Skip to main content
Rodzaje nowotworów krwi: białaczka, chłoniak, szpiczak i MDS
BiałaczkaArtykułYARN

Rodzaje nowotworów krwi: białaczka, chłoniak, szpiczak i MDS

Rodzaje nowotworów krwi różnią się miejscem powstania, tempem rozwoju i sposobem leczenia. Ten przewodnik omawia białaczkę, chłoniaka, szpiczaka, MDS oraz rzadsze typy, a także podpowiada, o co zapytać zespół leczący.

Napisane przezIrina Kolomiiets
Zweryfikowane przezŠarūnas Narbutas
Opublikowano:
Zaktualizowano:

Najważniejsze informacje

  • W tym przewodniku białaczkę, chłoniaka, szpiczaka mnogiego i zespoły mielodysplastyczne (MDS) przedstawiamy jako cztery główne rodzaje nowotworów krwi. Cancer Research UK dodaje nowotwory mieloproliferacyjne jako piątą grupę [1].
  • Każdy rodzaj dotyczy innych komórek: białaczka obejmuje komórki krwi w szpiku kostnym, chłoniak dotyczy białych krwinek zwanych limfocytami, a szpiczak komórek plazmatycznych [2].
  • Nazwy AML, ALL, CML i CLL łączą dwie informacje: jak szybko rozwija się białaczka (ostra lub przewlekła) oraz jakiej linii komórkowej dotyczy (szpikowej lub limfatycznej) [2], [3].
  • Chłoniak Hodgkina i chłoniaki nie-Hodgkina są opisywane osobno, a sama grupa chłoniaków nie-Hodgkina obejmuje ponad 60 typów, które mogą wymagać bardzo różnych metod leczenia [1], [2].
  • Postępowanie obejmuje zarówno regularną obserwację, jak i chemioterapię, leki celowane oraz przeszczepienie komórek macierzystych, zależnie od rodzaju choroby [1], [2], [4].
  • Wynik badania krwi oznaczony jako nieprawidłowy nie zawsze oznacza problem [5]. Na przykład MGUS nie jest nowotworem krwi, choć w bardzo rzadkich przypadkach może się w niego przekształcić [2].

Jeśli to czytasz, być może właśnie masz za sobą wizytę, po której zostało więcej pytań niż odpowiedzi, albo próbujesz zrozumieć to, co bliska osoba przekazała Ci przez telefon. Określenia „nowotwór krwi” używa się tak, jakby oznaczało jedną chorobę. Tak nie jest. Istnieje wiele rodzajów nowotworów krwi, a każdy ma własne objawy, metody leczenia i rokowanie [2]. Te same dwa słowa mogą opisywać bardzo różne sytuacje.

Ten przewodnik pomoże Ci spokojnie uporządkować informacje i zrozumieć poszczególne grupy chorób. Zaczniemy od prostej odpowiedzi na pytanie „jakie są 4 rodzaje nowotworów krwi?”, a następnie omówimy każdy z nich. Znajdziesz tu kilka danych statystycznych ułatwiających orientację, ale przede wszystkim przejrzysty plan, który przyda Ci się podczas kolejnej rozmowy z zespołem leczącym.

Co zalicza się do nowotworów krwi?

Nowotwór krwi wpływa na wytwarzanie i funkcjonowanie komórek krwi [1]. Komórki te powstają w szpiku kostnym, miękkiej tkance znajdującej się wewnątrz kości [6].

Wspólną cechą tych nowotworów są zaburzenia powstawania lub działania komórek krwi [1]. Na przykład w MDS mała liczba czerwonych krwinek, białych krwinek lub płytek krwi może objawiać się zmęczeniem, częstymi zakażeniami lub łatwym powstawaniem siniaków [7].

„Nowotwór krwi” to zatem termin zbiorczy, a nie pojedyncza choroba [2]. Warto o tym pamiętać, ponieważ wyjaśnia to, dlaczego Twoje doświadczenia mogą zupełnie nie przypominać historii osoby z innym rozpoznaniem, przeczytanej na forum.

Jak prawidłowo funkcjonują krew i szpik kostny

Wszystkie komórki krwi wywodzą się z komórek macierzystych wytwarzanych w szpiku kostnym [6]. Rozwijają się z nich trzy główne rodzaje komórek: czerwone krwinki przenoszą tlen, białe krwinki pomagają zwalczać zakażenia, a płytki krwi uczestniczą w krzepnięciu krwi [6].

Każdy rodzaj nowotworu krwi zaburza inny element tej linii produkcyjnej. Białaczka dotyczy komórek krwi w szpiku kostnym, zazwyczaj białych krwinek. Chłoniak obejmuje białe krwinki zwane limfocytami. Szpiczak dotyczy komórek plazmatycznych, które również są rodzajem białych krwinek [2].

Zapamiętaj ten obraz. Gdy zrozumiesz, gdzie zaczyna się każda z tych chorób, dalsza część artykułu stanie się bardziej zrozumiała.

Jakie są 4 główne rodzaje nowotworów krwi?

Oto bezpośrednia odpowiedź. W tym przewodniku białaczkę, chłoniaka, szpiczaka mnogiego i zespoły mielodysplastyczne (MDS) przedstawiamy jako cztery główne rodzaje nowotworów krwi. Cancer Research UK wymienia pięć grup, ponieważ uwzględnia również nowotwory mieloproliferacyjne (MPN) [1]. Omawiamy je poniżej w części poświęconej rzadkim nowotworom krwi.

