Skip to main content
Welke kankeronderzoeken zijn voor jou zinvol? Een praktische gids op basis van leeftijd, geslacht en risico
Kwaliteit van het levenAlleArtikelYARN

Welke kankeronderzoeken zijn voor jou zinvol? Een praktische gids op basis van leeftijd, geslacht en risico

Welke kankeronderzoeken zijn voor mij zinvol? Begin bij je leeftijd en geslacht, ontdek waar Europese programma's verschillen en wanneer familiegeschiedenis of roken het advies verandert. Zo stel je de juiste vragen bij je volgende afspraak.

Geschreven doorIrina Kolomiiets
Gecontroleerd doorŠarūnas Narbutas
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:

Belangrijkste punten

  • Een aanbeveling van de Raad van de EU uit 2022 beschrijft screeningsleeftijden en onderzoeken voor borst-, baarmoederhals- en darmkanker (colorectale kanker) [1]. Kijk eerst naar deze drie.
  • De richtleeftijden van de Raad zijn 50 tot en met 69 jaar voor mammografie (met 45 tot en met 74 jaar als voorgesteld bereik), 30 tot en met 65 jaar voor HPV-tests en 50 tot en met 74 jaar voor ontlastingsonderzoek [1]. Het programma in jouw land kan andere leeftijden hanteren, dus controleer dit.
  • Voor long- en prostaatkanker vraagt de Raad landen om een stapsgewijze aanpak [1]. Vraag bij het programma in jouw land na wat het aanbiedt.
  • Vertel het je arts als een naast familielid op jonge leeftijd kanker kreeg, je drager bent van een erfelijke genverandering of je veel hebt gerookt. Voor jou kan een ander plan gelden.
  • Gebruik deze gids om je voor te bereiden op een gesprek met je arts, niet om dat gesprek te vervangen. Controleer vervolgens de details bij het programma in jouw land.

Waarom adviezen over kankerscreening zo verwarrend zijn

Als je ooit 'welke kankeronderzoeken zijn voor mij zinvol' in een zoekbalk hebt getypt, hield je er waarschijnlijk meer vragen dan antwoorden aan over. Je arts noemt een coloscopie. Een nieuwsbericht zegt dat mammografieën tegenwoordig op jongere leeftijd beginnen. Een vriendin zweert bij een totale lichaamsscan waarvoor ze een advertentie zag. Een online vragenlijst wil eerst je e-mailadres voordat je iets te horen krijgt.

Die verwarring is begrijpelijk. De Raad van de EU, de richtlijnwerkgroepen van de Europese Commissie en medisch-wetenschappelijke beroepsverenigingen publiceren elk hun eigen adviezen [1], [2], [3]. De aanbeveling van de Raad is gericht aan de lidstaten [1]. Vraag bij het programma in jouw land na waarvoor je daadwerkelijk wordt uitgenodigd.

Dat betekent niet dat iemand onzorgvuldig te werk gaat. De tekst van de Raad benoemt zelf beide kanten van de afweging: enerzijds minder sterfgevallen door de ziekte of minder invasieve kankers, anderzijds vals alarm, gemiste kankers en behandelingen die niet nodig waren [1].

Een andere reden voor de onduidelijkheid is dat bij een gemiddeld risico andere regels gelden dan bij een verhoogd risico [1]. Voor iemand van 42 zonder familiegeschiedenis geldt niet hetzelfde plan als voor iemand van 42 die drager is van een verandering in het BRCA1-gen [2], [4].

Daarom overlaadt deze gids je niet met alle richtlijnen, maar gaat hij uit van jouw situatie. Zoek je leeftijd op. Neem je geslacht en familiegeschiedenis mee. Zo zie je welke screeningsonderzoeken voor jou van toepassing zijn.

De screeningsonderzoeken die voor de meeste volwassenen worden aanbevolen

Voor drie screeningsonderzoeken geeft de EU duidelijke leeftijden en tests aan: borst-, baarmoederhals- en darmkanker [1]. De tabel geeft deze richtwaarden weer. Long- en prostaatkanker staan er ook in, maar zoals je zult zien, ligt het daarbij anders.

