Βασικά σημεία
- Το τι θα πείτε σε κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία εξαρτάται από τη χρονική στιγμή. Ένα μήνυμα πριν από την πρώτη έγχυση πρέπει να είναι εντελώς διαφορετικό από ένα μήνυμα στα μισά της θεραπείας.
- Οι καλύτερες φράσεις είναι σύντομες, συγκεκριμένες και δεν επιβαρύνουν τον ασθενή με την υποχρέωση να απαντήσει ή να δείξει ευγνωμοσύνη.
- Αποφύγετε τα «είσαι τόσο δυνατός άνθρωπος» και «να σκέφτεσαι θετικά». Αφήστε χώρο να σας πει πόσο δύσκολο είναι πραγματικά.
- Προσφέρετε συγκεκριμένη βοήθεια («Θα σου αφήσω σούπα την Τρίτη στις 6. Άφησε έξω το φορητό ψυγείο.») αντί για αόριστες προτάσεις («πες μου αν χρειαστείς οτιδήποτε»).
- Ένα γραπτό μήνυμα είναι συχνά πιο διακριτικό από ένα τηλεφώνημα. Η προσθήκη «δεν χρειάζεται να απαντήσεις» αφαιρεί το βάρος της κοινωνικής υποχρέωσης για απάντηση.
- Όταν πραγματικά δεν ξέρετε τι να πείτε, πείτε ακριβώς αυτό. Το «Δεν βρίσκω τα κατάλληλα λόγια, αλλά είμαι εδώ» είναι από τα πιο στοργικά μηνύματα που μπορείτε να στείλετε.
Η προσπάθεια να βρείτε τι να πείτε σε κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία μπορεί να σας αφήσει να κοιτάτε το κινητό σας για είκοσι λεπτά, γράφοντας και σβήνοντας. Δεν υπερβάλλετε. Προσέχετε, γιατί η χημειοθεραπεία δεν μοιάζει με άλλες εμπειρίες ασθένειας και οι συνηθισμένες κουβέντες δεν ταιριάζουν απόλυτα.
Είναι εύκολο να σκεφτόμαστε τη θεραπεία του καρκίνου ως μια μακρά, σταθερή πορεία. Η χημειοθεραπεία δεν λειτουργεί έτσι. Συνήθως χορηγείται σε κύκλους [1]. Η κόπωση συχνά κορυφώνεται προς το τέλος της θεραπείας [2], οπότε ο άνθρωπός σας μπορεί να αισθάνεται χειρότερα στους τελευταίους κύκλους απ’ ό,τι στους πρώτους. Το συναισθηματικό τοπίο αλλάζει με κάθε έγχυση, κάθε απεικονιστική εξέταση, κάθε μέρα εξάντλησης.
Αν αναζητάτε τι να πείτε σε κάποιον που ξεκινά χημειοθεραπεία ή τι μήνυμα να στείλετε όταν ο άνθρωπός σας βρίσκεται για τα καλά στη δύσκολη καθημερινότητα της θεραπείας, αυτός ο οδηγός είναι για εσάς. Θα βρείτε έτοιμες φράσεις για συγκεκριμένες στιγμές, πρότυπα μηνυμάτων για αντιγραφή και επικόλληση, μια σαφή λίστα με όσα πρέπει να αποφύγετε και πρακτικούς τρόπους βοήθειας που λένε περισσότερα από οποιοδήποτε μήνυμα.
Πριν ξεκινήσουμε, κρατήστε αυτό: το να είστε παρόντες, έστω και ατελώς, είναι πάντα καλύτερο από το να σιωπάτε από φόβο.
Γιατί η χημειοθεραπεία είναι διαφορετική και γιατί οι γενικές συμβουλές για τον καρκίνο δεν αρκούν
Η χημειοθεραπεία δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός. Κάθε κύκλος συνήθως περιλαμβάνει μια θεραπεία, έπειτα ένα διάλειμμα λίγων ημερών ή εβδομάδων ώστε να ανακάμψει ο οργανισμός και μετά τον επόμενο γύρο [1]. Κάθε κύκλος έχει τον δικό του ρυθμό και, αν θέλετε τα λόγια σας να έχουν ουσιαστικό αντίκρισμα, βοηθά να γνωρίζετε περίπου τι περνά ο άνθρωπός σας την ημέρα που του στέλνετε μήνυμα.
Κάθε θεραπευτικό σχήμα είναι διαφορετικό, αλλά αξίζει να γνωρίζετε μερικά πράγματα. Οι ημέρες αμέσως μετά την έγχυση μπορεί να είναι δύσκολες. Το φαγητό μπορεί να δυσκολεύει για μια δυο ημέρες και, με ορισμένα φάρμακα, η διάρροια είναι πιθανότερη τις πρώτες ημέρες [2]. Αν εμφανιστούν έλκη στο στόμα, αυτό μπορεί να συμβεί περίπου 5 έως 10 ημέρες μετά τη θεραπεία [2]. Υπάρχει επίσης ένας κίνδυνος που εύκολα περνά απαρατήρητος. Περίπου 7 έως 14 ημέρες μετά από κάθε θεραπεία, ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων συχνά φτάνει στο χαμηλότερο επίπεδό του και η καταπολέμηση των λοιμώξεων γίνεται δυσκολότερη [3]. Επομένως, το ότι ο φίλος ή η φίλη σας νιώθει καλά μια μέρα δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές να τον ή την επισκεφθείτε ενώ έχετε συνάχι. Και μετά αρχίζει ο επόμενος γύρος.
Προσθέστε τώρα και όσα εύκολα παραβλέπονται. Τα προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης είναι συχνή παρενέργεια [4] και μπορεί να δυσκολεύουν την κατανόηση μεγάλων μηνυμάτων. Το φαγητό μπορεί να έχει πικρή ή μεταλλική γεύση ή να μην έχει καθόλου γεύση [2], οπότε ένα αγαπημένο πιάτο μπορεί ξαφνικά να μη γίνεται ανεκτό. Ένα κρυολόγημα που για εσάς θα ήταν ελαφρύ μπορεί να εξελιχθεί σοβαρά για κάποιον με χαμηλό αριθμό λευκών αιμοσφαιρίων, γι' αυτό όποιος δεν αισθάνεται καλά πρέπει να αποφεύγει τις επισκέψεις [3]. Αν τα φάρμακα προκαλούν τριχόπτωση, αυτή συνήθως αρχίζει 2 έως 3 εβδομάδες μετά την έναρξη της θεραπείας και πολλοί άνθρωποι τη βιώνουν ως κάτι οδυνηρό [5]. Υπάρχουν, τέλος, και οι απεικονιστικές εξετάσεις. Το άγχος γύρω από αυτές είναι τόσο συχνό που έχει αποκτήσει δικό του όνομα: άγχος των απεικονιστικών εξετάσεων, ή scanxiety [6].
Ο ρόλος σας δεν είναι να απομνημονεύσετε όλα αυτά. Είναι να θυμάστε ότι τα λόγια σας πρέπει να ταιριάζουν στο σημείο του κύκλου θεραπείας όπου βρίσκεται ο άνθρωπός σας, όχι εκεί όπου υποθέτετε ότι βρίσκεται.
