Τα συναισθηματικά στάδια της διάγνωσης καρκίνου: Τι να περιμένετε

Βασικά σημεία

• Δεν υπάρχει σωστή σειρά. Τα συναισθηματικά στάδια της διάγνωσης καρκίνου δεν ακολουθούν χρονοδιάγραμμα και δεν περνούν όλοι από κάθε στάδιο [1]. Μπορεί να νιώσετε σοκ και κάτι που πλησιάζει την αποδοχή μέσα στο ίδιο απόγευμα.
• Ο θυμός, οι ενοχές και η ζήλια μπορεί να αποτελούν μέρος αυτής της εμπειρίας. Αυτά τα συναισθήματα δεν σας κάνουν κακό άνθρωπο.
• Αντιδρούν και οι αγαπημένοι σας. Οι πιο κοντινοί σας άνθρωποι μπορεί να βιώνουν τη δική τους εκδοχή αυτής της εμπειρίας και οι αντιδράσεις τους δεν θα συμβαδίζουν πάντα με τις δικές σας.
• Η θλίψη δεν είναι το ίδιο με την κατάθλιψη. Η θλίψη μετά τη διάγνωση είναι αναμενόμενη. Η πεσμένη διάθεση ή η απώλεια ενδιαφέροντος που διαρκεί το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα, για δύο εβδομάδες ή περισσότερο μπορεί να αποτελεί ένδειξη κατάθλιψης, και η κατάθλιψη μπορεί να αντιμετωπιστεί [2].
• Η συναισθηματική υποστήριξη αποτελεί μέρος της φροντίδας για τον καρκίνο. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Παθολογικής Ογκολογίας (ESMO) συνιστά να ελέγχεται τακτικά κάθε ενήλικας με καρκίνο για άγχος και κατάθλιψη, σε κάθε στάδιο της νόσου [2].

Κανείς δεν σας δίνει ένα εγχειρίδιο για τα συναισθηματικά στάδια της διάγνωσης καρκίνου. Τη μια στιγμή κάθεστε στο εξεταστήριο και την επόμενη χάνετε τη γη κάτω από τα πόδια σας. Ακούσατε τον γιατρό να λέει «καρκίνος» και μετά οι λέξεις έγιναν θολές. Ίσως οδηγήσατε μέχρι το σπίτι και δεν θυμόσασταν τη διαδρομή. Ίσως ετοιμάσατε το βραδινό εκείνο το βράδυ στον αυτόματο πιλότο και μετά βρεθήκατε μπροστά στον νεροχύτη, χωρίς να έχετε ιδέα πώς φτάσατε εκεί.

Πιθανότατα έχετε ακούσει για τα πέντε στάδια: άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη και αποδοχή. Προέρχονται από το βιβλίο της Elisabeth Kübler-Ross του 1969 Για τον θάνατο και τη διαδικασία του θανάτου, το οποίο βασίστηκε στις συνεντεύξεις της με ανθρώπους που πέθαιναν [1]. Έκτοτε, οι ερευνητές του πένθους έχουν επισημάνει πόσο περιορισμένα είναι τα στοιχεία που τεκμηριώνουν την ύπαρξη σταθερών σταδίων [1]. Ακόμη και η Kübler-Ross, στο μεταγενέστερο έργο της με τον David Kessler, έγραψε ότι δεν περνούν όλοι από όλα τα στάδια ούτε με καθορισμένη σειρά [1].

Θα χρησιμοποιήσουμε λοιπόν τις γνωστές ονομασίες, επειδή είναι εύχρηστοι όροι για πραγματικά συναισθήματα. Απλώς μην τις διαβάσετε σαν έναν κατάλογο που πρέπει να συμπληρώσετε. Μπορεί να παραλείψετε ένα στάδιο, να επιστρέψετε σε κάποιο προηγούμενο ή να βιώσετε τρία από αυτά πριν από το μεσημεριανό. Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι κάνετε κάτι λάθος.

Αυτό το άρθρο δεν έχει σκοπό να σας φτιάξει τη διάθεση ή να σας πει πώς να νιώθετε. Σκοπός του είναι να δώσει όνομα σε ό,τι νιώθετε αυτή τη στιγμή και να σας βοηθήσει να καταλάβετε ότι πολλοί άνθρωποι πριν από εσάς έχουν νιώσει το ίδιο. Θα δούμε επίσης τι μπορεί να βιώνουν η οικογένεια και οι φίλοι σας, καθώς και πότε έχει νόημα να μιλήσετε με έναν ειδικό.

Οι πρώτες μέρες: σοκ, μούδιασμα και «Συμβαίνει στ’ αλήθεια αυτό;»

Η πρώτη αντίδραση δεν είναι πάντα τα δάκρυα ή ο φόβος. Μερικές φορές είναι μια παράξενη, άδεια σιωπή.