Krótko o każdym z nich: białaczka dotyczy komórek krwi w szpiku kostnym, zazwyczaj białych krwinek; chłoniak obejmuje białe krwinki zwane limfocytami; szpiczak dotyczy białych krwinek zwanych komórkami plazmatycznymi; a MDS to grupa chorób, w których szpik kostny nie działa prawidłowo i wytwarza nieprawidłowe komórki krwi [2].

Jedna uwaga, która często powoduje nieporozumienia: różne źródła podają różną liczbę grup [1], [2]. Jeśli lekarz lub strona internetowa podaje inną liczbę, prawdopodobnie nie oznacza to sprzecznych informacji. Poniższa tabela zestawia cztery grupy.

RodzajCzego dotyczyU kogo jest najczęściej rozpoznawanyCzęste objawy
BiałaczkaKomórki krwi w szpiku kostnym, zazwyczaj białe krwinki [2]Dzieci, u których jest najczęstszym nowotworem krwi, oraz osoby starsze, zwłaszcza w przypadku AML lub CLL [8], [9], [10]Zmęczenie, łatwe powstawanie siniaków lub krwawień, nawracające zakażenia [11]
ChłoniakBiałe krwinki zwane limfocytami [2]Częstszy wśród nastolatków i młodych dorosłych [8]. W Wielkiej Brytanii chłoniak Hodgkina występuje częściej w wieku 20-24 i 80-84 lat [12]Chłoniak Hodgkina: powiększone węzły chłonne. Chłoniaki nie-Hodgkina: niebolesny guzek lub obrzęk, nocne poty i niewyjaśniona utrata masy ciała [12], [13]
Szpiczak mnogiKomórki plazmatyczne w szpiku kostnym [14]Często osoby starsze: w Wielkiej Brytanii około 45 na 100 nowych przypadków dotyczy osób w wieku co najmniej 75 lat [14]Ból kości, zmęczenie, zakażenia [14]
MDSSzpik kostny wytwarzający nieprawidłowe komórki krwi [2]Osoby w każdym wieku, ale najczęściej po 75. roku życia [7]Zmęczenie, duszność, częste zakażenia, łatwe powstawanie siniaków lub krwawień [7]

Białaczka i jej podtypy

Białaczka jest nowotworem komórek krwi w szpiku kostnym, zazwyczaj białych krwinek [2]. To najczęstszy nowotwór krwi u dzieci [8]. Dotyczy również dorosłych, choć zwykle występuje u nich inny typ: najczęstsze u dorosłych są ostra białaczka szpikowa (AML) i przewlekła białaczka limfocytowa (CLL) [3].

Gdy czytasz o różnych rodzajach białaczki, nazwy AML, ALL, CML i CLL zawierają odpowiedzi na dwa pytania. Jak szybko rozwija się choroba? I jakich komórek dotyczy? Tempo rozwoju pozwala wyróżnić białaczki ostre i przewlekłe, a rodzaj komórek: szpikowe i limfatyczne [2], [3]. Z połączenia tych cech powstają te cztery typy. Istnieją również inne białaczki [2].

Ostra a przewlekła: co ta różnica oznacza dla Ciebie

Te dwa określenia mają ogromne znaczenie w rozpoznaniu białaczki, dlatego warto dobrze je zrozumieć.

Ostra białaczka postępuje szybko i zazwyczaj wymaga natychmiastowego leczenia [3]. W AML i ALL leczenie zwykle rozpoczyna się wkrótce po rozpoznaniu [15], [16].

Przewlekła białaczka postępuje wolniej i w niektórych przypadkach może nie wymagać natychmiastowego leczenia [3]. Na przykład w CLL nie każdy potrzebuje leczenia od razu [10]. U części osób stosuje się aktywną obserwację, nazywaną czasem strategią „obserwuj i czekaj”, polegającą na regularnych badaniach kontrolujących przebieg choroby [4].

Jeśli lekarz użył słowa „przewlekła”, zapytaj, co oznacza to dla dalszego postępowania i czy leczenie rozpocznie się teraz, czy najpierw będzie prowadzona obserwacja. To pierwsza kwestia, którą warto wyjaśnić z zespołem leczącym.

Rodzaje białaczki: AML, ALL, CML i CLL

Oto cztery z nich, opisane prostym językiem. Ostra białaczka szpikowa (AML) rozwija się szybko, dotyczy komórek krwi linii szpikowej i występuje częściej u osób starszych [2], [9]. Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) wywodzi się z limfocytów w szpiku kostnym, może rozwijać się szybko i najczęściej jest rozpoznawana u dzieci [17]. Przewlekła białaczka szpikowa (CML) często rozwija się powoli, a leczenie, najczęściej lekiem celowanym, może utrzymywać ją pod kontrolą przez wiele lat [18]. Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL) zazwyczaj rozwija się bardzo powoli, a wiele osób z CLL nie ma żadnych objawów [10].