Ο συναισθηματικός κύκλος που εύκολα περνά απαρατήρητος
Τα συναισθήματα κατά τη χημειοθεραπεία δεν μένουν σταθερά. Η διάθεση μπορεί να αλλάζει γρήγορα και αυτό είναι μια φυσιολογική αντίδραση στη διάγνωση του καρκίνου [7]. Ο φίλος ή η φίλη σας μπορεί να νιώθει ελπίδα κατά τη διάγνωση, έντονο φόβο πριν από τον πρώτο γύρο, σοκ από τις πρώτες παρενέργειες, εξάντληση στους ενδιάμεσους γύρους και, στο τέλος, ένα μπερδεμένο μείγμα ανακούφισης και φόβου.
Κάθε στάδιο χρειάζεται διαφορετικά λόγια. Μια ενθαρρυντική κουβέντα που θα ήταν ευπρόσδεκτη την πρώτη εβδομάδα μπορεί να ακούγεται σκληρή τη δωδέκατη. Συνεχίστε την ανάγνωση για παραδείγματα μηνυμάτων προσαρμοσμένα σε κάθε στάδιο.

Τι να πείτε πριν από την πρώτη χημειοθεραπεία
Οι μέρες πριν από τον πρώτο κύκλο μπορεί να είναι γεμάτες άγχος. Το αγαπημένο σας πρόσωπο πιθανότατα έχει ήδη περάσει εβδομάδες με τρυπήματα, απεικονιστικές εξετάσεις και ιατρικές επισκέψεις. Τώρα η θεραπεία πρόκειται να αρχίσει και κάθε τρομακτική ιστορία που έχει ακούσει μπορεί να τριγυρίζει στο μυαλό του.
Το χειρότερο που μπορείτε να στείλετε αυτή τη στιγμή είναι ένας εμψυχωτικός λόγος. Δεν χρειάζεται καθοδήγηση. Χρειάζεται να νιώσει ότι έχει κάποιον δίπλα του.
Δοκιμάστε ένα από αυτά:
- "Αύριο θα σε σκέφτομαι. Δεν χρειάζεται να απαντήσεις. Ήθελα απλώς να το ξέρεις."
- "Όπως κι αν κυλήσει η αυριανή μέρα, είμαι εδώ πριν, κατά τη διάρκεια και μετά."
- "Χωρίς εμψυχωτικά λόγια, χωρίς συμβουλές. Σου στέλνω μόνο αγάπη."
- "Σου ετοίμασα μια μικρή τσάντα για την ώρα της έγχυσης και θα την αφήσω στην πόρτα σου απόψε. Ενυδατική λοσιόν χωρίς άρωμα, μαλακές κάλτσες, καραμέλες τζίντζερ, ένα ανάλαφρο μυθιστόρημα."
- "Δεν χρειάζεται να δείξεις γενναιότητα αύριο. Αρκεί να πας. Μόνο αυτό."
Προσέξτε τι κοινό έχουν αυτά τα μηνύματα. Είναι σύντομα. Δεν κάνουν ερωτήσεις. Δεν υπόσχονται αποτελέσματα. Δεν απαιτούν από το άτομο που νοσεί να σας καθησυχάσει ότι όλα θα πάνε καλά.
Τι να γράψετε σε ένα μήνυμα πριν από τη χημειοθεραπεία
Περιοριστείτε σε λιγότερες από τρεις προτάσεις. Αποφύγετε οτιδήποτε απαιτεί ενέργεια για να απαντηθεί. Κλείστε με τη φράση "δεν χρειάζεται να απαντήσεις" ή κάτι παρόμοιο.
Δύο έτοιμα μηνύματα που μπορείτε να αντιγράψετε και να στείλετε απόψε:
Πρότυπο 1: "Αύριο θα σε σκέφτομαι. Δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτα με αυτό το μήνυμα. Ήθελα απλώς να νιώσεις το χέρι μου στον ώμο σου, έστω κι από μακριά."
Πρότυπο 2: "Αύριο είναι ο πρώτος κύκλος. Θα σου στέλνω ήρεμη, θετική ενέργεια όλη μέρα. Δεν χρειάζεται να με ενημερώσεις. Θα επικοινωνήσω ξανά μέσα στην εβδομάδα."
Τι να πείτε στη μέση της θεραπείας (Η καθημερινή δοκιμασία)
Αυτή είναι η περίοδος όπου η υποστήριξη μπορεί να αρχίσει να μειώνεται αθόρυβα. Σε μια βρετανική μελέτη ατόμων που υποβλήθηκαν σε θεραπεία για καρκίνο του εντέρου, σχεδόν τρεις στους δέκα ανέφεραν ότι η υποστήριξη που λάμβαναν μειώθηκε μέσα στα δύο χρόνια μετά την επέμβαση [8].
Μέχρι τον τρίτο ή τέταρτο κύκλο, οι φίλοι που κινητοποιήθηκαν κατά τη διάγνωση μπορεί να έχουν επιστρέψει στη δική τους καθημερινότητα. Ο άνθρωπός σας μπορεί να έχει εξαντληθεί, ίσως να έχει χάσει τα μαλλιά του, ίσως να έχει ναυτία και να νιώθει σιωπηλά ότι τον έχουν ξεχάσει. Τα σπιτικά φαγητά σταματούν να καταφθάνουν. Το τηλέφωνο σωπαίνει. Και μπορεί να έχει σταματήσει να ενημερώνει τους άλλους, επειδή είναι πολύ κουραστικό να επαναλαμβάνει την ίδια συζήτηση.
Τότε είναι που τα σύντομα, σταθερά μηνύματα ενδιαφέροντος, χωρίς προϋποθέσεις, έχουν τη μεγαλύτερη σημασία.
Δοκιμάστε:
- "Σε σκέφτομαι ακόμα. Είμαι ακόμα εδώ. Από τη δική μου πλευρά δεν έχει αλλάξει τίποτα."
- "Δεν χρειάζεται να μου πεις νέα. Ήθελα απλώς να ξέρεις ότι δεν έχω πάει πουθενά."
- "Κάθισα να πιω καφέ και σε σκέφτηκα."
- "Δεν χρειάζεται να είσαι καλά σήμερα."
- "Αυτή η ενδιάμεση φάση είναι μαρτύριο. Κι όμως, συνεχίζεις."
Η συνέπεια μετράει περισσότερο από την ένταση. Ένα σύντομο μήνυμα κάθε Τρίτη αξίζει περισσότερο από ένα μακροσκελές, συναισθηματικά φορτισμένο μήνυμα μία φορά τον μήνα.
Τι να πείτε σε μια δύσκολη μέρα χημειοθεραπείας
Όταν η ναυτία, οι πληγές στο στόμα, η κόπωση ή η απόγνωση βρίσκονται στο αποκορύφωμά τους, τα αισιόδοξα μηνύματα μπορεί να εκληφθούν ως πίεση. Το Cancer Research UK συμβουλεύει να αποφεύγουμε να λέμε στους ανθρώπους "κάνε κουράγιο" ή "σκέψου θετικά", καθώς αυτό τους κάνει να νιώθουν ότι πρέπει να συμπεριφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο [7]. Το "Κράτα γερά!" όταν δεν μπορείς να κρατήσεις ούτε νερό στο στομάχι σου δεν είναι ενθαρρυντικό. Είναι εξαντλητικό.
Οι φράσεις που αναγνωρίζουν αυτό που βιώνει ο άλλος τού δίνουν το περιθώριο να νιώθει χάλια:
- "Σε αυτή τη φάση, είναι αναμενόμενο να νιώθεις ότι δεν αντέχεται."