Μπορεί να νιώθετε μούδιασμα. Αποσύνδεση. Σαν να παρακολουθείτε τον εαυτό σας απ’ έξω. Οι άνθρωποι μιλούν, βλέπετε τα χείλη τους να κινούνται, αλλά τα λόγια τους δεν φτάνουν σε εσάς. Μπορεί να νιώθετε σαν να μπήκατε κατά λάθος στη ζωή κάποιου άλλου.

Αυτό είναι το σοκ. Σκεφτείτε το σαν τον τρόπο του μυαλού σας να προχωρά με τον δικό του ρυθμό, καθώς προσπαθεί να αφομοιώσει κάτι τεράστιο. Δεν είναι αδυναμία και δεν σημαίνει ότι δεν σας νοιάζει.

Κάποιοι άνθρωποι κλαίνε αμέσως. Άλλοι δεν νιώθουν τίποτα για μέρες. Κανένα από τα δύο δεν σημαίνει ότι αντιδράτε με λάθος τρόπο.

Γιατί δεν μπορείτε να θυμηθείτε τι είπε ο γιατρός σας

Κάθεστε σε όλο το ραντεβού, γνέφετε καταφατικά, κάνετε μία-δύο ερωτήσεις, πηγαίνετε στο αυτοκίνητό σας και συνειδητοποιείτε ότι δεν έχετε συγκρατήσει σχεδόν τίποτα. Αν σας συμβαίνει αυτό, δεν είστε οι μόνοι. Μια ανασκόπηση σχετικά με το πόσο θυμούνται οι ασθενείς τις ιατρικές πληροφορίες ανέφερε ότι το 40 έως 80% όσων λένε οι επαγγελματίες υγείας στους ασθενείς ξεχνιέται αμέσως [3].

Το στρες το κάνει ακόμη πιο δύσκολο. Όταν ένας γιατρός ανακοινώνει τρομακτικά νέα, αυτό το μήνυμα μπορεί να απορροφήσει όλη σας την προσοχή και οι λεπτομέρειες που το συνοδεύουν, όπως το πώς να ακολουθήσετε μια θεραπεία ή το πότε να επιστρέψετε, μπορεί να μην αποθηκευτούν ποτέ στη μνήμη σας [3].

Να τι βοηθά. Πάρτε μαζί σας στα ραντεβού κάποιον που εμπιστεύεστε και ζητήστε του να κρατά σημειώσεις. Αν πάτε χωρίς συνοδό, ρωτήστε αν μπορείτε να ηχογραφήσετε τη συζήτηση στο τηλέφωνό σας. Ακούγοντάς την ξανά στο σπίτι, όταν θα έχετε ηρεμήσει, μπορεί να αφομοιώσετε καλύτερα τις πληροφορίες [3]. Γράψτε τις ερωτήσεις σας από πριν, γιατί έχουν την τάση να εξαφανίζονται τη στιγμή που μπαίνετε στο ιατρείο. Και αν την επόμενη μέρα χρειάζεστε να σας εξηγήσουν κάτι ξανά, τηλεφωνήστε και ρωτήστε. Έχετε δικαίωμα να κατανοείτε τη φροντίδα που λαμβάνετε.

Άρνηση, δυσπιστία και η ανάγκη να προσποιηθείτε ότι όλα είναι καλά

Μετά το πρώτο σοκ (ή μερικές φορές ενώ αυτό ακόμη διαρκεί), μπορεί να εμφανιστεί η άρνηση. Είναι μια γνωστή αντίδραση στην ογκολογική φροντίδα [4]. Σε λογικό επίπεδο, ξέρετε τι είπε ο γιατρός. Συναισθηματικά, δεν το έχετε ακόμη αφομοιώσει. Συνεχίζετε λοιπόν σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα.

Ίσως επιστρέφετε στη δουλειά την επόμενη μέρα και δεν το λέτε σε κανέναν. Ίσως αναζητάτε τα συμπτώματά σας στο διαδίκτυο, ψάχνοντας κάτι που διέφυγε από τους γιατρούς. Ίσως ζητάτε μια δεύτερη γνώμη, μετά μια τρίτη, όχι επειδή τη χρειάζεστε από ιατρική άποψη, αλλά επειδή η πρώτη απάντηση σας φάνηκε αδύνατο να ισχύει.

Η άρνηση δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα. Σε μια ολλανδική μελέτη που παρακολούθησε 195 ανθρώπους με πρόσφατη διάγνωση καρκίνου του πνεύμονα για οκτώ μήνες, όσοι διατήρησαν ένα μέτριο επίπεδο άρνησης ή η άρνησή τους αυξήθηκε με τον καιρό ανέφεραν λιγότερο άγχος και κατάθλιψη και καλύτερη ποιότητα ζωής σε σύγκριση με εκείνους των οποίων η άρνηση παρέμεινε σε χαμηλά επίπεδα [4]. Το να κρατάτε κάποια απόσταση από όλο το βάρος των νέων, τουλάχιστον για λίγο, μπορεί να είναι ένας τρόπος να αντεπεξέλθετε.