PodtypLinia komórkowaTempo rozwojuWystępowanie według wieku
AMLKomórki linii szpikowejOstra (szybkie)Częstsza u osób starszych [2], [9]
ALLLimfocytyOstra (szybkie)Najczęściej rozpoznawana u dzieci [17]
CMLKomórki linii szpikowejPrzewlekła (wolne)Częstsza u osób starszych, choć może zostać rozpoznana w każdym wieku [2], [18], [19]
CLLLimfocytyPrzewlekła (wolne)Częstsza u osób starszych i rzadka przed 40. rokiem życia [2], [10]

Dokładny podtyp ma większe znaczenie niż samo słowo „białaczka”, ponieważ każdy typ ma własne objawy, metody leczenia i rokowanie [2].

Chłoniaki: Hodgkina i nie-Hodgkina

Chłoniaki atakują białe krwinki zwane limfocytami, które są ważną częścią układu odpornościowego [2]. Zarówno Cancer Research UK, jak i Blood Cancer UK opisują chłoniaka Hodgkina i chłoniaki nie-Hodgkina osobno, dlatego warto najpierw poznać ten podział [1], [2]. Niebolesny guzek lub obrzęk, zwykle na szyi, pod pachą lub w pachwinie, jest jednym z objawów chłoniaka nie-Hodgkina [13]. Powiększone węzły chłonne są najczęstszym objawem chłoniaka Hodgkina [12].

Chłoniak Hodgkina

Klasyczny chłoniak Hodgkina jest najczęstszą postacią chłoniaka Hodgkina, a wszystkie cztery jego podtypy zawierają nieprawidłowe komórki zwane komórkami Reeda-Sternberga, czyli limfocyty B, które uległy transformacji nowotworowej [20]. W Wielkiej Brytanii chłoniak Hodgkina występuje częściej u osób w wieku 20-24 oraz 80-84 lat [12].

Jest też dobra wiadomość, którą warto przekazać wprost. Rokowanie w chłoniaku Hodgkina jest na ogół dobre, zwłaszcza przy wczesnym rozpoznaniu [12]. U większości osób leczenie pozwala całkowicie wyeliminować chłoniaka [21]. Zaawansowany chłoniak Hodgkina bywa trudniejszy do leczenia i nie zawsze można go wyleczyć [21]. Potraktuj więc tę dobrą wiadomość jako zachętę, a nie obietnicę.

34.2 nowotwór krwi

Chłoniaki nie-Hodgkina

Chłoniaki nie-Hodgkina (NHL) nie są jedną chorobą. To zbiorcza nazwa ponad 60 różnych typów, które mogą mieć bardzo różny przebieg i wymagać odmiennego leczenia [1].

Niektóre rozwijają się powoli, jak chłoniak grudkowy, w którym leczenie nie zawsze jest potrzebne od razu [22]. Inne rozwijają się szybko, jak chłoniak rozlany z dużych komórek B (DLBCL), w którym u większości osób celem leczenia jest wyleczenie chłoniaka [23]. Jeśli rozpoznanie zawiera długą, szczegółową nazwę podtypu, poproś zespół leczący o jej wyjaśnienie i zapisanie.

CechaChłoniak HodgkinaChłoniaki nie-Hodgkina
Komórki objęte chorobąKlasyczny chłoniak Hodgkina zawiera komórki Reeda-Sternberga, czyli nowotworowo zmienione limfocyty B [20]Limfocyty w układzie chłonnym [1], [2]
Liczba typów2 główne grupy; klasyczny chłoniak Hodgkina ma 4 podtypy [20]Ponad 60 różnych typów [1]
Częsty objawPowiększone węzły chłonne [12]Niebolesny guzek lub obrzęk na szyi, pod pachą lub w pachwinie [13]
RokowanieNa ogół dobre, zwłaszcza przy wczesnym rozpoznaniu [12]Zależy od typu NHL [24]

Szpiczak mnogi

Szpiczak mnogi jest nowotworem komórek plazmatycznych, jednego z rodzajów białych krwinek [2]. Rozwija się z komórek plazmatycznych w szpiku kostnym, a prawidłowe komórki plazmatyczne wytwarzają białka zwane przeciwciałami [14].

Główne objawy to ból kości pleców, bioder i żeber oraz zmęczenie [14]. Niedobór czerwonych krwinek powoduje niedokrwistość, a niedobór białych krwinek sprawia, że częściej dochodzi do zakażeń [14].

Nie każda osoba ze szpiczakiem wymaga natychmiastowego leczenia: szpiczak tlący się, który nie daje objawów ani oznak uszkodzenia narządów, jest zwykle monitorowany za pomocą regularnych badań, aby wykryć ewentualne zmiany [25].

Zespoły mielodysplastyczne (MDS)

Zespoły mielodysplastyczne to grupa chorób, w których szpik kostny nie działa prawidłowo i wytwarza nieprawidłowe krwinki [2]. W zależności od tego, których komórek jest za mało, u osób z MDS mogą występować zmęczenie, a czasem duszność, częste zakażenia lub krwawienia i łatwe powstawanie siniaków [7].

MDS to grupa nowotworów krwi [7]. U niektórych osób z MDS z czasem rozwija się ostra białaczka szpikowa [7]. Nie wszyscy jednak wymagają leczenia od początku: u części osób zamiast tego prowadzi się regularne kontrole obejmujące badania krwi [26]. W przypadku MDS pośredniego lub wysokiego ryzyka może być konieczne szybkie rozpoczęcie leczenia [26]. Warto zapytać lekarza, do której grupy ryzyka należy Twój MDS i co to dla Ciebie oznacza.