- "Δεν χρωστάς σε κανέναν θετική διάθεση σήμερα."
- "Το μόνο που έχεις να κάνεις τώρα είναι να ξεκουραστείς."
- "Οι μέρες που καταρρέεις είναι αμείλικτες. Λυπάμαι."
Μια συμβουλή που ίσως σας ξαφνιάσει: μη ρωτάτε "πώς νιώθεις;" σε μια μέρα κατάρρευσης. Η ειλικρινής απάντηση είναι "χάλια", και τώρα ο άνθρωπός σας πρέπει να μπει στη διαδικασία να σας απαντήσει. Στείλτε κάτι που δεν απαιτεί καμία απολύτως απάντηση.
Τι να πείτε όταν σας λέει "Δεν αντέχω άλλο"
Κάποια στιγμή στη μέση της θεραπείας, ο φίλος ή η φίλη σας μπορεί να σας πει ότι δεν μπορεί να συνεχίσει. Μπορεί να το πει περισσότερες από μία φορές. Είναι τρομακτικό να το ακούτε και η ενστικτώδης αντίδρασή σας θα είναι να βρείτε λύσεις, να δώσετε κουράγιο ή να παραθέσετε στατιστικά επιβίωσης.
Αντισταθείτε σε όλα αυτά.
Αντί γι' αυτά, δοκιμάστε:
- "Είναι λογικό να νιώθεις έτσι. Αυτό είναι αβάσταχτο."
- "Δεν χρειάζεται να βρεις τώρα πώς θα τα βγάλεις πέρα αύριο."
- "Είμαι εδώ. Δεν πάω πουθενά."
- "Πες μου τι θα έκανε την επόμενη ώρα έστω και ένα τοις εκατό πιο εύκολη."
Αν η απόγνωση μοιάζει έντονη ή δεν υποχωρεί, ενθαρρύνετε διακριτικά τον άνθρωπό σας να το πει στην ομάδα φροντίδας του. Η υποστήριξη των ασθενών κατά τη διάρκεια της θεραπείας είναι μέρος της δουλειάς αυτής της ομάδας, η οποία μπορεί να τον κατευθύνει σε τοπικές υπηρεσίες υποστήριξης [1]. Μια φράση όπως "Μήπως κάποιος από το εξειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό σου θα μπορούσε να σου προτείνει έναν άνθρωπο για να μιλήσεις; Χωρίς πίεση, μια σκέψη μόνο" ανοίγει μια πόρτα χωρίς να πιέζει.
Και αν ο φίλος ή η φίλη σας πει ποτέ κάτι που σας κάνει να φοβηθείτε για την ασφάλειά του, όπως ότι σκέφτεται να βάλει τέλος στη ζωή του, μην το κρατήσετε για τον εαυτό σας. Επικοινωνήστε αμέσως με την ομάδα φροντίδας ή τον οικογενειακό γιατρό του και, σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, καλέστε το 112, το οποίο καλείται δωρεάν από οπουδήποτε στην ΕΕ [9].
Τι να πείτε πριν από μια απεικονιστική εξέταση ή ένα ραντεβού για τα αποτελέσματα
Το άγχος γύρω από τις απεικονιστικές εξετάσεις είναι υπαρκτό, και η ίδια η εξέταση είναι μόνο ένα μέρος του. Μια ανασκόπηση προσωπικών μαρτυριών διαπίστωσε ότι η ψυχική δυσφορία επικεντρώνεται στην αναμονή των αποτελεσμάτων, στη στιγμή που τα βλέπει κανείς και στο άκουσμα δυσάρεστων νέων [6]. Επομένως, το δυσκολότερο κομμάτι μπορεί να έρθει μετά την εξέταση, όχι κατά τη διάρκειά της.
Αυτή η περίοδος χρειάζεται ήρεμα μηνύματα σταθερής στήριξης:
- "Σε σκέφτομαι αυτή την εβδομάδα. Δεν χρειάζεται να απαντήσεις μέχρι να νιώσεις έτοιμα."
- "Ό,τι κι αν δείξει η εξέταση, είμαι εδώ για ό,τι ακολουθήσει."
- "Σου στέλνω ηρεμία για την Πέμπτη."
- "Είμαι εδώ για καλά νέα, άσχημα νέα ή απλώς για σιωπή."
Αποφύγετε το "Είμαι σίγουρος ότι όλα θα πάνε καλά". Υποτιμά έναν πολύ πραγματικό φόβο και, αν τα νέα δεν είναι καλά, έχετε φέρει τον άνθρωπό σας στη θέση να πρέπει να σας παρηγορήσει επειδή πέσατε έξω. Μην προβλέπετε εκβάσεις που δεν μπορείτε να ελέγξετε.
Όταν βγουν τα αποτελέσματα, ακολουθήστε τον δικό του ρυθμό. Αν τα νέα είναι καλά, γιορτάστε με τον τρόπο που θέλει. Κάποιοι θέλουν πυροτεχνήματα. Άλλοι θέλουν ένα ήσυχο μήνυμα. Αν τα νέα δεν είναι καλά, μη βιαστείτε να βρείτε τη θετική πλευρά. Το "Λυπάμαι πολύ. Είμαι εδώ", επαναλαμβανόμενο όσο συχνά χρειάζεται, συνήθως είναι το μόνο που χρειάζεται να κάνετε.
Τι να πείτε στο τέλος της χημειοθεραπείας: Γιατί το "Συγχαρητήρια, το νίκησες!" μπορεί να μην είναι κατάλληλο
Η τελευταία συνεδρία, είτε χτυπήσει το καμπανάκι είτε όχι, δεν είναι πάντα το ξεκάθαρο τέλος που φαίνεται σε όσους το βλέπουν απ' έξω. Το τέλος της θεραπείας συχνά φέρνει ένα μείγμα συναισθημάτων, και όχι πάντα τα αναμενόμενα [10]. Ένας άνθρωπος περιέγραψε την ολοκλήρωση της θεραπείας σαν να "έπεφτε από γκρεμό", επειδή οι επαγγελματίες υγείας που έβλεπε τόσο τακτικά ξαφνικά δεν ήταν πια εκεί [10].
Μέρος αυτής της εμπειρίας είναι και η ανησυχία μήπως επιστρέψει ο καρκίνος. Μια μεγάλη διεθνής ανάλυση με περισσότερους από 9.000 επιζώντες από καρκίνο και ασθενείς διαπίστωσε φόβο υποτροπής σε σημαντικό ποσοστό τους, ανεξάρτητα από τον τύπο καρκίνου και τον χρόνο που είχε περάσει από τη διάγνωση [11]. Και το σώμα χρειάζεται χρόνο. Η ενέργεια συνήθως επανέρχεται μετά το τέλος της χημειοθεραπείας, αλλά η επιστροφή στους φυσιολογικούς ρυθμούς μπορεί να πάρει 3 ή 4 μήνες, ενώ ορισμένοι άνθρωποι εξακολουθούν να νιώθουν κόπωση έναν χρόνο αργότερα [2].
Για ορισμένους ανθρώπους, στα συναισθήματα περιλαμβάνεται η ανακούφιση. Περιλαμβάνονται όμως και το άγχος, η θλίψη, ο θυμός, οι ενοχές και η αβεβαιότητα, και όλα αυτά τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά [10].