Η άρνηση χρειάζεται προσοχή όταν αρχίζει να επηρεάζει τη φροντίδα σας. Αν χάνετε ραντεβού, αναβάλλετε αποφάσεις για τη θεραπεία ή κρύβετε τα νέα από ανθρώπους που χρειάζεται να γνωρίζουν, είναι ώρα να το συζητήσετε με κάποιο μέλος της ομάδας φροντίδας σας.

Μια ερώτηση που αξίζει να κάνετε στον εαυτό σας: το αποφεύγω επειδή χρειάζομαι περισσότερο χρόνο ή επειδή ελπίζω ότι θα εξαφανιστεί;

Θυμός, απογοήτευση και οι ερωτήσεις που κανείς δεν θέλει να πει δυνατά

Αυτό το κομμάτι αξίζει λίγη ειλικρίνεια.

Μπορεί να νιώθετε θυμό. Όχι εκείνον που σας εμπνέει να πείτε «θα τον μετατρέψω σε δύναμη για να παλέψω». Απλώς θυμό. Τον ωμό, άσχημο θυμό που δεν βρίσκει διέξοδο.

Γιατί εγώ; Γιατί όχι εκείνος που καπνίζει ένα πακέτο την ημέρα εδώ και τριάντα χρόνια; Γιατί ο συνάδελφός μου μπορεί να παραπονιέται για ένα κακό κούρεμα, ενώ εγώ κάθομαι στην πολυθρόνα της χημειοθεραπείας; Μισώ το σώμα μου που με πρόδωσε. Είμαι έξαλλος με τον γιατρό που το εντόπισε, παρόλο που ξέρω ότι δεν έχει λογική. Θυμώνω με τον σύντροφό μου που μου λέει να "δω τη θετική πλευρά".

Αυτές οι σκέψεις δεν σας κάνουν κακό άνθρωπο. Σας κάνουν έναν άνθρωπο που μόλις έμαθε κάτι που αλλάζει τη ζωή του και ψάχνει κάπου να ακουμπήσει τον πόνο του. Ο θυμός είναι η φωνή του φόβου όταν δεν μπορεί να μείνει ακίνητος.

Ίσως παρατηρήσετε και ένα δυσάρεστο μοτίβο: ο θυμός ξεσπά πιο έντονα στους ανθρώπους με τους οποίους νιώθετε μεγαλύτερη ασφάλεια.

Όταν ο θυμός ξεσπά στους πιο κοντινούς σας ανθρώπους

Ο σύντροφός σας λέει κάτι άστοχο στο δείπνο και ξεσπάτε. Η μητέρα σας τηλεφωνεί να δει πώς είστε και την κόβετε στη μέση της φράσης. Ο καλύτερός σας φίλος στέλνει ένα χαρούμενο μήνυμα και θέλετε να πετάξετε το κινητό στην άλλη άκρη του δωματίου.

Πιθανότατα δεν είναι ότι τους κατηγορείτε. Ίσως απλώς είναι οι άνθρωποι μπροστά στους οποίους δεν χρειάζεται να προσποιείστε, και αυτή τη στιγμή όσα νιώθετε χωρίς φίλτρο βγαίνουν άτσαλα.

Όταν συμβεί αυτό (και μάλλον θα συμβεί), μια ειλικρινής φράση μετά μπορεί να βοηθήσει πολύ: "Δεν έχω θυμώσει μαζί σου. Έχω θυμώσει με αυτό που συμβαίνει, κι εσύ έτυχε να είσαι πιο κοντά." Δεν θα πάρει πίσω μια σκληρή κουβέντα, αλλά θα τους εξηγήσει τι πραγματικά συμβαίνει.

Ενοχή, διαπραγμάτευση και η παγίδα του "Κι αν είχα..."

Η ενοχή και η διαπραγμάτευση μπορούν να τροφοδοτούν η μία την άλλη. Και οι δύο πηγάζουν από την ίδια επιθυμία: να πιστέψετε ότι αυτό θα μπορούσε να είχε προληφθεί και ότι θα μπορούσατε να είχατε κάνει κάτι.

Ο κύκλος των σκέψεων πάει κάπως έτσι. Αν είχα πάει στον γιατρό έξι μήνες νωρίτερα. Αν δεν είχα περάσει τη δεκαετία των είκοσί μου τρώγοντας πρόχειρο φαγητό. Αν είχα διαχειριστεί καλύτερα το άγχος μου, αν είχα ασκηθεί περισσότερο, αν είχα πιει λιγότερο. Αν από εδώ και πέρα τα κάνω όλα τέλεια, ίσως η θεραπεία πετύχει.