Rzadkie nowotwory krwi, które warto znać

Poza czterema głównymi grupami istnieje długa lista innych rozpoznań [2]. Prawdopodobnie nie musisz znać ich wszystkich, ale warto rozpoznawać te nazwy, jeśli się pojawią.

Nowotwory mieloproliferacyjne (MPN) to grupa różnych nowotworów krwi, obejmująca czerwienicę prawdziwą (organizm wytwarza zbyt wiele czerwonych krwinek), nadpłytkowość samoistną (zbyt wiele płytek krwi) i mielofibrozę (w szpiku kostnym powstaje tkanka bliznowata) [2]. Makroglobulinemia Waldenströma jest wolno rozwijającą się postacią chłoniaka nie-Hodgkina [2]. Białaczka włochatokomórkowa to rzadki typ białaczki przewlekłej, którego nazwa pochodzi od widocznych pod mikroskopem wypustek na komórkach, przypominających włoski [1].

Rozpoznanie rzadkiego nowotworu krwi może wywoływać poczucie osamotnienia. Jeśli masz na przykład chłoniaka typu double-hit, może być trudno znaleźć inne osoby z tą chorobą lub takie, które coś o niej wiedzą [2]. To realny problem i jeden z powodów, dla których społeczności pacjentów są tak ważne. Przeczytanie historii innej osoby, która przeszła chorobę, na przykład jednej z młodych osób po ALL, które podzieliły się swoimi doświadczeniami w naszej bibliotece zasobów, może znacznie zmniejszyć poczucie osamotnienia po rzadkiej diagnozie.

Kiedy to nie nowotwór: MGUS i inne podobne stany

Nie każdy nietypowy wynik badania krwi wskazuje na nowotwór [5]. Przykładem stanu, który może go przypominać, jest MGUS (gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu), zaburzenie krwi powstające wtedy, gdy komórki plazmatyczne w szpiku kostnym rozwijają się nieprawidłowo [2]. MGUS nie jest nowotworem krwi, choć w bardzo rzadkich przypadkach może się w niego przekształcić [2].

Jeśli wyniki Twoich badań krwi są nieprawidłowe, lekarz może wyjaśnić, czy przyczyną jest stan taki jak MGUS. Jeśli tak, jest to naprawdę inna sytuacja niż rozpoznanie nowotworu.

Objawy nowotworów krwi i typy, na które mogą wskazywać

Częste objawy nowotworów krwi obejmują zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku lub śnie, częste lub utrzymujące się zakażenia, guzki lub obrzęki, niewyjaśnione siniaki lub krwawienia, zlewne nocne poty i niewyjaśnioną utratę masy ciała [27].

Układ objawów może jednak sugerować określony typ. Poniższa tabela przedstawia orientacyjne powiązania. Traktuj ją jako ogólną wskazówkę, a nie diagnozę.

ObjawCzęściej związany z
Powiększone węzły chłonne lub guzkiChłoniakiem; wymieniany także jako objaw białaczki [11], [12], [13]
Ból kościSzpiczakiem mnogim [14]
Łatwe powstawanie siniaków lub krwawieniaBiałaczką, MDS [7], [11]
Częste zakażeniaBiałaczką, MDS, szpiczakiem [7], [11], [14]
Nocne poty i utrata masy ciałaChłoniakiem nie-Hodgkina; utrata masy ciała jest również wymieniana wśród objawów białaczki [11], [13]

Nie używaj tych informacji do samodzielnego stawiania diagnozy. Większość osób z takimi objawami nie ma białaczki [11]. Powodem do działania nie jest przypisywanie sobie choroby. Chodzi o wykonanie odpowiednich badań, dlatego jeśli masz choć jeden objaw, którego nie potrafisz wyjaśnić, umów się na wizytę u lekarza [27]. Jeśli martwisz się białaczką, nasz poradnik dotyczący objawów i wczesnych oznak białaczki u dorosłych, kobiet i dzieci omawia je bardziej szczegółowo.

34.3 nowotwór krwi

Jak diagnozuje się nowotwory krwi

Pełna morfologia krwi (FBC) określa liczbę poszczególnych rodzajów komórek we krwi: czerwonych krwinek, białych krwinek i płytek krwi [28]. Wynik powyżej lub poniżej zakresu referencyjnego nie zawsze oznacza problem [5]. Odwodnienie, stres, palenie tytoniu, niedawna choroba lub uraz, a także niektóre leki również mogą wpływać na te wartości [5].

Następnie zespół leczący może zlecić badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, PET, RTG lub USG, które pozwalają ocenić narządy i kości wewnątrz ciała [28]. Biopsja szpiku kostnego polega na pobraniu próbki szpiku do oceny pod mikroskopem i może wykazać, czy organizm wytwarza prawidłowe, zdrowe krwinki [28].

Badania genetyczne zwykle wykonuje się na komórkach pobranych podczas badania krwi lub biopsji szpiku kostnego [28]. Poszukiwanie określonych zmian w genach i chromosomach komórek nowotworowych może pomóc lekarzom ustalić konkretny typ nowotworu krwi, przewidzieć, jakie leczenie może być dla Ciebie najskuteczniejsze, oraz dokładniej ocenić rokowanie [28]. W przypadku AML zalecenia European LeukemiaNet z 2022 roku obejmują zaktualizowaną klasyfikację ryzyka genetycznego [29]. Warto zapytać, czy takie badania są częścią Twojej diagnostyki.