Αντί λοιπόν για "συγχαρητήρια, το νίκησες!", προτιμήστε κάτι πιο ήπιο:
- "Όπως κι αν νιώθεις τώρα που τελείωσες, είμαι εδώ."
- "Πάρε όσο χρόνο χρειάζεσαι για να βρεις ξανά τις ισορροπίες σου."
- "Σε καμαρώνω. Και δεν χρειάζεται να πιεστείς να νιώσεις κάτι συγκεκριμένο αυτή τη στιγμή."
- "Θα το γιορτάσουμε όποτε θελήσεις, αν το θελήσεις ποτέ."
- "Το τέλος της θεραπείας μπορεί να είναι μια παράξενη περίοδος. Είμαι δίπλα σου."
Κάτι ακόμη έχει τεράστια σημασία. Συνεχίστε να είστε δίπλα στον άνθρωπό σας για πολύ καιρό μετά την τελευταία έγχυση. Το Cancer Research UK προτείνει να προσφέρετε στήριξη σε όλη τη διαδρομή: στην αρχή, κατά τη διάρκεια της θεραπείας και μετά [7]. Όλα τα παραπάνω, από τις απεικονιστικές εξετάσεις μέχρι την κόπωση, συνεχίζονται και μετά την τελευταία μέρα της χημειοθεραπείας, οπότε το ίδιο πρέπει να ισχύει και για την επικοινωνία σας. Βάλτε στόχο τουλάχιστον έξι μήνες. Ένα εβδομαδιαίο μήνυμα "είμαι ακόμα εδώ, σε σκέφτομαι ακόμα" τον όγδοο μήνα είναι δώρο.
Τι να μην πείτε σε κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία
Οι παρακάτω φράσεις λέγονται με καλή πρόθεση. Μερικές φορές είναι ο τρόπος εκείνου που μιλά να διαχειριστεί τη δική του αμηχανία: να ωραιοποιήσει την κατάσταση, να βρει τη θετική πλευρά, να νιώσει χρήσιμος. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η αμηχανία γίνεται τότε άλλο ένα βάρος για τον ασθενή.
Ακολουθεί ένας σύντομος οδηγός με φράσεις που καλό είναι να αποφεύγετε και τι μπορείτε να πείτε στη θέση τους.
Ο πίνακας «Αποφύγετε αυτό / Πείτε αυτό αντί γι’ αυτό»
| ✗ Αποφύγετε να πείτε αυτό | Γιατί πληγώνει | ✓ Πείτε αυτό αντί γι’ αυτό |
|---|---|---|
| "Έχεις τόση δύναμη." | Όπως και η προτροπή «κάνε κουράγιο», μπορεί να κάνει τον άνθρωπο να νιώθει ότι πρέπει να συμπεριφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο [7]. | "Δεν χρειάζεται να δείξεις δύναμη σήμερα." |
| "Δείχνεις υπέροχα!" (όταν δεν ισχύει) | Μπορεί να ακουστεί σαν καλοπροαίρετο ψέμα και να τονίσει το πόσο άρρωστος νιώθει. | "Χαίρομαι που σε βλέπω." |
| "Η θεία μου έκανε χημειοθεραπεία και σε έναν μήνα ήταν μια χαρά." | Κανένας άνθρωπος δεν βιώνει τον καρκίνο με τον ίδιο τρόπο, οπότε οι συγκρίσεις δεν βοηθούν [7]. | "Θα ήθελα πολύ να ακούσω πώς είσαι, αν έχεις διάθεση να μιλήσεις." |
| "Τουλάχιστον είναι από τους τύπους που αντιμετωπίζονται." | Το «τουλάχιστον» υποβαθμίζει την πραγματική ταλαιπωρία. | "Λυπάμαι πολύ που το περνάς αυτό." |
| "Έχεις δοκιμάσει κουρκουμά / κετογονική διατροφή / αποτοξίνωση με χυμούς;" | Μπορεί να υπονοεί ότι δεν κάνει αρκετά, ενώ πρόκειται για συμβουλή που δεν ζήτησε [7]. | "Υπάρχει κάτι που μπορώ να σου φέρω για να σε διευκολύνω με το φαγητό;" |
| "Όλα γίνονται για κάποιο λόγο." | Υπονοεί ότι κατά κάποιον τρόπο αξίζει να υποφέρει ή ότι η ταλαιπωρία του εξυπηρετεί κάποιον σκοπό. | "Αυτό δεν είναι δίκαιο. Είμαι εδώ." |
| "Να σκέφτεσαι θετικά!" | Η προτροπή «να σκέφτεσαι θετικά» μπορεί να τον κάνει να νιώθει ότι πρέπει να συμπεριφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο [7]. | "Έχεις κάθε δικαίωμα να νιώθεις όπως νιώθεις." |
| "Πες μου αν χρειαστείς οτιδήποτε." | Του αφήνει όλο το βάρος της πρωτοβουλίας. | "Την Πέμπτη θα σου φέρω βραδινό. Άφησε έξω το φορητό ψυγείο." |
| "Ξέρω πώς νιώθεις." | Κανείς δεν μπορεί να ξέρει απόλυτα τι νιώθει ένας άνθρωπος με καρκίνο, ακόμη κι αν έχει περάσει και ο ίδιος καρκίνο [7]. | "Δεν μπορώ να φανταστώ πώς νιώθεις, αλλά θέλω να καταλάβω." |
| "Πολέμησέ το! Θα τα καταφέρεις!" | Όταν οι ίδιοι οι ασθενείς χρησιμοποιούν τη γλώσσα της μάχης, αυτή μπορεί να εντείνει τα αρνητικά συναισθήματα, αν και ορισμένοι τη βρίσκουν ενδυναμωτική [12]. Ακολουθήστε τον δικό τους τρόπο έκφρασης. | "Είμαι δίπλα σου, όπως κι αν εξελιχθούν τα πράγματα." |
Εκτυπώστε το, κρατήστε ένα στιγμιότυπο οθόνης ή απλώς έχετέ το κατά νου την επόμενη φορά που θα γράψετε ένα μήνυμα.
Μηνύματα σε κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία: Γιατί συχνά είναι καλύτερα από ένα τηλεφώνημα
Τα τηλεφωνήματα μοιάζουν πιο προσωπικά, οπότε το ένστικτό σας μάλλον σας λέει να τηλεφωνήσετε. Όμως η χημειοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης [4]. Ορισμένοι το αποκαλούν «ομίχλη του εγκεφάλου λόγω χημειοθεραπείας» και μπορεί να κάνει τα τηλεφωνήματα κουραστικά. Το να παρακολουθεί κανείς μια συζήτηση απαιτεί ενέργεια. Υπάρχει επίσης η άρρητη προσδοκία να «ακούγεσαι καλά» στο τηλέφωνο, κάτι που εξαντλεί όταν κάθε άλλο παρά καλά είσαι.
Τα μηνύματα, αντίθετα, μπορούν να διαβαστούν όταν ο ασθενής έχει ενέργεια, να ξαναδιαβαστούν αργότερα σε μια δύσκολη μέρα και να μείνουν αναπάντητα χωρίς ενοχές. Ένα προσεγμένο μήνυμα είναι συχνά ο πιο διακριτικός τρόπος επικοινωνίας.