KankersoortVoor wieEU-richtleeftijdenBelangrijkste onderzoekHoe vaakBron
BorstkankerVrouwen50 tot en met 69 jaar aanbevolen; 45 tot en met 74 jaar voorgesteldMammografieElke 2 jaar bij 50 tot en met 69 jaar (voorgesteld boven elke 3 jaar)[1], [2]
BaarmoederhalskankerVrouwen en iedereen met een baarmoederhals30 tot en met 65 jaar (de richtlijnwerkgroep van de Commissie stelt voor om op 25-jarige leeftijd te beginnen)HPV-testElke 5 jaar of langer[1], [5]
DarmkankerVrouwen en mannen50 tot en met 74 jaarFIT-ontlastingstest, gevolgd door coloscopie bij een positieve uitslagVraag het na bij je screeningsprogramma[1]
LongkankerZware rokers en mensen die vroeger veel hebben gerooktGeen aanbeveling voor routinematige screening; landen wordt gevraagd dit stapsgewijs te verkennenCT-scan met lage stralingsdosisVraag het na bij je screeningsprogramma[1]
ProstaatkankerMannenGeen aanbeveling voor routinematige screening; de EAU adviseert goed geïnformeerde mannen vanaf 50 jaar een vroege PSA-test aan te biedenPSA-test, met MRI als vervolgonderzoekBeslis samen met je arts[1], [6]

31. 2 kankerscreening

Screening op borstkanker

Het standaardonderzoek is een mammogram, een röntgenfoto van de borst. De Raad van de EU beveelt mammografie aan voor vrouwen van 50 tot en met 69 jaar en stelt een ondergrens van 45 en een bovengrens van 74 jaar voor [1]. De Europese borstkankerrichtlijnen van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie bevelen mammografische screening binnen een georganiseerd programma aan voor vrouwen van 50 tot en met 69 jaar en stellen dit ook voor bij vrouwen van 45 tot en met 49 en 70 tot en met 74 jaar [2].

Voor vrouwen van 50 tot en met 69 jaar met een gemiddeld risico stellen de richtlijnen voor om elke twee jaar in plaats van elke drie jaar een mammogram te maken. Jaarlijkse screening wordt afgeraden [2]. Het programma in jouw land kan andere leeftijden of tussenpozen hanteren, dus controleer wat het aanbiedt.

Dicht borstweefsel kan tumoren op een mammogram verbergen, waardoor de gevoeligheid van het onderzoek afneemt [3]. In 2022 adviseerde de European Society of Breast Imaging (EUSOBI) om vrouwen met zeer dicht borstweefsel een MRI van de borsten aan te bieden. In hoeverre dit in de praktijk gebeurt, hangt echter af van de lokaal beschikbare middelen [3].

Screening op baarmoederhalskanker

De Raad noemt de HPV-test, die zoekt naar het humaan papillomavirus, als voorkeurstest voor baarmoederhalskankerscreening bij vrouwen van 30 tot en met 65 jaar, met minstens vijf jaar tussen de tests [1]. Ook stelt de Raad voor dat landen overwegen zelfafnamesets aan te bieden, vooral aan mensen die niet op uitnodigingen reageren [1].

De richtlijnwerkgroep voor baarmoederhalskanker van de Commissie is specifieker. Zij beveelt HPV-tests aan boven cytologie (het uitstrijkje) en stelt dat bestaande cytologieprogramma's moeten overstappen op screening op basis van HPV-tests [5]. Zij raadt screening af bij mensen jonger dan 25 jaar zonder klachten, stelt voor op 25-jarige in plaats van 30-jarige leeftijd te beginnen mits mensen met een positieve HPV-uitslag effectief vervolgonderzoek krijgen, en beveelt aan door te gaan tot en met 64 jaar in plaats van op 50-jarige leeftijd te stoppen [5]. Na een negatieve HPV-test stelt zij voor vijf jaar te wachten als je jonger bent dan 40, en zeven jaar als je 40 tot en met 64 bent en nooit een positieve HPV-uitslag hebt gehad [5]. Mogelijk is jouw land nog niet overgestapt, dus vraag welke test en tussenpoos worden gebruikt.

Vaccinatie kan voor sommige groepen het schema veranderen. Wanneer minstens 75% van een geboortecohort (iedereen die in dezelfde jaren is geboren) tegen HPV is gevaccineerd, stelt de werkgroep voor om op 30-jarige leeftijd met HPV-screening te beginnen, met tien jaar tussen negatieve tests. Bij een vaccinatiegraad onder 50% verwijst zij naar de aanbevelingen voor de algemene bevolking [7].