Jak leczenie nowotworów krwi różni się w zależności od typu

Nie ma jednej metody leczenia nowotworów krwi, ponieważ każdy typ wymaga własnego podejścia [2]. Dlatego to, co przeczytasz o jednym typie, może nie dotyczyć Twojego.

Warto pamiętać o ogólnej zasadzie: tempo rozwoju nowotworu często wpływa na termin rozpoczęcia leczenia. W ostrej białaczce leczenie zwykle rozpoczyna się niedługo po rozpoznaniu, a chemioterapia jest podstawową metodą leczenia zarówno AML, jak i ALL [15], [16]. W bardzo wczesnym stadium CLL leczenie może nie być potrzebne od razu [10]. Uważna obserwacja nie oznacza jednak bezczynności: regularne badania pozwalają kontrolować sytuację [4].

TypCzęsto stosowane metodyWarto wiedzieć
AMLPodstawową metodą leczenia jest chemioterapia; inne możliwości to leki celowane, takie jak wenetoklaks, oraz przeszczepienie komórek macierzystych lub szpiku kostnego [15]Leczenie zwykle rozpoczyna się szybko. Intensywne leczenie ma na celu wyleczenie AML, a leczenie nieintensywne ma jak najdłużej utrzymywać chorobę pod kontrolą [15]
ALLPodstawową metodą leczenia jest chemioterapia; inną możliwością jest przeszczepienie komórek macierzystych [16]Leczenie zwykle rozpoczyna się dość szybko po rozpoznaniu [16]
CMLNajczęściej stosuje się leki celowane zwane inhibitorami kinazy tyrozynowej (TKI) [18]Leczenie może utrzymywać CML pod kontrolą przez wiele lat [18]
CLLRegularne monitorowanie (uważna obserwacja), jeśli leczenie nie jest jeszcze potrzebne [4]CLL w bardzo wczesnym stadium może nie wymagać natychmiastowego leczenia [10]
ChłoniakChłoniak Hodgkina: radioterapia, chemioterapia i inne leki działające na komórki nowotworowe [21]. Chłoniak grudkowy: możliwa jest uważna obserwacja [22]U większości osób z chłoniakiem Hodgkina leczenie pozwala całkowicie wyeliminować chłoniaka [21]. U większości osób z DLBCL celem jest wyleczenie [23]
Szpiczak mnogiChemioterapia, leczenie celowane i przeszczepienie komórek macierzystych [1]Szpiczak tlący jest zwykle monitorowany za pomocą regularnych badań [25]
MDSPrzetoczenia krwi, chemioterapia i przeszczepienie komórek macierzystych od dawcy [26]Niektóre osoby początkowo nie wymagają leczenia, a jedynie wizyt kontrolnych z badaniami krwi. MDS pośredniego lub wysokiego ryzyka może wymagać szybkiego rozpoczęcia leczenia [26]

Niektóre metody stosuje się w kilku typach nowotworów. Jednym z przykładów jest przeszczepienie komórek macierzystych. W ALL polega ono na zniszczeniu jak największej liczby komórek białaczkowych i zastąpieniu ich zdrowymi komórkami macierzystymi [16]. W MDS przeszczepienie od dawcy jest intensywną metodą leczenia, wiąże się z ryzykiem i nie jest odpowiednie dla każdego [26].

Terapia CAR-T polega na pobraniu części limfocytów T z krwi, zmodyfikowaniu ich w laboratorium tak, aby znacznie skuteczniej rozpoznawały i zabijały komórki nowotworowe, a następnie ponownym podaniu ich do organizmu w celu walki z nowotworem [30]. Według Blood Cancer UK na razie jest to metoda leczenia dostępna tylko w niektórych nowotworach krwi, które nie odpowiedziały na inne standardowe terapie [30]. Dostępność leczenia może różnić się w zależności od kraju, dlatego zapytaj o nią swój zespół leczący.

A jeśli usłyszysz, że nowotworu krwi nie można wyleczyć, nie oznacza to, że nie można go leczyć. Na przykład w przewlekłej białaczce szpikowej leczenie może utrzymywać chorobę pod kontrolą przez wiele lat [18]. Zgodnie z zaleceniami European LeukemiaNet z 2020 roku większość osób w fazie przewlekłej ma obecnie prawidłową oczekiwaną długość życia [31].

Rokowanie i przeżywalność: co mówią liczby, a czego nie powiedzą

Ludzie chcą znać liczby i to zupełnie naturalne. Oto więc kilka orientacyjnych danych Cancer Research UK, ale z ważnym zastrzeżeniem. Przeżywalność pięcioletnia oznacza tu odsetek osób, które nie zmarły z powodu swojego nowotworu w ciągu pięciu lat od rozpoznania [32].