Αυτή η τελευταία σκέψη είναι διαπραγμάτευση: μια προσπάθεια να ξανακερδίσετε λίγο έλεγχο, όταν τόσα πολλά έχουν φύγει από τα χέρια σας. Η ενοχή είναι το τίμημα της ψευδαίσθησης, γιατί μέσα στη διαπραγμάτευση κρύβεται η πεποίθηση ότι εσείς το προκαλέσατε.

Δεν το προκαλέσατε εσείς. Ο καρκίνος δεν είναι τιμωρία. Το κάπνισμα, το αλκοόλ και η υπερβολική έκθεση στον ήλιο πράγματι αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου, γι’ αυτό ο Ευρωπαϊκός Κώδικας κατά του Καρκίνου συνιστά την αποφυγή και των τριών [5]. Όμως ο κίνδυνος δεν είναι καταδίκη. Το ίδιο έγγραφο παραθέτει σύγχρονα επιστημονικά στοιχεία σύμφωνα με τα οποία περίπου το 40% των περιστατικών καρκίνου μπορούν να προληφθούν [5]. Με άλλα λόγια, τα περισσότερα περιστατικά καρκίνου δεν μπορούν να προληφθούν με βάση όσα γνωρίζουμε σήμερα. Η διάγνωσή σας δεν αποτελεί απόδειξη ότι κάνατε κάτι λάθος.

Τα μέλη της οικογένειας μπορεί να κουβαλούν τη δική τους εκδοχή αυτής της ενοχής. Ένας σύζυγος σκέφτεται: "Έπρεπε να είχα επιμείνει να κάνει εκείνον τον έλεγχο νωρίτερα." Ένας γονιός αναρωτιέται: "Κι αν είναι γενετικό και το κληρονόμησε από εμένα;" Ένας φίλος αναρωτιέται σιωπηλά αν είναι τρομερό που νιώθει ανακούφιση επειδή δεν συνέβη στον ίδιο. Καμία από αυτές τις σκέψεις δεν είναι έγκλημα. Είναι η μπερδεμένη, ανθρώπινη πλευρά της αγάπης όταν βρίσκεται υπό πίεση.

Θλίψη, πένθος και αποχαιρετισμός της ζωής που είχατε σχεδιάσει

Κάποια στιγμή το μούδιασμα υποχωρεί, ο θυμός καταλαγιάζει και αυτό που απομένει από κάτω είναι η θλίψη. Μερικές φορές είναι τεράστια. Άλλες φορές παραμένει σιωπηλή και σταθερή, σαν ένα βάρος στο στήθος σας που δεν φεύγει.

Δεν είναι απλώς ότι «νιώθετε λυπημένοι». Είναι πένθος. Αληθινό πένθος, για αληθινές απώλειες.

Μπορεί να πενθείτε για την υγεία σας, την ενέργειά σας, την αίσθηση ότι τίποτα δεν μπορούσε να σας νικήσει. Ή για σχέδια: το ταξίδι που θα κάνατε, την εγκυμοσύνη που προσπαθούσατε να πετύχετε, τη συνταξιοδότηση που μόλις είχατε αρχίσει να φαντάζεστε. Ή για κάτι που είναι πιο δύσκολο να ονομάσετε, όπως η εκδοχή του εαυτού σας που υπήρχε πριν μπει η λέξη «καρκίνος» στο λεξιλόγιό σας.

Το πένθος δεν περιμένει διακριτικά. Εμφανίζεται την ώρα που γεμίζετε το πλυντήριο πιάτων. Σας κατακλύζει στο αυτοκίνητο όταν ακούγεται ένα τραγούδι. Μπορεί να κλαίτε με πράγματα που μοιάζουν άσχετα και να μη νιώθετε τίποτα σε στιγμές που κανονικά θα είχαν σημασία. Το πένθος μπορεί να ακολουθεί το δικό του χρονοδιάγραμμα.

Η μοναξιά για την οποία κανείς δεν σας προειδοποιεί

Μια διάγνωση καρκίνου μπορεί να σας κάνει να νιώθετε απομόνωση, ακόμα κι όταν σας περιβάλλουν άνθρωποι που σας αγαπούν.

Κάποιοι φίλοι μπορεί να απομακρυνθούν. Ίσως όχι επειδή δεν νοιάζονται, αλλά απλώς επειδή δεν ξέρουν τι να πουν και φοβούνται μήπως πουν κάτι λάθος. Άλλοι πηγαίνουν στο αντίθετο άκρο και σας κατακλύζουν με εμψυχωτικά λόγια που δεν ζητήσατε ποτέ. Μπορεί να αρχίσετε να νιώθετε ότι κανείς δεν σας καταλαβαίνει πραγματικά, γιατί, αν δεν έχει βιώσει αυτόν τον συγκεκριμένο φόβο, δεν μπορεί.

