellen kan een kleine infectie ernstig worden [3]. Ga op de ochtend van elk bezoek na of je zelf klachten hebt.

Hoe je ook de mantelzorger steunt

Mantelzorgers worden gemakkelijk over het hoofd gezien. Een partner, ouder of volwassen kind regelt misschien alles en vangt de zorgen van anderen op, meestal op de laatste reserves. Zorg dat een deel van de kaarten en soep ook bij hen terechtkomt.

Een paar voorbeeldzinnen om te vragen hoe het met de mantelzorger gaat:

  • "Hoe houd jij je staande in dit alles?"
  • "Hoe zou een vrije middag er deze week voor jou uitzien?"
  • "Ik weet dat jij alles draaiende houdt. Wat kan ik van je overnemen?"

En concrete voorstellen speciaal voor hen:

  • "Ik breng [naam patiënt] donderdag naar de infuusbehandeling, zodat jij kunt uitslapen."
  • "Ik haal koffie. Zwart, twee suiker, ik weet het nog. Om 8 uur staat hij bij je deur."
  • "Ik haal de kinderen de komende twee weken van school. Geen tegenspraak."
  • "Laat me avondeten brengen, speciaal voor jou en de kinderen. Geen voedingsregels vanwege kanker, gewoon lekker troosteten."

Aandacht voor de mantelzorger gaat niet ten koste van de patiënt. Het biedt het hele huishouden extra steun, en dat is precies wat je dierbare nodig heeft.

Wat je kunt zeggen als je niet zo close bent: collega's, verre familieleden en kennissen

Niet iedereen die dit leest, is een goede vriend of een naast familielid. Ook als collega, buur of verre neef of nicht kun je veel betekenen. Je steun vraagt alleen om een iets andere aanpak.

Voor collega's

Houd het eenvoudig en respecteer grenzen. Behandel iemand op het werk niet als breekbaar, tenzij diegene daarom heeft gevraagd. Een rustig "Fijn je vandaag te zien. Ik neem de vergadering van donderdag graag van je over als je wilt" is beter dan een dramatische steunbetuiging op de kantoortuin. Bespreek de diagnose nooit met andere collega's, tenzij de persoon duidelijk heeft gemaakt dat die openbaar is.

Voor vrienden op afstand en verdere familie

Een kaartje of één attent berichtje is genoeg. Dring niet aan op medische updates. Kom niet onaangekondigd langs. Als jullie al jaren niet meer hecht zijn, is dit niet het moment om de vriendschap op jouw voorwaarden nieuw leven in te blazen.

Een goed bericht: "Ik hoorde wat je doormaakt en wilde je gewoon wat liefs sturen. Je hoeft niet te reageren. Ik denk aan je."

Voor kennissen en buren

Iets bij de voordeur neerzetten met een briefje erbij is ideaal. "Ik heb extra lasagne gemaakt. Je hoeft niet te reageren. Ik wilde je gewoon wat brengen." Geen verwachtingen, geen sociale verplichtingen, wel echte hulp.

Voor alle drie geldt: respecteer wat iemand zelf openbaar heeft gedeeld, stel geen indringende medische vragen en maak geen opmerkingen over het uiterlijk.

05.3 chemo

Geloof, gebed en spirituele taal

Dit onderwerp kan ongemakkelijk aanvoelen, dus hier is een eenvoudig uitgangspunt.

Als je weet dat de ander jouw geloof deelt, kan "Ik bid voor je" heel welkom zijn. Maak het concreet: "Ik bid elke avond voor je."

Als je niet weet wat iemand gelooft, of weet dat jullie niet dezelfde overtuigingen delen, gebruik dan algemenere woorden. "Ik denk aan je", "Ik draag je in mijn hart" en "Ik stuur je liefs" brengen dezelfde warmte over, zonder aannames te doen.

Vermijd uitspraken als "God heeft een plan" of "Dit is een beproeving", ook bij gelovige mensen. Zulke woorden kunnen het gevoel geven dat het lijden hun is opgelegd, alsof ze er een betekenis uit moeten halen en daarin tekortschieten. Als de ander zelf over geloof begint, sluit dan aan bij diens overtuigingen, niet bij die van jou.

Veelgestelde vragen

Wat zeg je tegen iemand die voor het eerst met chemo begint?