TypPrzeżywalność pięcioletniaKogo i jakiego okresu dotyczą dane
Ostra białaczka szpikowa (AML)Ponad 20 na 100 osób [33]Anglia, rozpoznania w latach 2014-2016
Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL)70 na 100 osób [34]Anglia, rozpoznania w latach 2014-2016
Przewlekła białaczka szpikowa (CML)80 na 100 osób [35]Anglia, rozpoznania w latach 2014-2016
Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL)80 na 100 osób [36]Anglia, rozpoznania w latach 2014-2016
Chłoniak HodgkinaPrawie 90 na 100 osób [32]Dorośli w Anglii i Walii, rozpoznania w latach 1971-2018
Chłoniak nie-HodgkinaOkoło 65 na 100 osób [24]Anglia, rozpoznania w latach 2016-2020
Szpiczak mnogiPonad 55 na 100 osób [37]Anglia i Walia, rozpoznania w latach 1971-2018

Teraz zastrzeżenie, bo jest ważniejsze niż same liczby. Te dane opisują duże grupy osób, a nie Ciebie. Cancer Research UK przypomina czytelnikom, że statystyki przeżywalności nie pozwalają przewidzieć, co wydarzy się w indywidualnym przypadku [32], [37]. Dane dotyczą też różnych miejsc i lat, dlatego ostrożnie porównuj poszczególne wiersze. Dane dotyczące białaczek odnoszą się do osób, u których chorobę rozpoznano w latach 2014-2016 [33]. Oznacza to, że mogą nie uwzględniać nowszych metod leczenia. A ponieważ pochodzą z Anglii lub z Anglii i Walii, mogą nie odzwierciedlać sytuacji w Twoim kraju.

Wiek również ma znaczenie. W przypadku CLL w Anglii przeżywalność pięcioletnia wynosi ponad 90 na 100 osób w wieku do 69 lat, ale około 70 na 100 osób w wieku 70 lat i starszych [36].

Potraktuj te liczby jako ogólne wskazówki, a następnie odłóż je na bok i porozmawiaj ze swoim zespołem leczącym o własnej sytuacji. Więcej informacji o czynnikach wpływających na rokowanie znajdziesz w naszych materiałach o przeżywalności i powrocie do zdrowia. Nasz artykuł o przeżywalności w białaczce i oczekiwanej długości życia wyjaśnia, co naprawdę oznaczają dane dotyczące białaczki.

O co zapytać hematologa po rozpoznaniu

Siedząc naprzeciwko specjalisty, łatwo stracić głowę i zapomnieć o wszystkich pytaniach, które miało się zadać. Dlatego przynieś spisaną listę. Oto kilka pytań na początek, które warto zanotować.

Jaki dokładnie typ i podtyp choroby u mnie rozpoznano? Czy jest ostra, czy przewlekła, rozwija się szybko czy powoli? Jak wygląda plan mojego leczenia i czy zaczynamy teraz, czy najpierw będziemy obserwować chorobę? Czy w moim przypadku należy wykonać badania genetyczne lub molekularne nowotworu? Czy są badania kliniczne, w których warto rozważyć udział? I do kogo mam zadzwonić między wizytami, jeśli coś się zmieni?

Poniższa tabela podpowiada, jak podejść do takich wizyt.

✓ Co robić✗ Czego nie robić
Przyjdź z drugą osobą, która będzie słuchać i robić notatkiNie polegaj wyłącznie na pamięci w stresującej sytuacji
Poproś o zapisanie dokładnego podtypu chorobyNie zadowalaj się samym określeniem "białaczka" lub "chłoniak"
Zapytaj, czy uważna obserwacja jest odpowiednia w Twoim przypadkuNie zakładaj, że leczenie musi rozpocząć się natychmiast
Oceniaj swoją sytuację wyłącznie na podstawie własnych wyników badańNie porównuj swojego rokowania z ogólnymi statystykami w internecie
Zapytaj o badania genetyczne i badania kliniczneNie odkładaj tych pytań na kolejną wizytę

Najczęściej zadawane pytania

Jaki jest najczęstszy rodzaj nowotworu krwi?

To zależy od sposobu liczenia. Według szacunków IARC na 2024 rok w 27 krajach UE odnotowano około 92 000 nowych przypadków chłoniaków nie-Hodgkina, 72 000 przypadków białaczki, 34 000 przypadków szpiczaka mnogiego i 12 000 przypadków chłoniaka Hodgkina, więc spośród tych czterech grup najczęstsze są chłoniaki nie-Hodgkina [38]. Jeśli natomiast liczyć poszczególne typy, Blood Cancer UK wymienia chłoniaka z dużych komórek B, przewlekłą białaczkę limfocytową, szpiczaka, nadpłytkowość samoistną i ostrą białaczkę szpikową jako pięć najczęstszych w Wielkiej Brytanii [8]. Odpowiedź zależy też od wieku: białaczka jest najczęstszym nowotworem krwi u dzieci, natomiast chłoniaki występują częściej u nastolatków i młodych dorosłych [8].

Czym różni się białaczka od chłoniaka?

Białaczka atakuje komórki krwi w szpiku kostnym, zwykle krwinki białe [2]. Chłoniak atakuje krwinki białe zwane limfocytami, które są ważną częścią układu odpornościowego [2]. Chłoniak nie-Hodgkina jest opisywany jako nowotwór układu limfatycznego [1]. Obie choroby mogą dawać podobne objawy, takie jak obrzęki i utrata masy ciała [11], [13]. Każdy typ wymaga odpowiednich metod leczenia [2].