Screening op darmkanker

Voor darmkanker beschouwt de Raad de fecale immunochemische test (FIT), een ontlastingstest, als het screeningsonderzoek van voorkeur voor mensen van 50 tot en met 74 jaar, met een coloscopie als vervolgonderzoek voor iedereen die na een positieve uitslag wordt doorverwezen [1].

Uit een rapport uit 2026 van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie bleek dat 22 lidstaten georganiseerde bevolkingsonderzoeken naar darmkanker hebben en dat 18 landen FIT als belangrijkste test gebruiken. De meest voorkomende doelleeftijd is 50 tot en met 74 jaar; tien lidstaten hanteren die leeftijdsgroep [8].

Darmkanker komt in Europa ook steeds vaker voor bij jongere volwassenen, volgens een onderzoek uit 2019 naar kankerregistratiegegevens van 143,7 miljoen mensen van 20 tot en met 49 jaar in twintig Europese landen [9]. De auteurs zagen geen reden om in Europa op 45-jarige leeftijd met screening te beginnen, maar stelden dat de screeningsrichtlijnen mogelijk herzien moeten worden als deze trend doorzet [9].

Screening is bedoeld voor mensen zonder klachten. Merk je bloed in je ontlasting of een blijvende verandering in je ontlastingspatroon, ga dan naar een arts in plaats van op een uitnodiging te wachten, ongeacht je leeftijd.

Lees ook · Kwaliteit van het levenBedankcadeau voor een arts: een doordachte gids voor patiënten om dankbaarheid te tonenAls je hier bent, heeft iemand heel goed gezorgd voor jou of voor iemand van wie je houdt, en nu wil je dankjewel zeggen op een manier die echt aankomt. Het vinden van het juiste bedankcadeau voor een arts voelt vreemd stressvol voor een gebaar dat eigenlijk simpel zou moeten zijn. Je wilt geen grens overschrijden, je wilt niet dat het wordt geweigerd, en je wilt al helemaal niet dat het als een transactie voelt. Deze gids neemt je mee door wat artsen echt waarderen, wat Europese ziekenhuisregels meestal toestaan, wat je beter helemaal kunt overslaan, budgetniveaus in euro's, drie handgeschreven voorbeeldbriefjes die je kunt aanpassen, en het deel dat de meeste cadeaugidsen missen: wanneer en hoe je het overhandigt zonder ongemakkelijkheid.

Kankerscreening per leeftijd, van decennium tot decennium

Als een overzicht per kankersoort wat veel lijkt, is leeftijd een eenvoudiger uitgangspunt. Hieronder lees je waar je in elke levensfase aan kunt denken bij een gemiddeld risico. Als kanker veel voorkomt in je familie, vraag je arts dan of je eerder moet beginnen.

Als twintiger

Screening op baarmoederhalskanker wordt vóór je 25e niet aanbevolen: de Europese richtlijnwerkgroep raadt dit af voor mensen onder die leeftijd zonder klachten [5]. Dit is ook een goed moment om je familiegeschiedenis in kaart te brengen, zolang je de familieleden die ervan op de hoogte zijn nog kunt vragen. Dat gesprek kan invloed hebben op de onderzoeken die je later aangeboden krijgt.

Als dertiger

Screening op baarmoederhalskanker gaat door. De richtlijnwerkgroep stelt voor om onder de 40 jaar vijf jaar tussen negatieve HPV-tests aan te houden [5]. Als een naast familielid op jonge leeftijd borst- of darmkanker kreeg, is dit een goed moment om te vragen of je eerder met die screenings moet beginnen.

Als veertiger

Dit is het omslagpunt. Voor vrouwen met een gemiddeld risico stellen de Europese borstkankerrichtlijnen voor om niet te screenen van 40 tot en met 44 jaar en vanaf 45 jaar mammografie aan te bieden [2]. Ga na of je in jouw land op je 45e wordt uitgenodigd of pas op je 50e. De EU hanteert 50 jaar als startleeftijd voor darmkankerscreening [1]. In de lidstaten is 50 tot en met 74 jaar de meest voorkomende leeftijdsgroep [8]. Als je geen vaste huisarts hebt, is dit een goed moment om er een te zoeken.

Als vijftiger

Vaak de levensfase met de meeste screenings. Mammografie, HPV-tests en FIT kunnen allemaal aan de orde zijn, omdat de EU-leeftijdsgroepen hiervoor elkaar in deze fase overlappen [1]. Longkankerscreening kan in beeld komen als je rookt of vroeger veel hebt gerookt en ergens woont waar dit wordt aangeboden. Voor mannen beveelt de EAU aan om goed geïnformeerde mannen vanaf 50 jaar vroege PSA-tests aan te bieden [6].