Μερικοί κανόνες για τα μηνύματα προς κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία: κρατήστε τα σύντομα, αποφύγετε ερωτήσεις που απαιτούν μακροσκελείς απαντήσεις, χρησιμοποιήστε τη μαγική φράση «δεν χρειάζεται να απαντήσεις» και διατηρήστε μια σταθερή συχνότητα. Η ίδια μέρα κάθε εβδομάδα λειτουργεί υπέροχα, και ο άνθρωπός σας μπορεί να αρχίσει να περιμένει με χαρά το μήνυμά σας κάθε Τρίτη.
12 μηνύματα που μπορείτε να αντιγράψετε και να στείλετε αμέσως
Ακολουθεί μια συλλογή από έτοιμα μηνύματα για διαφορετικές διαθέσεις και περιστάσεις. Προσαρμόστε τα αν θέλετε, αλλά δεν χρειάζεται να το πολυσκεφτείτε.
- "Σε σκέφτομαι. Δεν χρειάζεται να απαντήσεις."
- "Δεν ξέρω τι να πω, αλλά δεν ήθελα να μη σου πω τίποτα. Σ' αγαπώ."
- "Σου στέλνω μια πολύ ήσυχη αγκαλιά."
- "Είμαι στο σούπερ μάρκετ. Τι να σου πάρω;"
- "Δεν χρειάζεται να μου πεις νέα. Ήθελα απλώς να ξέρεις ότι σε σκέφτομαι."
- "Είμαι στο πλευρό σου σήμερα. Και αύριο. Και την επόμενη Τρίτη."
- "Έφτιαξα παραπάνω σούπα. Να σου αφήσω λίγη στην πόρτα;"
- "Όποτε θέλεις παρέα, πες μου. Όποτε θέλεις ησυχία, το ίδιο."
- "Το μόνο που έχεις να κάνεις σήμερα είναι να ξεκουραστείς."
- "Σε σκέφτομαι ενόψει του αυριανού σου ραντεβού."
- "Το είδα και σε σκέφτηκα." (Επισυνάψτε μια φωτογραφία του σκύλου του ατόμου, ένα ηλιοβασίλεμα ή ένα χαζό μιμίδιο.)
- "Είμαι ακόμα εδώ. Και δεν πάω πουθενά."
Αποθηκεύστε τα κάπου. Στείλτε ένα απόψε. Αν θέλετε περισσότερες ιδέες, ο οδηγός μας με σύντομα θετικά μηνύματα για ασθενείς με καρκίνο περιλαμβάνει πολλές ακόμη, οργανωμένες ανά περίσταση, από την εβδομάδα της διάγνωσης μέχρι το τέλος της θεραπείας.
Τι να γράψετε σε μια κάρτα για κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία
Οι χάρτινες κάρτες είναι πιο πολύτιμες απ' όσο συχνά πιστεύουμε. Σε αντίθεση με ένα μήνυμα, μια κάρτα μένει στον πάγκο της κουζίνας. Μπορεί κανείς να την πιάσει και να την ξαναδιαβάσει μια δύσκολη μέρα. Είναι ένα μικρό αντικείμενο που μένει και λέει «Σε σκέφτηκα για περισσότερο από τριάντα δευτερόλεπτα».
Τρία σύντομα υποδείγματα με διαφορετικό ύφος:
Ζεστό και άμεσο: "Δυο λόγια μόνο για να σου πω ότι σε σκέφτομαι. Δεν χρειάζεται να μου γράψεις, να με πάρεις τηλέφωνο ή να με ενημερώσεις για οτιδήποτε. Είμαι στο πλευρό σου σε όλο αυτό, για όσο χρειαστεί. Με αγάπη, [όνομα]"
Με διακριτικό χιούμορ (μόνο αν ταιριάζει στη σχέση σας): "Κανόνας: αυτή η κάρτα δεν χρειάζεται απάντηση. Δεύτερος κανόνας: η χημειοθεραπεία είναι χάλια. Τρίτος κανόνας: επιτρέπεται να κοιμάσαι αντί να εκπληρώνεις οποιαδήποτε κοινωνική υποχρέωση, συμπεριλαμβανομένης κι αυτής της κάρτας. Σ' αγαπώ."
Ήρεμο και καθησυχαστικό: "Σε κρατώ στη σκέψη μου αυτή την εβδομάδα. Σου στέλνω δύναμη, τρυφερότητα και την υπενθύμιση πως έχεις κάθε δικαίωμα να νιώθεις ό,τι νιώθεις. Θα συνεχίσω να σου γράφω."
Γράψτε με το χέρι, αν μπορείτε. Κρατήστε το σύντομο. Μην κλείνετε με ερώτηση. Και αποφύγετε το «περαστικά, να γίνεις γρήγορα καλά». Μπορεί έμμεσα να παρουσιάσει την ασθένεια ως ένα πρόβλημα που το άτομο δεν καταφέρνει να λύσει αρκετά γρήγορα. Το «είμαι στο πλευρό σου σε όλο αυτό» ή το «σε σκέφτομαι πάντα» ακούγεται καλύτερα.
Όταν τα λόγια δεν αρκούν: Πρακτική βοήθεια που λέει περισσότερα
Μερικές φορές το πιο ουσιαστικό «μήνυμα» είναι ένα ταψί φαγητό στην πόρτα. Τα λόγια έχουν σημασία, αλλά οι πράξεις μετρούν περισσότερο, και τα δύο λειτουργούν μαζί. Οι παρακάτω ιδέες αφορούν ειδικά τη χημειοθεραπεία. Για μια ευρύτερη εικόνα, που περιλαμβάνει την εκ περιτροπής προετοιμασία γευμάτων, κοινά ημερολόγια μετακινήσεων και βοήθεια από απόσταση, δείτε τον πρακτικό οδηγό μας για το πώς να στηρίξετε κάποιον με καρκίνο.
Ακολουθούν συγκεκριμένοι τρόποι βοήθειας που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες της χημειοθεραπείας:
- Γεύματα κατάλληλα για τις αλλαγές στη γεύση και τη μειωμένη ανοσία. Ρωτήστε τι τους φαίνεται νόστιμο αυτή την εβδομάδα, επειδή κατά τη χημειοθεραπεία το φαγητό μπορεί να έχει πικρή, μεταλλική ή καθόλου γεύση [2]. Οι μερίδες που καταψύχονται, με ετικέτες που αναγράφουν οδηγίες αναθέρμανσης, είναι εύκολες και πρακτικές λύσεις: σούπες με ζωμό, ζυμαρικά φούρνου, χυλός ρυζιού, λεμονάτο ρύζι. Τηρείτε τους κανόνες υγιεινής των τροφίμων και αποφύγετε το ωμό ή όχι καλά μαγειρεμένο κρέας, τα πουλερικά, τα θαλασσινά και τα αυγά, καθώς και τα μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά [3]. Αξίζει επίσης να ρωτήσετε αν η ομάδα φροντίδας τους έχει δώσει επιπλέον διατροφικές οδηγίες [3].
- Μεταφορά για την ενδοφλέβια θεραπεία. Και παρέα κατά τη διάρκειά της, αν το θέλουν. Σε κάποιους αρέσει πολύ να έχουν δίπλα τους έναν ομιλητικό φίλο. Άλλοι θέλουν να κοιμηθούν λίγο.