Czy nowotwory krwi są dziedziczne?

U większości osób nowotwór krwi nie jest chorobą występującą rodzinnie. Większość osób, u których rozwija się nowotwór krwi, nie ma go w wywiadzie rodzinnym [39]. Uważa się, że większość nowotworów powstaje w wyniku zmian genetycznych zachodzących w ciągu życia [39]. Jeśli obawiasz się rodzinnego występowania nowotworów krwi, porozmawiaj z lekarzem lub zespołem leczącym w szpitalu [39].

Czy nowotwór krwi można wyleczyć?

Niektóre tak. U większości osób z chłoniakiem Hodgkina leczenie pozwala całkowicie wyeliminować chłoniaka [21]. W przypadku AML intensywne leczenie ma na celu wyleczenie białaczki [15]. Inne nowotwory można utrzymywać pod kontrolą przez wiele lat, jak w przypadku przewlekłej białaczki szpikowej [18]. To, jak wygląda sytuacja w Twoim przypadku, zależy od typu, podtypu i stadium choroby, dlatego jest to pytanie do Twojego zespołu leczącego, a nie kwestia ogólnych statystyk.

Co oznaczają nieprawidłowe wyniki badań krwi, jeśli nie mam nowotworu?

Wynik poniżej lub powyżej zakresu referencyjnego nie zawsze oznacza problem [5]. Niektóre rozpoznania, takie jak MGUS, w ogóle nie są nowotworami krwi, choć w bardzo rzadkich przypadkach MGUS może przekształcić się w nowotwór krwi [2]. Lekarz może wyjaśnić, czy Twój wynik wymaga monitorowania, czy nie wymaga żadnych działań.

Które nowotwory krwi są rzadkie?

Białaczka włochatokomórkowa jest opisywana jako rzadki typ przewlekłej białaczki [1]. W przypadku niektórych innych typów, takich jak chłoniak typu double-hit, znalezienie innych osób z tą chorobą lub osób, które ją znają, może być trudne [2]. Właśnie dlatego pomocne mogą być ośrodek specjalistyczny i społeczność pacjentów.

Kolejne kroki

Zrozumienie klasyfikacji nowotworów krwi jest podstawą każdej z tych rozmów. Gdy znasz już grupę i podtyp swojej choroby oraz wiesz, czy rozwija się ona szybko, czy powoli, możesz wreszcie zadawać pytania, które rzeczywiście dotyczą Twojej sytuacji.

Dlatego na kolejną wizytę zabierz to, co najważniejsze: dokładne rozpoznanie zapisane na kartce. Weź też ze sobą kogoś bliskiego, zadaj pytania ze swojej listy i nawiąż kontakt z osobami, które przeszły tę drogę, za pośrednictwem naszej społeczności. Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie, a osoby wokół Ciebie, w tym Twój zespół leczący, są właśnie po to, by Ci pomóc.

Piśmiennictwo

[1] Cancer Research UK. (2024, 27 lutego). Nowotwory krwi. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/blood-cancers

[2] Blood Cancer UK. (b.d.). Rodzaje nowotworów krwi. Dostęp 16 listopada 2026, z https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/blood-cancer-types/

[3] Leukaemia UK. (b.d.). Rodzaje białaczki. Dostęp 16 listopada 2026, z https://www.leukaemiauk.org.uk/about-leukaemia/types-of-leukaemia/

[4] Blood Cancer UK. (2024). Aktywna obserwacja (obserwuj i czekaj). https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/watch-wait/

[5] NHS. (2026, 10 września). Morfologia krwi obwodowej (FBC). https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/full-blood-count-fbc/

[6] Blood Cancer UK. (2026, kwiecień). Komórki krwi. https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/blood-cells/

[7] Cancer Research UK. (2024, 26 lutego). Czym są zespoły mielodysplastyczne? https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/myelodysplastic-syndromes/what-is-mds

[8] Blood Cancer UK. (2026, 2 kwietnia). Fakty i informacje o nowotworach krwi. https://bloodcancer.org.uk/news/blood-cancer-facts

[9] Cancer Research UK. (2023, 1 listopada). Czynniki ryzyka i przyczyny ostrej białaczki szpikowej (AML). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/acute-myeloid-leukaemia-aml/risks-causes

[10] Cancer Research UK. (2024, 25 września). Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/chronic-lymphocytic-leukaemia-cll/about

[11] Cancer Research UK. (2024, 14 maja). Objawy białaczki. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/leukaemia/symptoms

[12] Cancer Research UK. (2024, 18 lipca). Chłoniak Hodgkina. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/hodgkin-lymphoma/about

[13] NHS. (2026, 10 marca). Objawy chłoniaka nie-Hodgkina. https://www.nhs.uk/conditions/non-hodgkin-lymphoma/symptoms/

[14] Cancer Research UK. (2023, 29 września). Szpiczak. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/myeloma/about

[15] Cancer Research UK. (2024, 22 kwietnia). Możliwości leczenia ostrej białaczki szpikowej (AML). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/type/aml/treatment/which-treatment-for-acute-myeloid-leukaemia

[16] Cancer Research UK. (2024, 5 sierpnia). Możliwości leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/acute-lymphoblastic-leukaemia-all/treatment/decisions