Als zestiger en daarna

Sommige screenings worden afgebouwd. Borstkankerscreening wordt aanbevolen tot en met 69 jaar en voorgesteld tot en met 74 jaar; darmkankerscreening loopt tot en met 74 jaar [1]. Voor baarmoederhalskankerscreening stelt de richtlijnwerkgroep voor om vanaf 65 jaar te stoppen, tenzij je nooit bent gescreend of in de afgelopen 10 jaar geen HPV-test hebt gehad [5]. Voor vrouwen van 70 tot en met 74 jaar stellen de Europese borstkankerrichtlijnen dat de levensverwachting leidend moet zijn bij de keuze om door te gaan met screening [2]. Vraag je arts wat dit voor jou betekent.

Kankerscreening voor mannen: wat wordt aanbevolen en wanneer

Voor mannen zijn drie dingen van belang: darmkankerscreening, longkankerscreening als je rookt of vroeger veel hebt gerookt en je land dit aanbiedt, en een beslissing over prostaatonderzoek. Darmkankerscreening werkt voor mannen net als voor vrouwen, met FIT van 50 tot en met 74 jaar [1]. Prostaatkankerscreening is het onderzoek waarover je eerst in gesprek moet gaan.

Prostaatkankerscreening (PSA): een keuze, geen standaard

PSA staat voor prostaatspecifiek antigeen, en de beslissing om hierop te testen is niet eenvoudig. Gezien het voorlopige bewijs en de aanzienlijke hoeveelheid opportunistische screening die al plaatsvindt (testen buiten een georganiseerd programma), vraagt de Raad landen om een stapsgewijze aanpak te overwegen, met proefprojecten en verder onderzoek, op basis van PSA-tests met een MRI-scan als vervolgonderzoek [1].

De European Association of Urology (EAU) beveelt aan om goed geïnformeerde mannen met een verhoogd risico vroege PSA-tests aan te bieden: vanaf 50 jaar; vanaf 45 jaar als prostaatkanker vóór het 60e jaar in de familie voorkomt; vanaf 45 jaar als je van Afrikaanse afkomst bent; en vanaf 40 jaar als je drager bent van een BRCA2-genverandering [6].

Waarom die terughoudendheid? In de grote Europese ERSPC-studie, waaraan meer dan 182.000 mannen deelnamen, verminderde screening het aantal sterfgevallen door prostaatkanker [6]. Maar PSA-screening leidt ook tot overdiagnose: het opsporen van kanker die tijdens je leven nooit klachten zou hebben veroorzaakt. Daarnaast kan laagrisico-prostaatkanker onnodig worden behandeld, met bijwerkingen van de behandeling tot gevolg [1], [6]. Wie zegt dat het antwoord hoe dan ook voor de hand ligt, maakt het te eenvoudig.

Aandacht voor zaadballen en huid bij mannen

Zaadbal- en huidkanker vallen buiten de screenings die hier worden besproken. Voor beide geldt: weet wat normaal is voor jouw lichaam en laat een nieuw knobbeltje, een verandering aan een zaadbal of een veranderde moedervlek door een arts bekijken.

Longkankerscreening: wie komt ervoor in aanmerking

Longkankerscreening wordt gemakkelijk verkeerd begrepen, omdat het klinkt alsof het bedoeld is voor iedereen die ooit heeft gerookt. De aanbeveling van de Raad van de EU uit 2022 is beperkter. Daarin wordt landen gevraagd om screening met lagedosis-CT stapsgewijs te verkennen, te beginnen bij zware rokers en mensen die vroeger veel hebben gerookt. Het tot dusver beschikbare bewijs wordt als voorlopig omschreven [1].

Engeland laat zien hoe een uitrol eruit kan zien. Volgens de NHS-website kunnen mensen van 55 tot en met 74 jaar die ooit hebben gerookt een longgezondheidscontrole aangeboden krijgen. Deze controles zijn momenteel alleen beschikbaar in sommige delen van Engeland [10]. NHS England meldt dat het longkankerscreeningsprogramma de helft van de mensen met het hoogste risico in Engeland heeft bereikt en dat landelijke invoering uiterlijk in 2030 gepland staat [11].