- Φροντίδα των παιδιών τις ημέρες κοντά στη θεραπεία. Η Macmillan προτείνει στα άτομα που κάνουν χημειοθεραπεία να ζητούν από φίλους ή συγγενείς να φροντίζουν τα παιδιά όσο διαρκεί η θεραπεία και για λίγες ημέρες μετά [2]. Προσφερθείτε να αναλάβετε εσείς.
- Οι αθέατες δουλειές. Περιποίηση του γκαζόν, καθάρισμα του χιονιού, βόλτα του σκύλου, μεταφορά των κάδων απορριμμάτων έξω.
- Ψώνια χωρίς την πίεση των ανοιχτών επιλογών. Αντί για «τι χρειάζεσαι;», στείλτε μια σύντομη λίστα: «Θα κάνω πολλά ψώνια. Ποια από αυτά σου χρειάζονται: αυγά, ψωμί, μπανάνες, γιαούρτι, χαρτί υγείας;»
- Οι γραφειοκρατικές εκκρεμότητες που συσσωρεύονται. Προσφερθείτε να κάνετε τηλεφωνήματα, να παραλάβετε συνταγογραφημένα φάρμακα ή να βοηθήσετε με τα δικαιολογητικά για αναρρωτική άδεια και επιδόματα.
- Ένα πακέτο φροντίδας για τη χημειοθεραπεία. Απαλές κουβέρτες, καραμέλες τζίντζερ, ζεστές κάλτσες για τις πολύωρες ενδοφλέβιες θεραπείες, μια δωροκάρτα για ηλεκτρονικά βιβλία, σκουφάκια ύπνου που δεν ερεθίζουν το δέρμα. Προσθέστε επίσης άοσμο βάλσαμο χειλιών και κρέμα χεριών, καθώς η χημειοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα, πόνο ή φαγούρα στο δέρμα [4].
- Απλώς να είστε εκεί. Μια ταινία στον καναπέ, ένα χέρι να κρατούν κατά την ενδοφλέβια θεραπεία, μια ήσυχη παρουσία στο τραπέζι της κουζίνας. Δεν χρειάζεται να μιλάτε.
Δοκιμάστε αυτή την αλλαγή: αντικαταστήστε το «πες μου αν χρειαστείς κάτι» με το «Μπορώ να κάνω τα ψώνια σου την Τρίτη ή να πάρω τα παιδιά από το σχολείο την Πέμπτη. Τι θα σε βοηθούσε περισσότερο;» Ένας εξαντλημένος άνθρωπος μπορεί πραγματικά να απαντήσει σε μια απλή επιλογή. Μια ανοιχτή ερώτηση είναι άλλη μία δουλειά.
Τι να ΜΗΝ φέρετε σε κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία
Αυτή η λίστα έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όση φαίνεται.
- Έντονα αρώματα, λοσιόν για μετά το ξύρισμα ή αρωματικά κεριά. Η Maggie's περιλαμβάνει τα έντονα αρώματα και τις λοσιόν για μετά το ξύρισμα σε όσα πρέπει να αποφεύγονται όταν κάποιος έχει ναυτία [13]. Να είστε φειδωλοί και με τα αρωματισμένα δώρα.
- Φρέσκα λουλούδια ή φυτά, εκτός αν έχετε ρωτήσει πρώτα. Η ομάδα φροντίδας του φίλου σας μπορεί να του έχει δώσει συγκεκριμένες οδηγίες για όσο διάστημα η ανοσία του είναι μειωμένη, οπότε ρωτήστε πριν στείλετε κάτι.
- Φυτικά σκευάσματα, συμπληρώματα ή «θαυματουργά» τσάγια. Το HSE συμβουλεύει τα άτομα που κάνουν χημειοθεραπεία να συμβουλεύονται την ομάδα υγειονομικής φροντίδας τους πριν πάρουν οποιοδήποτε άλλο φάρμακο, συμπεριλαμβανομένων των φυτικών σκευασμάτων, επειδή αυτά μπορεί να επηρεάσουν τη θεραπεία ή να προκαλέσουν επικίνδυνες ανεπιθύμητες ενέργειες [4]. Μη φέρνετε τον φίλο σας στη θέση να αρνηθεί ένα δώρο που θα μπορούσε να τον βλάψει.
- Οτιδήποτε απαιτεί ευχαριστήριο σημείωμα. Η κοινωνική υποχρέωση να ευχαριστήσει κανείς για τα δώρα μπορεί να είναι εξαντλητική. Να λέτε «δεν χρειάζονται ευχαριστίες» σε κάθε παράδοση.
- Τον εαυτό σας, αν είστε έστω και λίγο άρρωστοι. Όταν ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων είναι χαμηλός, μια μικρή λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή [3]. Ελέγξτε πώς αισθάνεστε το πρωί κάθε επίσκεψης.
Πώς να στηρίξετε και τον φροντιστή
Είναι εύκολο να παραβλέψουμε τους φροντιστές. Ο σύζυγος, ένας γονιός ή ένα ενήλικο παιδί μπορεί να οργανώνει όλα τα πρακτικά ζητήματα και να διαχειρίζεται το άγχος όλων των άλλων, συνήθως με τις δυνάμεις του εξαντλημένες. Φροντίστε κάποιες από τις κάρτες και τις σούπες να φτάνουν και σε αυτούς.
Μερικές φράσεις για να ρωτήσετε πώς είναι οι φροντιστές:
- "Πώς τα βγάζεις πέρα με όλα αυτά;"
- "Πώς θα ήθελες να περάσεις ένα ελεύθερο απόγευμα αυτή την εβδομάδα;"
- "Ξέρω ότι τα έχεις αναλάβει όλα. Τι μπορώ να αναλάβω εγώ για να σε ελαφρύνω;"
Και συγκεκριμένες προτάσεις βοήθειας για τους ίδιους:
- "Θα πάω εγώ τον/την [όνομα ασθενούς] για την ενδοφλέβια θεραπεία της Πέμπτης, για να κοιμηθείς λίγο παραπάνω."
- "Πάω για καφέ. Σκέτος από γάλα, με δύο ζάχαρες, το θυμάμαι. Θα τον αφήσω στην πόρτα σου στις 8 π.μ."
- "Τις επόμενες δύο εβδομάδες θα παίρνω εγώ τα παιδιά από το σχολείο. Δεν δέχομαι αντιρρήσεις."
- "Άφησέ με να φέρω βραδινό μόνο για σένα και τα παιδιά. Χωρίς διατροφικούς κανόνες για τον καρκίνο, μόνο φαγητό που σας ευχαριστεί και σας παρηγορεί."
Το να ρωτάτε για τον φροντιστή δεν στερεί τίποτα από τον ασθενή. Προσφέρει στήριξη σε ολόκληρο το σπιτικό, κάτι που ο άνθρωπός σας έχει πραγματικά ανάγκη.
Τι να πείτε όταν δεν έχετε στενή σχέση: Συνάδελφοι, μακρινοί συγγενείς και γνωστοί
Δεν είναι όλοι όσοι διαβάζουν αυτό το κείμενο στενοί φίλοι ή μέλη της οικογένειας. Αν είστε συνάδελφος, γείτονας ή μακρινός συγγενής, η στήριξή σας εξακολουθεί να μετράει. Απλώς χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση.