Αυτό το συναίσθημα είναι αληθινό. Είναι επίσης ένας λόγος για τον οποίο ίσως αξίζει να δοκιμάσετε μια ομάδα υποστήριξης για άτομα με καρκίνο ή ένα πρόγραμμα αλληλοϋποστήριξης. Κανένα από τα δύο δεν αντικαθιστά τις σχέσεις σας ή την επαγγελματική βοήθεια. Είναι χώροι όπου ο άνθρωπος απέναντί σας δεν χρειάζεται να ακούσει όλη την ιστορία, γιατί την ξέρει ήδη. Ρωτήστε την ομάδα φροντίδας σας τι υπάρχει στο νοσοκομείο σας ή στην περιοχή σας. Μερικές φορές το πιο παρηγορητικό πράγμα στον κόσμο είναι κάποιος που απλώς γνέφει και λέει: «Ναι. Ξέρω».

Όταν η θλίψη γίνεται κάτι περισσότερο: αναγνωρίζοντας την κατάθλιψη

Η θλίψη μετά από μια διάγνωση καρκίνου είναι αναμενόμενη. Η κατευθυντήρια οδηγία της ESMO για το άγχος και την κατάθλιψη σε ενήλικες με καρκίνο περιγράφει ένα φάσμα που εκτείνεται από τη συνηθισμένη ανησυχία και θλίψη έως τις καταθλιπτικές διαταραχές και διακρίνει τις παροδικές συναισθηματικές διακυμάνσεις από τις αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές, οι οποίες έχουν πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο [2].

Αυτό που τις διαχωρίζει είναι η ένταση των συναισθημάτων, η διάρκειά τους, το πόσο μεγάλο μέρος της ημέρας καταλαμβάνουν και το πόσο δυσκολεύουν την καθημερινή ζωή [2].

Θλίψη και κατάθλιψη μετά από μια διάγνωση καρκίνου

Η δεξιά στήλη ακολουθεί τις ενδείξεις κατάθλιψης που περιγράφονται σε αυτή την κατευθυντήρια οδηγία [2]. Η αριστερή στήλη δίνει μια ενδεικτική σύγκριση με τη συνηθισμένη θλίψη.

Η κατευθυντήρια οδηγία της ESMO επισημαίνει ότι, κατά τον έλεγχο για κατάθλιψη σε άτομα με καρκίνο, είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να διαχωρίζονται τα σωματικά συμπτώματα, όπως η απώλεια όρεξης ή η κόπωση, από τα συναισθηματικά, όπως η θλίψη [2]. Αν, λοιπόν, δεν μπορείτε να καταλάβετε αν η εξάντλησή σας οφείλεται στη θεραπεία ή σε κάτι άλλο, αφήστε την ομάδα φροντίδας σας να σας βοηθήσει να ξεκαθαρίσετε τι συμβαίνει.

Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας στη δεξιά στήλη, αυτό δεν αποτελεί προσωπική αποτυχία. Η κατάθλιψη είναι μια ιατρική πάθηση και υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, κυρίως η ψυχοθεραπεία και η φαρμακευτική αγωγή [2].

Είναι επίσης συχνή. Εκτιμάται ότι η κατάθλιψη επηρεάζει περίπου ένα στα τέσσερα άτομα με καρκίνο [2]. Σε μια πολυκεντρική μελέτη με επικεφαλής ερευνητές στη Γερμανία, το 52% των 3.724 ατόμων με καρκίνο ανέφερε υψηλά επίπεδα ψυχικής δυσφορίας [6].

Μιλήστε στον ογκολόγο σας, σε κάποιο μέλος του νοσηλευτικού προσωπικού, σε κοινωνικό λειτουργό, σε οποιοδήποτε μέλος της ομάδας φροντίδας σας. Δεν χρειάζεται να τα έχετε όλα ξεκαθαρίσει. Αρκεί να μιλήσετε.

Αν σκέφτεστε την αυτοκτονία ή βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε το 112. Είναι ο δωρεάν αριθμός έκτακτης ανάγκης που λειτουργεί οπουδήποτε στην ΕΕ [7]. Η ΕΕ έχει επίσης δεσμεύσει τον αριθμό 116 123 για γραμμές συναισθηματικής υποστήριξης, για ανθρώπους που αισθάνονται μοναξιά, βρίσκονται σε ψυχολογική κρίση ή σκέφτονται την αυτοκτονία [8]. Οι χώρες δεν υποχρεούνται να παρέχουν αυτή την υπηρεσία, οπότε, αν η κλήση δεν συνδέεται εκεί όπου ζείτε, αναζητήστε την εθνική γραμμή υποστήριξης σε κρίση [8].

