Dekoder wyniku histopatologicznego

Czym jest wynik histopatologiczny

Wynik histopatologiczny sporządza patomorfolog, czyli lekarz, który bada pod mikroskopem i przy użyciu specjalnych barwień tkankę pobraną podczas biopsji albo operacji. Określa on, jaki to nowotwór (jego typ), jak bardzo nieprawidłowo wyglądają komórki (stopień złośliwości), jak daleko się rozrósł (kategorie pT i pN), czy został całkowicie usunięty (marginesy) oraz jakie receptory lub markery mają komórki. Decyzje o leczeniu opierają się na nim bardziej niż na jakimkolwiek badaniu obrazowym.

Masz prawo do kopii w każdym kraju UE. Wyniki używają stałego słownictwa, dlatego te same słowa pojawiają się w opisach od Lizbony po Wilno i dlatego można je rozszyfrowywać linijka po linijce.

Stopień złośliwości a stadium

Stopień złośliwości i stadium to różne miary, które łatwo pomylić. Stadium opisuje, jak daleko nowotwór się rozprzestrzenił (wielkość, węzły, odległe lokalizacje). Stopień złośliwości opisuje, jak wyglądają i zachowują się komórki: niski stopień oznacza, że komórki nadal przypominają prawidłową tkankę i zwykle rosną wolno, a wysoki stopień oznacza, że wyglądają bardzo nieprawidłowo i zwykle rosną szybko. Mały guz we wczesnym stadium może mieć wysoki stopień złośliwości, a duży niski.

Większość nowotworów używa stopni od 1 do 3 albo od 1 do 4. Rak piersi wykorzystuje wynik Nottingham (3 do 9), aby określić stopnie od 1 do 3; rak prostaty opiera się na wzorcach Gleasona sumowanych do wyniku od 6 do 10, obecnie podawanych jako Grade Groups 1 do 5, tak aby 3+4 i 4+3 nie były już po prostu tym samym wynikiem 7.

Receptory i markery, które kierują leczeniem

W raku piersi trzy wyniki decydują o kształcie leczenia: receptor estrogenowy (ER), receptor progesteronowy (PR) i HER2. Nowotwory ER- lub PR-dodatnie zwykle otrzymują hormonoterapię; nowotwory HER2-dodatnie otrzymują leki ukierunkowane na HER2; nowotwory ujemne we wszystkich trzech badaniach (potrójnie ujemne) leczy się głównie chemioterapią, a w niektórych sytuacjach także immunoterapią. Od 2022 roku kategoria HER2-low ma własne opcje leczenia, dlatego wynik 1+ nie jest już po prostu ujemny.

Ki-67 mierzy odsetek komórek, które się dzielą. Laboratoria wyznaczają granicę w różnych miejscach, dlatego wytyczne uznają za wyraźnie niskie albo wysokie tylko wartości 5 procent lub mniej oraz 30 procent lub więcej. Inne typy nowotworów mają własne kluczowe markery: PD-L1 w raku płuca, MSI lub status naprawy niedopasowań DNA w raku jelita grubego i trzonu macicy, BRAF w czerniaku.

Marginesy i naczynia: na co zwraca uwagę chirurg

Kiedy usuwa się guz, patomorfolog pokrywa zewnętrzną powierzchnię preparatu tuszem i sprawdza, czy komórki nowotworowe dochodzą do brzegu. Czyste marginesy (R0) oznaczają, że guz usunięto z obwódką zdrowej tkanki. Marginesy dodatnie (R1) oznaczają komórki na brzegu i często prowadzą do kolejnej operacji lub radioterapii. To, co uznaje się za margines bliski, zależy od typu nowotworu: 1 mm to standard w inwazyjnym raku piersi, 2 mm w DCIS, a kilka milimetrów w niektórych rakach skóry.

Naciekanie naczyń limfatycznych i krwionośnych oznacza, że komórki nowotworowe były widoczne w drobnych naczyniach limfatycznych lub krwionośnych wewnątrz guza. Jest to marker nieco wyższego ryzyka rozsiewu, a nie jego dowód, i ocenia się go łącznie ze stopniem złośliwości, wielkością i stanem węzłów.

Jak uzyskać kopię i drugą opinię

Poproś o papierową albo elektroniczną kopię każdego wyniku histopatologicznego, łącznie z uzupełnieniami, które przychodzą później z wynikami receptorów albo badań genetycznych. Trzymaj je razem; to właśnie o te dokumenty najpierw poprosi ośrodek wydający drugą opinię albo zespół prowadzący badanie kliniczne.

Druga opinia patomorfologiczna to rutyna, a nie afront: wiele ośrodków onkologicznych przed leczeniem nowego pacjenta przegląda preparaty z innych miejsc, a badania pokazują, że ocena stopnia złośliwości lub marginesów zmienia się w istotnej części przypadków. W większości krajów UE może o nią wystąpić Twój lekarz prowadzący, a transgraniczne drugie opinie są objęte dyrektywą UE w sprawie praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej.

Pytania, które warto zadać

Przynieś wynik ze sobą i zapytaj:

• Czy mogę dostać kopię pełnego wyniku, łącznie ze wszystkimi uzupełnieniami?
• Jaki jest mój stopień złośliwości i jak zmienia on plan leczenia?
• Które wyniki receptorów albo markerów mają w moim przypadku największe znaczenie i czy na jakieś nadal czekamy?
• Czy marginesy były czyste, a jeśli nie, co będzie dalej?
• Czy druga ocena patomorfologiczna byłaby przydatna i jak ją zorganizować?