Interpreter voor tumormarkers

Wat tumormarkers zijn

Tumormarkers zijn stoffen, meestal eiwitten, die sommige kankers in grotere hoeveelheden aan het bloed afgeven dan normaal weefsel doet. Een bloedtest meet ze. Slechts enkele, zoals PSA, hCG en calcitonine, zijn specifiek genoeg om te helpen een kanker op te sporen; de meeste worden na de diagnose gebruikt om te volgen hoe een bekende kanker op behandeling reageert en om een recidief vroeg op te sporen.

Nieuwere tests die tumordna in het bloed opsporen (circulerend tumordna, liquid biopsy) werken anders en worden ook anders gerapporteerd; deze tool gaat over de klassieke eiwitmarkers die op een standaard bloedverslag staan.

Waarom een verhoogde marker geen diagnose is

Elke marker op deze pagina kan ook verhoogd zijn door goedaardige aandoeningen: roken bij CEA, endometriose en menstruatie bij CA 125, afgesloten galwegen bij CA 19-9, maagzuurremmende medicijnen bij chromogranine A, een slecht behandeld monster bij LDH en NSE. Andersom verhogen veel kankers hun marker helemaal nooit, en sommige mensen kunnen door genetische redenen een marker niet aanmaken.

Daarom bevelen richtlijnen van de European Group on Tumour Markers, ESMO en nationale instanties tumormarkerpanels niet aan voor screening van gezonde mensen. Een markeruitslag is één aanwijzing die je arts samen leest met je voorgeschiedenis, onderzoek en beeldvorming.

Referentiebereiken: waarom het getal van jouw laboratorium doorslaggevend is

De bovengrens voor een marker hangt af van de fabrikant van de test en van de populatie waarmee het laboratorium die heeft vastgesteld. Grenswaarden voor CA 15-3 lopen van 25 tot 32 U/mL, voor AFP van 7 tot 20 ng/mL, voor LDH scheelt het een factor twee tussen methoden. De gebruikelijke waarden in deze tool zijn veelvoorkomende grenswaarden voor volwassenen uit de bronnen hieronder; het bereik op je eigen verslag is wat je behandelteam gebruikt, dus vul het in als je het hebt.

Om dezelfde reden zijn uitslagen uit verschillende laboratoria niet direct vergelijkbaar. Als je met een marker wordt gevolgd, probeer de test dan telkens in hetzelfde laboratorium te laten doen.

Trends zijn belangrijker dan losse waarden

Een marker is het nuttigst als reeks. Na een operatie zou hij in de loop van weken richting normaal moeten dalen; tijdens behandeling wijst een dalende waarde op respons en een stijgende waarde kan aanleiding zijn voor een scan. De halfwaardetijd telt mee: CEA heeft ongeveer een week nodig om te halveren, dus een controle de dag na de operatie is te vroeg.

Kleine veranderingen zijn vaak ruis. Tussen twee tests kunnen verschillen van minder dan ongeveer 20 tot 25 procent komen door de test zelf, hydratatie of het moment van de dag. Je behandelteam kijkt naar de richting over drie of meer uitslagen en bevestigt een stijging meestal voordat er actie wordt ondernomen.

Welke markers je behandelteam kan volgen

• Darmkanker: CEA, soms CA 19-9.
• Alvleesklier- en galwegkankers: CA 19-9, CEA.
• Eierstokkanker: CA 125, HE4, soms CEA of inhibine afhankelijk van het type.
• Borstkanker (gemetastaseerd): CA 15-3, CEA.
• Leverkanker: AFP.
• Zaadbalkanker en kiemceltumoren: AFP, hCG en LDH, altijd samen.
• Prostaatkanker: PSA.
• Schildklierkanker: thyreoglobuline (papillair en folliculair), calcitonine en CEA (medullair).
• Neuro-endocriene tumoren: chromogranine A, soms NSE of 5-HIAA in de urine.
• Melanoom: S100B, LDH.
• Longkanker: CYFRA 21-1, CEA, NSE, afhankelijk van het type.

Vragen om te stellen

Neem het resultaat mee en vraag:

• Welke marker volgen jullie in mijn geval, en hoe vaak?
• Wat was mijn waarde bij de diagnose, en wat laat de trend sinds die tijd zien?
• Kan iets anders wat ik heb, of gebruik, deze waarde verhogen?
• Bij welke verandering zouden jullie een scan aanvragen of de behandeling aanpassen?
• Kan ik mijn tests elke keer in hetzelfde laboratorium laten doen?