Η αποδοχή δεν είναι γραμμή τερματισμού και δεν σημαίνει ότι τα παρατάτε

Αν έχετε διαβάσει μέχρι εδώ, ίσως αναρωτιέστε πότε υποτίθεται ότι θα φτάσετε στην «αποδοχή». Η ειλικρινής απάντηση: δεν είναι ένα μέρος όπου φτάνετε και μένετε.

Αποδοχή δεν σημαίνει να χαίρεστε για τη διάγνωσή σας, ούτε να μην αισθάνεστε φόβο ή θυμό. Οι ερευνητές που τη μελετούν σε άτομα με καρκίνο την περιγράφουν ως την επίγνωση των σκέψεων και των συναισθημάτων σας και την προθυμία να τα βιώνετε, χωρίς να προσπαθείτε να τα αλλάξετε ή να τα ελέγξετε [9]. Στην καθημερινότητα, αυτό μπορεί να σημαίνει να παίρνετε αποφάσεις για τη θεραπεία, να μιλάτε στους άλλους για τη διάγνωση, να οργανώνετε τις εβδομάδες σας γύρω από τα ραντεβού και παράλληλα να επιτρέπετε στον εαυτό σας να θέλει και να απολαμβάνει πράγματα, ενώ συμβαίνουν όλα αυτά.

Κάποιες μέρες η αποδοχή μοιάζει σταθερή. Τρώτε πρωινό, πηγαίνετε στο ραντεβού σας, γελάτε με κάτι που λέει το παιδί σας. Άλλες μέρες ξυπνάτε και ο θυμός ή ο φόβος επιστρέφει σαν να μην έφυγε ποτέ. Αυτό δεν είναι πισωγύρισμα. Έτσι είναι η ζωή όταν αντιμετωπίζετε κάτι τόσο μεγάλο.

Η αποδοχή δεν είναι ούτε παραίτηση [9]. Μια ανασκόπηση 108 μελετών με περισσότερα από 17.000 άτομα με καρκίνο, με επικεφαλής ερευνητές του King's College London, διαπίστωσε ότι όσοι είχαν υψηλότερες βαθμολογίες στην αποδοχή έτειναν να αναφέρουν λιγότερη ψυχική δυσφορία, αν και η συσχέτιση ήταν μικρή [9]. Η αποδοχή δεν εξαφανίζει τον πόνο. Ίσως απλώς σας βοηθά να μη σπαταλάτε ενέργεια παλεύοντας με την πραγματικότητα, πέρα από όλα τα υπόλοιπα.

Ίσως επίσης παρατηρήσετε στιγμές αληθινής ελπίδας, ευγνωμοσύνης ή διαύγειας να εμφανίζονται μαζί με τα πιο δύσκολα συναισθήματα. Να γελάτε με ένα κακό αστείο στη διάρκεια της χημειοθεραπείας. Να νιώθετε ευγνωμοσύνη για έναν φίλο που ήρθε με σούπα και δεν προσπάθησε να βρει τα σωστά λόγια. Να παρατηρείτε ότι οι προτεραιότητές σας έχουν αλλάξει με τρόπους που σας φαίνονται αληθινοί. Αυτά δεν ακυρώνουν τη θλίψη. Υπάρχουν δίπλα της. Αφήστε τα.

Και αν έχετε προχωρήσει περισσότερο σε αυτή τη διαδρομή, με τη θεραπεία πίσω σας και έναν φόβο που δεν έχει υποχωρήσει, το άρθρο μας Φόβος υποτροπής του καρκίνου και ενοχές επιβίωσης: Τα συναισθήματα για τα οποία κανείς δεν σας προειδοποιεί συνεχίζει από εκεί που σταματά αυτό.

Τι νιώθουν οι δικοί σας άνθρωποι (και γιατί οι αντιδράσεις τους μπορεί να σας εκπλήσσουν)

Αν είστε μέλος της οικογένειας ή στενός φίλος, αυτή η ενότητα είναι για εσάς. Και αν είστε το άτομο που έχει διαγνωστεί, ίσως σας βοηθήσει να καταλάβετε ορισμένα από όσα βλέπετε γύρω σας.

Οι δικοί σας άνθρωποι μπορεί να βιώνουν τη δική τους εκδοχή πολλών από αυτά τα συναισθήματα: σοκ, φόβο, αδυναμία, θυμό, θλίψη για όσα ίσως χαθούν. Ωστόσο, τα επεξεργάζονται με διαφορετικό ρυθμό από εσάς και ίσως νιώθουν ότι πρέπει να φανούν δυνατοί, με αποτέλεσμα τα συναισθήματά τους να εκδηλώνονται με έμμεσους τρόπους.