Για συναδέλφους
Κρατήστε το απλό και σεβαστείτε τα όρια. Μην αντιμετωπίζετε τον άνθρωπο ως εύθραυστο στη δουλειά, εκτός αν σας το έχει ζητήσει. Ένα διακριτικό "Χαίρομαι που σε βλέπω σήμερα. Ευχαρίστως να αναλάβω τη συνάντηση της Πέμπτης, αν θέλεις" είναι καλύτερο από μια δραματική δήλωση συμπαράστασης μπροστά σε όλο το γραφείο. Μη συζητάτε ποτέ τη διάγνωσή του με άλλους συναδέλφους, εκτός αν έχει ξεκαθαρίσει ότι την έχει δημοσιοποιήσει.
Για φίλους με τους οποίους έχετε χαθεί και μακρινούς συγγενείς
Μια κάρτα ή ένα και μόνο προσεγμένο μήνυμα αρκεί. Μην πιέζετε για ενημέρωση σχετικά με την υγεία του. Μην εμφανίζεστε απροειδοποίητα. Αν δεν είχατε στενή σχέση εδώ και χρόνια, τώρα δεν είναι η στιγμή να αναθερμάνετε τη φιλία με τους δικούς σας όρους.
Ένα καλό μήνυμα: "Έμαθα τι περνάς και ήθελα απλώς να σου στείλω την αγάπη μου. Δεν χρειάζεται να απαντήσεις. Σε σκέφτομαι."
Για γνωστούς και γείτονες
Το ιδανικό είναι να αφήσετε κάτι στην πόρτα με ένα σημείωμα. "Έφτιαξα παραπάνω λαζάνια. Δεν χρειάζεται να απαντήσεις. Ήθελα απλώς να σου τα φέρω." Χωρίς προσδοκίες, χωρίς κοινωνικές υποχρεώσεις, με ουσιαστική βοήθεια.
Και στις τρεις περιπτώσεις: σεβαστείτε όσα έχει επιλέξει να μοιραστεί δημόσια, μην κάνετε αδιάκριτες ιατρικές ερωτήσεις και μη σχολιάζετε την εμφάνισή του.

Πίστη, προσευχή και πνευματικός λόγος
Ίσως νιώθετε αμηχανία να ανοίξετε αυτό το θέμα, γι' αυτό ακολουθεί ένας απλός οδηγός.
Αν ξέρετε ότι ο άνθρωπός σας μοιράζεται την πίστη σας, η φράση "Προσεύχομαι για σένα" μπορεί να του προσφέρει βαθιά ανακούφιση. Πείτε το συγκεκριμένα: "Κάθε βράδυ σε αναφέρω στις προσευχές μου."
Αν δεν ξέρετε τι πιστεύει ή γνωρίζετε ότι δεν συμμερίζεται τη δική σας κοσμοθεωρία, προτιμήστε εκφράσεις που ταιριάζουν σε όλους. Τα "Σε σκέφτομαι", "Σε έχω στην καρδιά μου" και "Σου στέλνω την αγάπη μου" μεταδίδουν την ίδια ζεστασιά, χωρίς να προϋποθέτουν κοινές πεποιθήσεις.
Αποφύγετε φράσεις όπως "Ο Θεός έχει ένα σχέδιο" ή "αυτό είναι μια δοκιμασία", ακόμη και με ανθρώπους που πιστεύουν. Τέτοιες διατυπώσεις μπορεί να κάνουν τον πόνο να μοιάζει επιβεβλημένος, σαν να υπάρχει κάποιο νόημα που οφείλουν να βρουν και δεν τα καταφέρνουν. Αν ο άνθρωπός σας μιλήσει για τις δικές του πεποιθήσεις, ακολουθήστε τη δική του κατεύθυνση, όχι τη δική σας.
Συχνές ερωτήσεις
Τι λες σε κάποιον που ξεκινά χημειοθεραπεία για πρώτη φορά;
Πες κάτι σύντομο, χωρίς να δημιουργείς πίεση. Μία μόνο πρόταση, όπως «Θα σε σκέφτομαι αύριο. Δεν χρειάζεται να απαντήσεις. Ήθελα απλώς να το ξέρεις», αρκεί. Απόφυγε τις εμψυχωτικές ομιλίες, τις προβλέψεις για την έκβαση και τις ιστορίες για τις εμπειρίες άλλων από τη χημειοθεραπεία. Το βράδυ πριν από τον πρώτο κύκλο, το πιο στοργικό μήνυμα είναι εκείνο που δίνει στον άνθρωπό σου την αίσθηση ότι έχει συντροφιά, όχι καθοδήγηση.
Τι μήνυμα να στείλω σε κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία;
Κάτι σύντομο, ζεστό, με τη διευκρίνιση «δεν χρειάζεται να απαντήσεις». Η συνέπεια μετρά περισσότερο από το περιεχόμενο: ένα σύντομο μήνυμα ενδιαφέροντος κάθε εβδομάδα αξίζει περισσότερο από ένα μακροσκελές, εγκάρδιο μήνυμα έναν μήνα αργότερα. Μοιράσου μικρά πράγματα, όπως μια φωτογραφία, ένα τραγούδι ή μια ανάμνηση, που δεν απαιτούν ολόκληρη έκθεση ως απάντηση. Αν δεν ξέρεις τι να πεις: «Σε σκέφτομαι πάντα. Είμαι ακόμα εδώ».
Είναι αγένεια να ρωτήσω πώς πηγαίνει η θεραπεία;
Όχι από μόνο του, αλλά άφησε τον άλλον να κατευθύνει τη συζήτηση. Δοκίμασε να πεις «Θα ήθελα πολύ να μάθω πώς είσαι, όποτε θέλεις και στον βαθμό που θέλεις να μοιραστείς», αντί να κάνεις συγκεκριμένες ιατρικές ερωτήσεις. Μη ρωτάς ποτέ για καρκινικούς δείκτες, αποτελέσματα απεικονιστικών εξετάσεων, αριθμό λευκών αιμοσφαιρίων ή πρόγνωση, εκτός αν ο ίδιος ο άνθρωπος έχει ανοίξει πρώτα αυτή τη συζήτηση.
Κι αν δεν απαντά στα μηνύματά μου;
Μη σταματήσεις να στέλνεις. Αν σταματήσει να επικοινωνεί ή δεν θέλει να μιλήσει, προσπάθησε να μην το πάρεις προσωπικά [7]. Η κόπωση και οι δυσκολίες συγκέντρωσης είναι συχνές παρενέργειες της χημειοθεραπείας [4]. Καθεμία από αυτές μπορεί να δυσκολεύει την απάντηση. Συνέχισε να γράφεις στα μηνύματά σου «δεν χρειάζεται να απαντήσεις» και να τα στέλνεις. Ένα μήνυμα στο οποίο δεν θα απαντήσει ποτέ μπορεί και πάλι να του θυμίσει ότι δεν τον έχουν ξεχάσει.
Να επισκεφτώ κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία;
Ρώτησε πρώτα, γιατί μπορεί εκείνη την ημέρα να μην αισθάνεται αρκετά καλά για παρέα [7]. Έλεγξε και τη δική σου κατάσταση υγείας εκείνο το πρωί. Μην πας αν έχεις συμπτώματα κρυολογήματος, πονόλαιμο ή στομαχικές διαταραχές, επειδή, όταν ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων είναι χαμηλός, μια μικρή λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή [3]. Κράτησε τις επισκέψεις σύντομες, ας πούμε μισή ώρα, εκτός αν σου ζητήσει να μείνεις. Απόφυγε τα αρώματα και τα αρωματισμένα προϊόντα και άφησε τον άλλον να ορίσει τον ρυθμό. Μερικές φορές η καλύτερη επίσκεψη είναι να κάθεστε στον καναπέ βλέποντας μια ταινία, με τη σιωπή να σας κρατά συντροφιά.