Online vind je ook Amerikaanse regels. De US Preventive Services Task Force (USPSTF) beveelt jaarlijks een lagedosis-CT aan voor volwassenen van 50 tot en met 80 jaar met een rookgeschiedenis van 20 pakjaren die momenteel roken of in de afgelopen 15 jaar zijn gestopt [12]. Dat is een Amerikaanse richtlijn; de Europese criteria verschillen. Engeland richt zich bijvoorbeeld op mensen van 55 tot en met 74 jaar die ooit hebben gerookt [10].

Eén pakjaar staat voor een jaar lang één pakje van 20 sigaretten per dag roken [12]. Twintig pakjaren kan dus betekenen: 20 jaar lang één pakje per dag, of 10 jaar lang twee pakjes per dag. Om je eigen aantal te berekenen, bekijk je onze gids Pakjaren uitgelegd: formule, voorbeelden en gezondheidsrisico's, die je stap voor stap door de formule leidt.

Als je land een scan aanbiedt, bespreek dan vóór je een afspraak maakt wat die wel en niet kan aantonen. Als je rookt, vraag tijdens hetzelfde consult om hulp bij stoppen met roken. De Amerikaanse taskforce merkt op dat screening de meeste sterfgevallen door longkanker niet voorkomt, dus stoppen blijft essentieel [12].

Snelle zelfcheck Biedt jouw land of regio longkankerscreening of een proefproject aan? Rook je nu, of heb je vroeger veel gerookt? Twee keer ja betekent dat het de moeite waard is om je arts te vragen of je in aanmerking komt.

31.3 kankerscreening

Wanneer je familiegeschiedenis het plan verandert

De leeftijden en onderzoeken hierboven gelden voor mensen met een gemiddeld risico. Door je familiegeschiedenis kun je buiten die groep vallen. Voor mensen met een verhoogd risico vraagt de Raad landen om specifieke programma's met bredere doelgroepen en intensievere screening te overwegen [1].

Het National Institute for Health and Care Excellence (NICE) geeft een voorbeeld van hoe dit werkt. Het beveelt verschillende controletrajecten aan voor vrouwen van verschillende leeftijden en met verschillende risiconiveaus [4]. Voor vrouwen met een matig verhoogd risico betekent dit een jaarlijks mammogram van 40 tot en met 49 jaar [4]. Voor vrouwen met een BRCA1- of BRCA2-genverandering betekent het jaarlijks een MRI en mogelijk jaarlijks een mammogram van 30 tot en met 39 jaar, en vervolgens jaarlijks een mammogram en een MRI van 40 tot en met 49 jaar [4]. In jouw land kunnen andere regels gelden, dus vraag je arts wat van toepassing is waar je woont.

Voor prostaatkanker vervroegt de EAU de startleeftijd voor PSA-tests naar 45 jaar als prostaatkanker vóór het 60e jaar in de familie voorkomt, en naar 40 jaar als je drager bent van een BRCA2-genverandering [6].

Wil je weten welke kankersoorten erfelijk kunnen zijn, welke rol erfelijkheidsadvies en genetisch onderzoek spelen en wat dat voor jouw risico betekent? Bekijk dan onze gids Welke soorten kanker zijn erfelijk? Een gids over genetische risico's en preventie.

De onderstaande tabel helpt je om wat je over je familie weet om te zetten in een volgende stap.

Wat je over je familie weetWat je ermee kunt doen
Een ouder, broer, zus of kind kreeg op jonge leeftijd kankerVertel je arts om welke kankersoort het ging en hoe oud diegene was
Meerdere familieleden aan dezelfde kant van de familie hadden dezelfde kankersoortSchrijf op wie, welke kankersoort en wanneer, en vraag je arts wat dit voor jou betekent
Een genverandering zoals BRCA1 of BRCA2 komt in je familie voorVraag naar erfelijkheidsadvies en een controleplan, waarbij MRI-scans en mammogrammen op jongere leeftijd kunnen horen [4]
Je hebt zelf kanker gehad, of bestraling van de borstkasVermeld dit wanneer je een screening afspreekt
Je behoort tot een groep met een hoger risico op een bepaalde kankersoort, zoals mannen van Afrikaanse afkomst bij prostaatkankerVraag naar eerdere PSA-tests; de EAU beveelt aan deze vanaf 45 jaar aan te bieden [6]
Je kent je familiegeschiedenis nietVraag familieleden wat ze zich herinneren en vertel je arts wat je niet hebt kunnen achterhalen

Als je hierin jouw familie herkent, vraag je arts dan of een verwijzing voor erfelijkheidsadvies zinvol is.