Ίσως παρατηρήσετε ότι ο σύντροφός σας αρχίζει αμέσως την έρευνα, διαβάζοντας κάθε βράδυ στατιστικά για τις θεραπείες, ενώ εσείς το μόνο που θέλετε είναι μία ώρα τηλεόραση χωρίς τη λέξη «καρκίνος». Ή ότι ένας γονιός κλαίει κάθε φορά που σας επισκέπτεται, με αποτέλεσμα να καταλήγετε εσείς να τον παρηγορείτε. Ή ότι ένας φίλος αποσύρεται και σταματά να τηλεφωνεί, επειδή του φάνηκε πιο ασφαλές να μη πει τίποτα παρά να πει κάτι λάθος.

Αυτές οι ασυμφωνίες δεν σημαίνουν ότι οι σχέσεις σας έχουν διαλυθεί. Πρόκειται για δύο ανθρώπους (ή περισσότερους) που επεξεργάζονται την ίδια τρομερή είδηση με διαφορετικό ρυθμό και με διαφορετικούς τρόπους.

Τι να πείτε (και τι να αποφύγετε) όταν ένας αγαπημένος σας άνθρωπος διαγνωστεί με καρκίνο

Αν είστε κοντινό πρόσωπο, το πιο απλό που μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε είναι το εξής: να είστε εκεί, να συνεχίσετε να είστε εκεί και να αντισταθείτε στην παρόρμηση να διορθώσετε τα πράγματα ή να φτιάξετε τη διάθεση του άλλου. Μείνετε δίπλα του μέσα στη δυσκολία. Είναι πιο δύσκολο απ’ όσο ακούγεται και έχει μεγαλύτερη σημασία από το να βρείτε τις τέλειες λέξεις. Για φράσεις που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε από κοντά, σε μήνυμα ή σε κάρτα, δείτε τον οδηγό μας Τι να πείτε σε κάποιον με καρκίνο (και τι να μην πείτε).

Πότε και πώς να αναζητήσετε επαγγελματική υποστήριξη

Το ότι νιώθετε έτσι δεν σημαίνει ότι δεν τα καταφέρνετε καλά. Ούτε σημαίνει ότι πρέπει να σφίξετε τα δόντια και να τα περάσετε όλα χωρίς βοήθεια.

Το να ζητάτε βοήθεια είναι μέρος της φροντίδας του εαυτού σας κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Η κατάθλιψη που δεν αντιμετωπίζεται μπορεί να δυσκολέψει την ανάρρωσή σας και την καθημερινή σας λειτουργικότητα, ενώ οι αγχώδεις και οι καταθλιπτικές διαταραχές συνδέονται με χαμηλότερη ποιότητα ζωής και με μεγαλύτερη δυσκολία στην τήρηση της θεραπείας [2].

Οι επαγγελματίες που ειδικεύονται σε αυτόν τον τομέα είναι οι εξής:

Ο ψυχο-ογκολόγος είναι επαγγελματίας ψυχικής υγείας που εστιάζει στον συναισθηματικό αντίκτυπο του καρκίνου.

Ο κοινωνικός λειτουργός ογκολογίας μπορεί να βοηθήσει σε συναισθηματικά και πρακτικά προβλήματα, όπως η εργασία, τα οικονομικά ή η οργάνωση υποστήριξης στο σπίτι. Ρωτήστε αν υπάρχει τέτοιος επαγγελματίας στο νοσοκομείο σας.

Ο ψυχίατρος είναι γιατρός που μπορεί να αξιολογήσει αν θα σας βοηθούσε η φαρμακευτική αγωγή. Η κατευθυντήρια οδηγία της ESMO επισημαίνει ότι η ψυχοθεραπεία από μόνη της μπορεί να αρκεί για ήπια έως μέτρια συμπτώματα, ότι η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική όταν το άγχος ή η κατάθλιψη είναι σοβαρά και ότι ο συνδυασμός των δύο είναι πιο αποτελεσματικός από κάθε προσέγγιση ξεχωριστά [2].

Δεν χρειάζεται να βρείτε αυτούς τους επαγγελματίες μόνοι σας. Ζητήστε παραπομπή από τον ογκολόγο σας ή από οποιοδήποτε μέλος της ομάδας φροντίδας σας. Αν δεν αναφέρουν πρώτοι το θέμα, μπορείτε να πείτε: «Δυσκολεύομαι συναισθηματικά. Μπορείτε να με φέρετε σε επαφή με κάποιον ειδικό;» Αυτό αρκεί για να ξεκινήσει η συζήτηση.