Τι λες σε κάποιον που μόλις ολοκλήρωσε τη χημειοθεραπεία;
Αντιστάσου στην παρόρμηση να πεις «συγχαρητήρια, το νίκησες!». Δοκίμασε το «Όπως κι αν νιώθεις γι’ αυτό, είμαι εδώ για σένα». Όταν τελειώνει η θεραπεία, οι άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται ανακούφιση, αλλά και άγχος, θλίψη, θυμό, ενοχές ή αβεβαιότητα, και όλα αυτά είναι φυσιολογικά [10]. Συνέχισε να επικοινωνείς για να μαθαίνεις πώς είναι, για τουλάχιστον έξι μήνες. Μερικοί άνθρωποι βιώνουν μοναξιά μετά την τελευταία συνεδρία [10]. Τότε είναι που ένα σταθερό μήνυμα έχει τη μεγαλύτερη αξία.
Να είσαι εκεί, έστω και ατελώς
Αυτό θέλω να κρατήσεις από όλα αυτά: δεν χρειάζεσαι τα τέλεια λόγια. Η αναζήτησή τους μάλλον σε έχει κρατήσει στη σιωπή περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε, και το να μην πεις τίποτα μπορεί να πληγώσει περισσότερο απ’ ό,τι θα μπορούσε ποτέ μια αδέξια πρόταση.
Δεν χρειάζεται να είσαι ο φίλος που λέει κάτι ποιητικό. Να είσαι εκείνος που παραμένει παρών με σύντομα μηνύματα, με μια σούπα που αφήνει στην πόρτα και με τη διάθεση να σταθεί δίπλα στον άλλον στις δύσκολες στιγμές, χωρίς να προσπαθεί να τις διορθώσει.
Διάλεξε λοιπόν μια φράση από αυτόν τον οδηγό. Στείλ’ τη στον άνθρωπό σου σήμερα. Στείλε άλλη μία την επόμενη Τρίτη. Πήγαινέ του σούπα την επόμενη εβδομάδα. Συνέχισε όταν η διάγνωση πάψει να είναι πρόσφατη είδηση και όλοι οι άλλοι έχουν επιστρέψει σιγά σιγά στη δική τους ζωή.
Αυτό είναι όλο. Αυτό έχει σημασία όταν σκέφτεσαι τι να πεις σε κάποιον που κάνει χημειοθεραπεία: όχι η τέλεια πρόταση, αλλά η σταθερή, έμπρακτη, ατελής παρουσία κάποιου που δεν εξαφανίστηκε.
Βιβλιογραφικές αναφορές
[1] NHS. (2025, 14 Φεβρουαρίου). Χημειοθεραπεία. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/chemotherapy/
[2] Macmillan Cancer Support. (2018, 30 Σεπτεμβρίου). Παρενέργειες της χημειοθεραπείας. https://www.macmillan.org.uk/cancer-information-and-support/treatment/types-of-treatment/chemotherapy/side-effects-of-chemotherapy
[3] Irish Cancer Society. (χ.χ.). Αυξημένος κίνδυνος λοίμωξης. Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2026, από https://www.cancer.ie/side-effects-and-symptoms/increased-risk-of-infection
[4] Health Service Executive. (2025, 28 Ιανουαρίου). Παρενέργειες - Χημειοθεραπεία. https://www.hse.ie/conditions/chemotherapy/side-effects/
[5] Cancer Research UK. (2026, 5 Αυγούστου). Τριχόπτωση, αραίωση μαλλιών και αντικαρκινικά φάρμακα. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/treatment/cancer-drugs/side-effects/hair-loss-and-thinning
[6] Hussain, M., Chau, S., Turner, M., & Paterson, C. (2023). Ψυχική δυσφορία που σχετίζεται με τις απεικονιστικές εξετάσεις σε άτομα που επηρεάζονται από τον καρκίνο: Ποιοτική συστηματική ανασκόπηση. Seminars in Oncology Nursing, 39(5), Άρθρο 151502. https://doi.org/10.1016/j.soncn.2023.151502
[7] Cancer Research UK. (2024, 6 Μαρτίου). Πώς να υποστηρίξετε κάποιον με καρκίνο. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/coping/family-friends-caregivers/how-support-someone-with-cancer
[8] Haviland, J., Sodergren, S., Calman, L., Corner, J., Din, A., Fenlon, D., Grimmett, C., Richardson, A., Smith, P. W., Winter, J., & Foster, C. (2017). Κοινωνική υποστήριξη μετά τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού και συσχετίσεις με τη σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής: Αποτελέσματα της μελέτης κοόρτης UK ColoREctal Wellbeing (CREW). Psycho-Oncology, 26(12), 2276-2284. https://doi.org/10.1002/pon.4556
[9] Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2026, 5 Νοεμβρίου). 112 - ο αριθμός κλήσης έκτακτης ανάγκης της ΕΕ. Διαμορφώνοντας το ψηφιακό μέλλον της Ευρώπης. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/112
[10] Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust. (χ.χ.). Συναισθήματα μετά τη θεραπεία του καρκίνου. Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2026, από https://www.gloshospitals.nhs.uk/your-visit/patient-information-leaflets/feelings-after-cancer-treatment/
[11] Luigjes-Huizer, Y. L., Tauber, N. M., Humphris, G., Kasparian, N. A., Lam, W. W. T., Lebel, S., Simard, S., Smith, A. B., Zachariae, R., Afiyanti, Y., Bell, K. J. L., Custers, J. A. E., de Wit, N. J., Fisher, P. L., Galica, J., Garland, S. N., Helsper, C. W., Jeppesen, M. M., Liu, J., . . . van der Lee, M. L. (2022). Ποιος είναι ο επιπολασμός του φόβου υποτροπής του καρκίνου στους επιζώντες και στους ασθενείς με καρκίνο; Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση ατομικών δεδομένων συμμετεχόντων. Psycho-Oncology, 31(6), 879-892. https://doi.org/10.1002/pon.5921
[12] Semino, E., Demjén, Z., Demmen, J., Koller, V., Payne, S., Hardie, A., & Rayson, P. (2017). Η διαδικτυακή χρήση μεταφορών Βίας και Ταξιδιού από ασθενείς με καρκίνο σε σύγκριση με επαγγελματίες υγείας: Μελέτη μικτών μεθόδων. BMJ Supportive & Palliative Care, 7(1), 60-66. https://doi.org/10.1136/bmjspcare-2014-000785
[13] Maggie's. (χ.χ.). Αίσθημα αναγούλας (ναυτία). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2026, από https://www.maggies.org/support-and-information/living-with-cancer/managing-symptoms-and-side-effects/feeling-sick-nausea/
Αυτό το άρθρο παρέχει αποκλειστικά ενημερωτική υποστήριξη και δεν υποκαθιστά την επαγγελματική ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Συμβουλεύεστε πάντα τον επαγγελματία υγείας σας για ιατρικές αποφάσεις.

Το περιεχόμενο αυτό δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου YARN, το οποίο συγχρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα EU4Health την περίοδο 2025-2028 (συμφωνία επιχορήγησης αριθ. 101219053).