Wat screening wel en niet voor je kan doen

We zijn je hierover eerlijkheid verschuldigd: screening heeft zowel nadelen als voordelen, en je moet beide kennen. Screening maakt het mogelijk om kanker in een vroeg stadium op te sporen, of mogelijk zelfs voordat deze invasief wordt. De belangrijkste maatstaf van de Raad om te beoordelen of screening werkt, is minder sterfte aan de ziekte of minder invasieve kankers [1].

De nadelen zijn reëel. Een vals alarm, een uitslag die op kanker wijst terwijl er geen kanker is, kan angst veroorzaken en tot meer onderzoeken leiden. Gemiste kanker kan je onterecht geruststellen en je diagnose vertragen. En overdiagnose betekent dat er kanker wordt gevonden die tijdens je leven nooit klachten zou hebben veroorzaakt, wat kan leiden tot een behandeling die je niet nodig had [1].

Dit alles is geen argument om screening over te slaan. Aanbevelingen hangen samen met leeftijd en risico, en de Raad vraagt landen om de voordelen en risico's, waaronder overdiagnose en overbehandeling, begrijpelijk uit te leggen [1]. Als een arts aarzelt om een onderzoek voor je aan te vragen, vraag dan welke voordelen en nadelen die tegen elkaar afweegt.

Nieuwere tests waarover je zult horen: bloedtests voor meerdere kankersoorten

Sommige bloedtests zijn bedoeld om op veel kankersoorten tegelijk te screenen. Ze worden tests voor de vroege opsporing van meerdere kankersoorten (MCED-tests) genoemd, en Galleri is er daar één van [13], [14].

Aan NHS-Galleri in Engeland, door het onderzoeksteam omschreven als 's werelds eerste gerandomiseerde gecontroleerde onderzoek naar een MCED-test, namen meer dan 142.000 vrijwilligers van 50 tot 77 jaar deel [13], [14]. In september 2026 maakte het onderzoeksteam bekend dat de eerste volledige resultaten waren gepubliceerd in het New England Journal of Medicine en Nature Medicine [13].

Volgens de samenvatting van het team was er over het geheel genomen geen verschil in het aantal mensen bij wie kanker in een laat stadium werd vastgesteld. Het onderzoek bereikte daarmee zijn belangrijkste doel niet [13]. In de testgroep werd bij minder mensen kanker in het meest gevorderde stadium vastgesteld, werden meer kankers in een vroeg stadium (stadium 1 en 2) gevonden en kregen minder mensen hun diagnose tijdens een spoedsituatie [13]. Ongeveer één op de 100 mensen had een positieve testuitslag, en bij ongeveer de helft van hen werd kanker vastgesteld [13].

De komende maanden en jaren komen meer resultaten beschikbaar. De NHS en andere gezondheidsorganisaties zullen het onderzoek grondig beoordelen om te begrijpen hoe dit type test in de toekomst kan worden gebruikt [13]. Beschouw deze tests voorlopig als iets om met je arts te bespreken, niet als vervanging voor je mammografie, HPV-test of darmkankerscreening.

Hoeveel kost kankerscreening?

We kunnen je niet één prijs voor heel Europa geven, dus vraag ernaar voordat je een afspraak maakt. Controleer wat het programma in jouw land dekt, wat je verzekering vergoedt en wat je zou betalen voor een onderzoek dat je zelf regelt.

De Raad vraagt landen wel om maatregelen te nemen voor een gelijkwaardige toegang tot screening, en om ervoor te zorgen dat mensen met een positieve uitslag passende, tijdige en aanvullende diagnostische onderzoeken en behandelingen krijgen [1]. Vraag voordat je een onderzoek buiten een programma boekt, zoals een particuliere scan of een bloedtest voor meerdere kankersoorten, wat het kost en of je verzekeraar het vergoedt.

Wordt kankerscreening vergoed door de verzekering of de publieke gezondheidszorg?

Controleer voordat je een afspraak maakt wat het zorgstelsel in jouw land en je verzekeraar dekken. Je vindt die informatie op de website van je nationale screeningsprogramma, bij je huisarts of bij je zorgverzekeraar. Vraag naar drie dingen: of het onderzoek waarvoor je wordt uitgenodigd volledig wordt vergoed, hoe vervolgonderzoek na een afwijkende uitslag wordt geregeld en of onderzoeken die je zelf regelt worden vergoed.