Δεν υπάρχει λάθος τρόπος να νιώθετε

Τα συναισθηματικά στάδια που συνοδεύουν τη διάγνωση καρκίνου δεν έχουν ένα ξεκάθαρο τέλος, ούτε ολοκληρώνονται με συγκεκριμένη σειρά. Κάποιες μέρες θα νιώθετε σταθερότητα. Άλλες μέρες, η θλίψη ή ο φόβος θα επιστρέφουν σαν να τα βιώνετε για πρώτη φορά. Μια δύσκολη μέρα δεν ακυρώνει τις μέρες σταθερότητας.

Αν αναγνωρίσατε τον εαυτό σας κάπου σε αυτό το άρθρο, αυτή η αναγνώριση έχει αξία. Σημαίνει ότι δίνετε προσοχή σε όσα συμβαίνουν μέσα σας, και αυτό από μόνο του σημαίνει ότι έχετε προχωρήσει περισσότερο απ’ όσο ίσως νομίζετε.

Το επόμενο βήμα είναι μικρό. Πείτε σε έναν άνθρωπο πώς νιώθετε πραγματικά. Όχι την προσεγμένη, ωραιοποιημένη εκδοχή του «τα βγάζω πέρα». Την αληθινή. Δεν χρειάζεται να το κάνετε τέλεια, ούτε χρειάζεται να το περάσετε χωρίς στήριξη.

Βιβλιογραφικές αναφορές

[1] Avis, K. A., Stroebe, M., & Schut, H. (2021). Η παρουσίαση των σταδίων του πένθους στο διαδίκτυο: Συστηματική ανάλυση και κριτική αξιολόγηση. Frontiers in Psychology, 12, Άρθρο 772696. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.772696

[2] Grassi, L., Caruso, R., Riba, M. B., Lloyd-Williams, M., Kissane, D., Rodin, G., McFarland, D., Campos-Ródenas, R., Zachariae, R., Santini, D., & Ripamonti, C. I. (2023). Άγχος και κατάθλιψη σε ενήλικες ασθενείς με καρκίνο: Κατευθυντήρια οδηγία κλινικής πρακτικής της ESMO. ESMO Open, 8(2), Άρθρο 101155. https://doi.org/10.1016/j.esmoop.2023.101155

[3] Kessels, R. P. C. (2003). Η μνήμη των ασθενών για τις ιατρικές πληροφορίες. Journal of the Royal Society of Medicine, 96(5), 219-222. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC539473/

[4] Vos, M. S., Putter, H., van Houwelingen, J. C., & de Haes, J. C. J. M. (2011). De voor- en nadelen van ontkenning bij longkanker [Τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της άρνησης στον καρκίνο του πνεύμονα]. Huisarts en wetenschap, 54(11), 602-606. https://doi.org/10.1007/s12445-011-0292-8

[5] Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο. (2025). Ευρωπαϊκός Κώδικας κατά του Καρκίνου, 5η έκδοση: 14 τρόποι με τους οποίους μπορείτε να συμβάλετε στην πρόληψη του καρκίνου. https://cancer-code-europe.iarc.who.int/wp-content/uploads/2025/10/European-Code-Against-Cancer-5th-edition.pdf

[6] Mehnert, A., Hartung, T. J., Friedrich, M., Vehling, S., Brähler, E., Härter, M., Keller, M., Schulz, H., Wegscheider, K., Weis, J., Koch, U., & Faller, H. (2018). Ένας στους δύο ασθενείς με καρκίνο βιώνει σημαντική ψυχική δυσφορία: Επιπολασμός και δείκτες ψυχικής δυσφορίας. Psycho-Oncology, 27(1), 75-82. https://doi.org/10.1002/pon.4464

[7] Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2026, 23 Ιουνίου). 112 - ο τηλεφωνικός αριθμός έκτακτης ανάγκης της ΕΕ. Διαμορφώνοντας το ψηφιακό μέλλον της Ευρώπης. Ανακτήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 2026, από https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/112

[8] Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2007). Απόφαση της Επιτροπής της 15ης Φεβρουαρίου 2007 σχετικά με τη δέσμευση της εθνικής περιοχής αριθμοδότησης που αρχίζει με '116' για εναρμονισμένους αριθμούς που αφορούν εναρμονισμένες υπηρεσίες κοινωνικής αξίας (2007/116/EC) [Όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2009/884/EC]. legislation.gov.uk. https://www.legislation.gov.uk/eudn/2007/116/data.html

[9] Fawson, S., Moon, Z., Novogrudsky, K., Moxham, F., Forster, K., Tribe, I., Moss-Morris, R., Johnson, C., & Hughes, L. D. (2024). Διεργασίες της θεραπείας αποδοχής και δέσμευσης και η συσχέτισή τους με την ψυχική δυσφορία στον καρκίνο: Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση. Health Psychology Review, 18(3), 456-477. https://doi.org/10.1080/17437199.2023.2261518