Houd het kort en leg geen druk op. Eén zin als "Ik denk morgen aan je. Je hoeft niet te reageren. Ik wilde het je gewoon laten weten" is genoeg. Laat peptalks, voorspellingen over de afloop en verhalen over de chemo-ervaringen van anderen achterwege. Op de avond voor de eerste kuur is het fijnste bericht er een waardoor iemand zich gesteund voelt, niet gecoacht.

Wat kan ik appen naar iemand die chemo krijgt?

Houd het kort en warm, en zet erbij: "Je hoeft niet te reageren." Regelmaat is belangrijker dan de inhoud: elke week even iets laten horen is beter dan een maand later één lang, oprecht bericht sturen. Deel kleine dingen, zoals een foto, een liedje of een herinnering, waarop geen uitgebreid antwoord nodig is. Bij twijfel: "Ik denk nog steeds aan je. Ik ben er nog steeds voor je."

Is het onbeleefd om te vragen hoe de behandeling gaat?

Niet per se, maar laat de ander het gesprek leiden. Probeer "Ik hoor graag hoe het met je gaat, wanneer je maar wilt en zoveel als je wilt delen" in plaats van specifieke medische vragen te stellen. Vraag nooit naar tumormarkers, scanuitslagen, het aantal witte bloedcellen of de prognose, tenzij de ander daar zelf over begint.

Wat als iemand niet op mijn berichten reageert?

Blijf berichtjes sturen. Als iemand stil wordt of niet wil praten, probeer dat dan niet persoonlijk op te vatten [7]. Vermoeidheid en concentratieproblemen zijn veelvoorkomende bijwerkingen van chemo [4]. Beide kunnen reageren moeilijk maken. Blijf erbij zetten dat antwoorden niet nodig is en blijf berichten sturen. Een bericht waarop nooit een antwoord komt, kan iemand toch laten voelen dat die niet vergeten is.

Kan ik op bezoek gaan bij iemand die chemo krijgt?

Overleg eerst, want iemand kan zich die dag te ziek voelen voor bezoek [7]. Controleer die ochtend ook hoe je je zelf voelt. Blijf weg als je verkoudheidsklachten, keelpijn of maag-darmklachten hebt, want bij een laag aantal witte bloedcellen kan een kleine infectie ernstig worden [3]. Houd bezoekjes kort, bijvoorbeeld een halfuur, tenzij de ander vraagt of je langer wilt blijven. Gebruik geen parfum of geparfumeerde producten en laat de ander het tempo bepalen. Soms is het fijnste bezoek samen op de bank een film kijken, in een prettige stilte.

Wat zeg je tegen iemand die net klaar is met chemo?

Weersta de neiging om te zeggen: "Gefeliciteerd, je hebt het overwonnen!" Probeer: "Hoe je je hier ook bij voelt, ik ben er voor je." Als de behandeling voorbij is, kunnen mensen zich opgelucht voelen, maar ook angstig, verdrietig, boos, schuldig of onzeker. Dat is allemaal normaal [10]. Blijf minstens zes maanden regelmatig contact opnemen. Sommige mensen vinden de periode na de laatste kuur eenzaam [10]. Juist dan betekent een regelmatig berichtje het meest.

Wees er, ook als het niet perfect gaat

Dit is wat ik je vooral wil meegeven: je hebt geen perfecte woorden nodig. De zoektocht ernaar heeft je waarschijnlijk al langer laten zwijgen dan goed was, en niets zeggen kan meer pijn doen dan een onhandige zin ooit zou doen.

Je hoeft niet die vriend te zijn die iets poëtisch zegt. Wees degene die blijft klaarstaan met korte berichtjes, een pannetje soep en de bereidheid om er ook op moeilijke momenten te zijn, zonder alles te willen oplossen.

Kies dus één zin uit deze gids. Stuur die vandaag naar de ander. Stuur volgende week dinsdag nog iets. Breng volgende week soep langs. Blijf dat doen wanneer de diagnose geen nieuws meer is en alle anderen weer zijn opgegaan in hun eigen leven.

Dat is alles wat je hoeft te doen. Dat is wat je zegt tegen iemand die chemo krijgt: niet die perfecte zin, maar de trouwe, concrete, onvolmaakte aanwezigheid van iemand die niet verdween.