[17] Cancer Research UK. (2024, 28 października). Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/acute-lymphoblastic-leukaemia-all/types

[18] Cancer Research UK. (2025, 13 czerwca). Leki przeciwnowotworowe o działaniu celowanym w przewlekłej białaczce szpikowej (CML). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/chronic-myeloid-leukaemia-cml/treatment/targeted-drugs

[19] Cancer Research UK. (2025, 29 maja). Przewlekła białaczka szpikowa (CML). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/chronic-myeloid-leukaemia-cml/about

[20] Cancer Research UK. (2023, 27 listopada). Rodzaje chłoniaka Hodgkina. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/hodgkin-lymphoma/types

[21] NHS. (2025, 14 października). Leczenie chłoniaka Hodgkina. https://www.nhs.uk/conditions/hodgkin-lymphoma/treatment/

[22] Cancer Research UK. (2024, 5 marca). Chłoniak grudkowy. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/non-hodgkin-lymphoma/types/follicular-lymphoma

[23] Cancer Research UK. (2024, 8 marca). Chłoniak rozlany z dużych komórek B. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/non-hodgkin-lymphoma/types/diffuse-large-b-cell-lymphoma

[24] Cancer Research UK. (2024, 9 maja). Przeżywalność w chłoniaku nie-Hodgkina. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/non-hodgkin-lymphoma/survival

[25] Blood Cancer UK. (2026, maj). Szpiczak tlący się. https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/myeloma/smouldering-myeloma/

[26] Cancer Research UK. (2024, 2 stycznia). Badania i leczenie zespołów mielodysplastycznych (MDS). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/myelodysplastic-syndromes/treatment

[27] Blood Cancer UK. (2025, listopad). Objawy podmiotowe i przedmiotowe nowotworów krwi. https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/blood-cancer-signs-symptoms/

[28] Blood Cancer UK. (b.d.). Badania w diagnostyce nowotworów krwi. Dostęp 16 listopada 2026, z https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/tests-diagnosis/

[29] Döhner, H., Wei, A. H., Appelbaum, F. R., Craddock, C., DiNardo, C. D., Dombret, H., Ebert, B. L., Fenaux, P., Godley, L. A., Hasserjian, R. P., Larson, R. A., Levine, R. L., Miyazaki, Y., Niederwieser, D., Ossenkoppele, G., Röllig, C., Sierra, J., Stein, E. M., Tallman, M. S., . . . Löwenberg, B. (2022). Rozpoznawanie i leczenie AML u dorosłych: zalecenia międzynarodowego panelu ekspertów z 2022 roku w imieniu ELN. Blood, 140(12), 1345-1377. https://pure.eur.nl/en/publications/diagnosis-and-management-of-aml-in-adults-2022-recommendations-fr/

[30] Blood Cancer UK. (2025, luty). Czym jest terapia komórkami CAR-T? https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/treatment/what-is-car-t-therapy

[31] Hochhaus, A., Baccarani, M., Silver, R. T., Schiffer, C., Apperley, J. F., Cervantes, F., Clark, R. E., Cortes, J. E., Deininger, M. W., Guilhot, F., Hjorth-Hansen, H., Hughes, T. P., Janssen, J. J. W. M., Kantarjian, H. M., Kim, D. W., Larson, R. A., Lipton, J. H., Mahon, F. X., Mayer, J., . . . Hehlmann, R. (2020). Zalecenia European LeukemiaNet z 2020 roku dotyczące leczenia przewlekłej białaczki szpikowej. Leukemia, 34(4), 966-984. https://livrepository.liverpool.ac.uk/3078874/

[32] Cancer Research UK. (2024, 16 lipca). Przeżywalność w chłoniaku Hodgkina. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/hodgkin-lymphoma/survival

[33] Cancer Research UK. (2023, 3 października). Przeżywalność w ostrej białaczce szpikowej (AML). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/acute-myeloid-leukaemia-aml/survival

[34] Cancer Research UK. (2024, 6 września). Przeżywalność w ostrej białaczce limfoblastycznej (ALL). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/acute-lymphoblastic-leukaemia-all/survival

[35] Cancer Research UK. (2025, 23 czerwca). Przeżywalność w przewlekłej białaczce szpikowej (CML). https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/chronic-myeloid-leukaemia-cml/survival

[36] Cancer Research UK. (2024, 24 października). Przeżywalność w przewlekłej białaczce limfocytowej (CLL). https://cancerresearchuk.org/about-cancer/chronic-lymphocytic-leukaemia-cll/survival

[37] Cancer Research UK. (2023, 14 listopada). Przeżywalność w szpiczaku. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/myeloma/survival

[38] International Agency for Research on Cancer. (2026). Unia Europejska (27) [Arkusz informacyjny, szacunki GLOBOCAN 2024]. Global Cancer Observatory. https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/940-european-union-27-fact-sheet.pdf

[39] Blood Cancer UK. (2026, kwiecień). Co powoduje nowotwory krwi? https://bloodcancer.org.uk/understanding-blood-cancer/what-causes-blood-cancer/

Ten artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. W sprawach dotyczących Twojej sytuacji zawsze konsultuj się z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.

YARN project logo

Ta treść powstała w ramach projektu YARN, współfinansowanego z programu EU4Health w latach 2025-2028 (umowa o udzielenie dotacji nr 101219053).