De Raad beveelt landen aan ervoor te zorgen dat iedereen in de doelgroep van een screeningsprogramma wordt uitgenodigd om deel te nemen [1]. Behoor je tot de doelgroep en heb je nog niets gehoord? Vraag het je huisarts.

Zo vind je kankerscreening bij jou in de buurt

Begin bij je huisarts. Die kent je medische voorgeschiedenis en kan je doorverwijzen of uitleggen hoe het programma in jouw land werkt.

Heeft jouw land een nationaal programma, let dan op een uitnodiging. De Raad beveelt landen aan te streven naar een systematisch oproep- en heroproepsysteem [1]. Reageer op de uitnodiging zodra je die ontvangt.

Heb je geen vaste huisarts? Neem contact op met je nationale of regionale screeningsprogramma of je lokale gezondheidsdienst. Vraag bij het maken van een afspraak of het onderzoek deel uitmaakt van het programma, wat het je kost en hoe je de uitslag krijgt. Die drie antwoorden voorkomen later veel verwarring. Je vindt meer gidsen in de informatiecollectie van Beat Cancer.

Screening is bedoeld voor mensen zonder klachten. Heb je klachten, ga dan nu naar een arts in plaats van op een uitnodiging te wachten.

Vragen voor je volgende afspraak

Van dit onderdeel kun je een schermafbeelding maken of een afdruk meenemen. Tijdens het gesprek vergeet je gemakkelijk wat je wilde vragen.

  • Welke kankerscreenings raad je aan voor iemand met mijn leeftijd, geslacht en voorgeschiedenis, en waarom?
  • Heb ik een gemiddeld risico, of verandert iets in mijn voorgeschiedenis het plan?
  • Wanneer moet ik met elk onderzoek beginnen en hoe vaak moet ik het herhalen?
  • Wat zijn de voordelen en nadelen van deze screening voor iemand zoals ik?
  • Biedt mijn land longkankerscreening aan en kom ik op basis van mijn rookgeschiedenis in aanmerking?
  • Wordt dit onderzoek vergoed en kan het vervolgonderzoek mij iets kosten?
  • Wanneer kan ik met elke screening stoppen?

Je hoeft ze niet allemaal te stellen. Kies de vragen die voor jou het belangrijkst zijn en neem iemand mee als dat je helpt de antwoorden te onthouden.

Je volgende stap

Vier gegevens over jou zijn het belangrijkst: je leeftijd, je geslacht, je familiegeschiedenis en je rookgeschiedenis. Schrijf ze op en vergelijk ze met de bovenstaande onderdelen. Maak vervolgens één afspraak of reageer op één screeningsuitnodiging en neem je vragen mee.

Als je één ding uit deze gids onthoudt, laat het dan dit zijn: de nuttigste manier om de vraag "welke kankerscreenings moet ik laten doen" te beantwoorden, is een gericht gesprek met iemand die je voorgeschiedenis kent. Deze gids bereidt je daarop voor. Hij kan dat gesprek niet vervangen.

Bronnen

[1] Raad van de Europese Unie. (2022, 29 november). Aanbeveling van de Raad over het versterken van preventie door vroege opsporing: een nieuwe EU-aanpak van kankerscreening ter vervanging van Aanbeveling 2003/878/EG van de Raad (Document nr. 14770/22). https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14770-2022-INIT/en/pdf

[2] Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie. (z.d.-a). Screeningsleeftijden en -frequenties. In Europese richtlijnen voor borstkankerscreening en -diagnostiek. Kankerscreening, -diagnostiek en -zorg. Geraadpleegd op 15 november 2026, via https://cancer-screening-and-care.jrc.ec.europa.eu/en/ecibc/european-breast-cancer-guidelines?topic=63&usertype=60#guideline

[3] European Society of Breast Imaging. (2022, 8 maart). EUSOBI beveelt MRI-screening aan bij vrouwen met zeer dicht borstweefsel. https://www.eusobi.org/news/eusobi-recommendation-breast-cancer-screening-women-with-extremely-dense-breasts/

[4] National Institute for Health and Care Excellence. (z.d.). Vroege opsporing van borstkanker door periodieke controle. Geraadpleegd op 15 november 2026, via https://www.nice.org.uk/guidance/cg164/ifp/chapter/Early-detection-of-breast-cancer-by-surveillance