Bronnen

[1] NHS. (2025, 14 februari). Chemotherapie. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/chemotherapy/

[2] Macmillan Cancer Support. (2018, 30 september). Bijwerkingen van chemotherapie. https://www.macmillan.org.uk/cancer-information-and-support/treatment/types-of-treatment/chemotherapy/side-effects-of-chemotherapy

[3] Irish Cancer Society. (z.d.). Verhoogd risico op infectie. Geraadpleegd op 18 november 2026, via https://www.cancer.ie/side-effects-and-symptoms/increased-risk-of-infection

[4] Health Service Executive. (2025, 28 januari). Bijwerkingen - Chemotherapie. https://www.hse.ie/conditions/chemotherapy/side-effects/

[5] Cancer Research UK. (2026, 5 augustus). Haaruitval, dunner wordend haar en kankermedicijnen. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/treatment/cancer-drugs/side-effects/hair-loss-and-thinning

[6] Hussain, M., Chau, S., Turner, M., & Paterson, C. (2023). Spanning rond scans bij mensen die met kanker te maken hebben: een kwalitatieve systematische review. Seminars in Oncology Nursing, 39(5), Artikel 151502. https://doi.org/10.1016/j.soncn.2023.151502

[7] Cancer Research UK. (2024, 6 maart). Hoe je iemand met kanker kunt steunen. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/coping/family-friends-caregivers/how-support-someone-with-cancer

[8] Haviland, J., Sodergren, S., Calman, L., Corner, J., Din, A., Fenlon, D., Grimmett, C., Richardson, A., Smith, P. W., Winter, J., & Foster, C. (2017). Sociale steun na de diagnose en behandeling van colorectale kanker en de samenhang met gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven: resultaten van het Britse ColoREctal Wellbeing (CREW)-cohortonderzoek. Psycho-Oncology, 26(12), 2276-2284. https://doi.org/10.1002/pon.4556

[9] Europese Commissie. (2026, 5 november). 112 - het Europese alarmnummer. De digitale toekomst van Europa vormgeven. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/112

[10] Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust. (z.d.). Gevoelens na een kankerbehandeling. Geraadpleegd op 18 november 2026, via https://www.gloshospitals.nhs.uk/your-visit/patient-information-leaflets/feelings-after-cancer-treatment/

[11] Luigjes-Huizer, Y. L., Tauber, N. M., Humphris, G., Kasparian, N. A., Lam, W. W. T., Lebel, S., Simard, S., Smith, A. B., Zachariae, R., Afiyanti, Y., Bell, K. J. L., Custers, J. A. E., de Wit, N. J., Fisher, P. L., Galica, J., Garland, S. N., Helsper, C. W., Jeppesen, M. M., Liu, J., . . . van der Lee, M. L. (2022). Hoe vaak komt angst voor terugkeer van kanker voor bij mensen die kanker hebben overleefd en bij kankerpatiënten? Een systematische review en meta-analyse van individuele deelnemersgegevens. Psycho-Oncology, 31(6), 879-892. https://doi.org/10.1002/pon.5921

[12] Semino, E., Demjén, Z., Demmen, J., Koller, V., Payne, S., Hardie, A., & Rayson, P. (2017). Het onlinegebruik van gewelds- en reismetaforen door patiënten met kanker in vergelijking met zorgprofessionals: een onderzoek met gemengde methoden. BMJ Supportive & Palliative Care, 7(1), 60-66. https://doi.org/10.1136/bmjspcare-2014-000785

[13] Maggie's. (z.d.). Misselijkheid. Geraadpleegd op 18 november 2026, via https://www.maggies.org/support-and-information/living-with-cancer/managing-symptoms-and-side-effects/feeling-sick-nausea/

Dit artikel biedt uitsluitend informatieve ondersteuning en is geen vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Raadpleeg altijd uw zorgverlener bij medische beslissingen.

YARN project logo

Deze inhoud is gemaakt tijdens het project YARN, medegefinancierd in het kader van het EU4Health-programma in 2025-2028 (subsidieovereenkomst nr. 101219053).

Verder lezen · Psychosociale zorgWat stop je in een verwenpakket voor iemand met kanker: attente ideeën die echt helpenWat je in een verwenpakket voor iemand met kanker stopt, hangt af van de behandeling. Hier vind je ideeën voor comfort bij chemotherapie, radiotherapie en na een operatie, snacks bij misselijkheid en smaakveranderingen, wat je beter weglaat en suggesties voor elk budget.