[5] Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie. (z.d.-b). Algemene bevolking: screeningstests, leeftijd en interval. In Europese richtlijnen voor baarmoederhalskankerscreening en -diagnostiek. Kankerscreening, -diagnostiek en -zorg. Geraadpleegd op 15 november 2026, via https://cancer-screening-and-care.jrc.ec.europa.eu/en/ec-cvc/european-cervical-cancer-guidelines?topic=328&usertype=327#guideline

[6] European Association of Urology. (2026). Diagnostische evaluatie. In EAU-richtlijnen voor prostaatkanker. Geraadpleegd op 15 november 2026, via https://uroweb.org/guidelines/prostatecancer/chapter/diagnostic-evaluation

[7] Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie. (z.d.-c). Tegen HPV gevaccineerde geboortecohorten: screeningsleeftijden en -intervallen. In Europese richtlijnen voor baarmoederhalskankerscreening en -diagnostiek. Kankerscreening, -diagnostiek en -zorg. Geraadpleegd op 15 november 2026, via https://cancer-screening-and-care.jrc.ec.europa.eu/en/ec-cvc/european-cervical-cancer-guidelines?topic=359&usertype=327#guideline

[8] Baldacchino, S., Stănică, L., Stathopoulou, A., Alexandru, A.-C., Garcia Escribano, M., Amato, O., & Janusch Roi, A. (2026). Rapport over de organisatie van darmkankerzorg in Europa (EUR 40492). Bureau voor publicaties van de Europese Unie. https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC143926

[9] Vuik, F. E. R., Nieuwenburg, S. A. V., Bardou, M., Lansdorp-Vogelaar, I., Dinis-Ribeiro, M., Bento, M. J., Zadnik, V., Pellisé, M., Esteban, L., Kaminski, M. F., Suchanek, S., Ngo, O., Májek, O., Leja, M., Kuipers, E. J., & Spaander, M. C. W. (2019). Toenemende incidentie van darmkanker bij jongvolwassenen in Europa in de afgelopen 25 jaar. Gut, 68(10), 1820-1826. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6839794/

[10] National Health Service. (2023, 27 maart). Longkankerscreening. Geraadpleegd op 15 november 2026, via https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/lung-cancer-screening/

[11] NHS England. (z.d.). Scans bij supermarkten sporen duizenden kankers op [Nieuws]. https://england.nhs.uk/2026/05/supermarket-scans-spotting-thousands-of-cancers/

[12] U.S. Preventive Services Task Force. (2021, 9 maart). Longkanker: screening. https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/lung-cancer-screening

[13] NHS-Galleri Trial. (2026a, 23 september). Eerste volledige resultaten van het NHS-Galleri-onderzoek gepubliceerd in toonaangevende tijdschriften [Onderzoeksupdate]. https://www.nhs-galleri.org/trial-updates/first-full-nhs-galleri-results-published-in-leading-journals

[14] NHS-Galleri Trial. (2026b, 30 mei). NHS-Galleri-onderzoek meldt minder diagnoses van kanker in het meest gevorderde stadium [Onderzoeksupdate]. https://www.nhs-galleri.org/trial-updates/nhs-galleri-trial-reports-fewer-diagnoses-of-the-most-advanced-cancers

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en is geen medisch advies. Raadpleeg altijd uw arts of een andere gekwalificeerde zorgverlener voor advies dat past bij uw situatie.

YARN project logo

Deze inhoud is gemaakt tijdens het project YARN, medegefinancierd in het kader van het EU4Health-programma in 2025-2028 (subsidieovereenkomst nr. 101219053).

Verder lezen · Kwaliteit van het levenBedankcadeau voor een arts: een doordachte gids voor patiënten om dankbaarheid te tonenAls je hier bent, heeft iemand heel goed gezorgd voor jou of voor iemand van wie je houdt, en nu wil je dankjewel zeggen op een manier die echt aankomt. Het vinden van het juiste bedankcadeau voor een arts voelt vreemd stressvol voor een gebaar dat eigenlijk simpel zou moeten zijn. Je wilt geen grens overschrijden, je wilt niet dat het wordt geweigerd, en je wilt al helemaal niet dat het als een transactie voelt. Deze gids neemt je mee door wat artsen echt waarderen, wat Europese ziekenhuisregels meestal toestaan, wat je beter helemaal kunt overslaan, budgetniveaus in euro's, drie handgeschreven voorbeeldbriefjes die je kunt aanpassen, en het deel dat de meeste cadeaugidsen missen: wanneer en hoe je het overhandigt zonder ongemakkelijkheid.