Οδηγός αυτοελέγχου: Μαστοί, όρχεις και δέρμα

Γιατί να ελέγχετε τον εαυτό σας

Οι περισσότεροι καρκίνοι του μαστού, των όρχεων και του δέρματος εντοπίζονται πρώτα από το ίδιο το άτομο ή τον/τη σύντροφό του, όχι από προσυμπτωματικό έλεγχο. Ο οργανωμένος προσυμπτωματικός έλεγχος καλύπτει μόνο ορισμένους καρκίνους, ορισμένες ηλικίες και ορισμένες χώρες: μαστογραφία για γυναίκες από περίπου τα 50 και καθόλου πληθυσμιακό προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο των όρχεων ή το μελάνωμα. Το να γνωρίζετε τι είναι φυσιολογικό για το σώμα σας και να αντιδράτε σε μια αλλαγή μέσα σε δυο εβδομάδες είναι αυτό που συντομεύει τον χρόνο μέχρι τη διάγνωση.

Η τυπική, τεχνικά αυστηρή αυτοεξέταση μαστών δοκιμάστηκε σε μεγάλες μελέτες στη Σαγκάη και τη Ρωσία και δεν μείωσε τους θανάτους, ενώ αύξησε τις βιοψίες αθώων όζων. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες γι’ αυτό συνιστούν επίγνωση των μαστών αντί για μηνιαία τελετουργία. Αυτός ο οδηγός ακολουθεί αυτή τη λογική: μια απλή ρουτίνα, τα προειδοποιητικά σημάδια και ένα σαφές όριο για το πότε πρέπει να δείτε γιατρό.

Τι είναι φυσιολογικό για εσάς

Οι μαστοί είναι φυσικά οζώδεις και αλλάζουν κατά τον εμμηνορρυσιακό κύκλο, με την εγκυμοσύνη, τον θηλασμό και την εμμηνόπαυση· ο ένας συνήθως είναι λίγο μεγαλύτερος. Οι όρχεις διαφέρουν σε μέγεθος και ο ένας κρέμεται χαμηλότερα· η επιδιδυμίδα στο πίσω μέρος μοιάζει με μαλακή χορδή. Οι ελιές εμφανίζονται σε όλη την παιδική ηλικία και στην πρώιμη ενήλικη ζωή, μπορεί να σκουρύνουν στον ήλιο ή στην εγκυμοσύνη και μπορεί να ξεθωριάσουν με την ηλικία.

Οι πρώτοι δύο ή τρεις έλεγχοι καθορίζουν τη δική σας γραμμή βάσης. Μετά από αυτό, το ερώτημα δεν είναι ποτέ αφηρημένα «είναι αυτό φυσιολογικό;» αλλά «είναι αυτό νέο ή διαφορετικό για εμένα;». Μια φωτογραφία μιας ελιάς ή μια σημείωση για το πού είναι ένας όζος και πόσο μεγάλος είναι μετατρέπει μια αόριστη ανησυχία σε κάτι που μπορείτε εσείς και ο γιατρός σας να συγκρίνετε.

Μαστός: πέρα από τον όζο

Περίπου ένας στους έξι καρκίνους του μαστού εντοπίζεται λόγω συμπτώματος άλλου από όζο: αλλαγές στο δέρμα, θηλή που γυρίζει προς τα μέσα, έκκριση ή αλλαγή στο μέγεθος ή το σχήμα. Ο φλεγμονώδης καρκίνος του μαστού προκαλεί ερυθρότητα, θερμότητα και πρήξιμο που μπορεί να εκληφθούν ως λοίμωξη· αν μια αγωγή με αντιβιοτικό δεν το καθαρίσει μέσα σε μία ή δύο εβδομάδες, ζητήστε παραπομπή. Η νόσος Paget της θηλής μοιάζει με έκζεμα που δεν επουλώνεται.

Οι άνδρες έχουν μαστικό ιστό και εμφανίζουν περίπου το 1 τοις εκατό των καρκίνων του μαστού, συνήθως ως ανώδυνο όζο πίσω από τη θηλή· επειδή σπάνια το περιμένουν, εμφανίζονται αργότερα. Οι τρανς άνδρες που δεν έχουν κάνει χειρουργείο θώρακα και οι τρανς γυναίκες που λαμβάνουν ορμόνες πρέπει επίσης να ελέγχονται.

Όρχεις: ένας καρκίνος των νέων

Ο καρκίνος των όρχεων είναι ο συχνότερος καρκίνος σε άνδρες 15 έως 45 ετών και ένας από τους πιο ιάσιμους: περισσότερο από το 95 τοις εκατό όσων διαγιγνώσκονται είναι ζωντανοί πέντε χρόνια αργότερα, και ακόμη και ο καρκίνος που έχει εξαπλωθεί συνήθως θεραπεύεται με χημειοθεραπεία. Το συχνότερο σημάδι είναι ένας ανώδυνος όζος ή πρήξιμο· άλλα είναι ένας αμβλύς πόνος, αίσθημα βάρους ή μια ξαφνική υδροκήλη. Ένας όζος που ψηλαφάται πάνω στον ίδιο τον όρχι χρειάζεται υπερηχογράφημα μέσα σε δύο εβδομάδες· ο/η γενικός/ή γιατρός μπορεί να το κανονίσει απευθείας.

Οι άνδρες με ιστορικό μη κατεβασμένου όρχεως στην παιδική ηλικία, προηγούμενο καρκίνο των όρχεων ή αδελφό ή πατέρα που τον είχε διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο και ωφελούνται περισσότερο από τον έλεγχο.

Δέρμα: ήλιος, ελιές και ο κανόνας ABCDE

Το μελάνωμα είναι ο καρκίνος του δέρματος που έχει τη μεγαλύτερη σημασία και θεραπεύεται όταν είναι λεπτό. Ο κανόνας ABCDE (Ασυμμετρία, Όρια, Χρώμα, Διάμετρος, Εξέλιξη) αναγνωρίζει τα περισσότερα μελανώματα· το Ε της εξέλιξης είναι το πιο σημαντικό, επειδή μια ελιά που αλλάζει αξίζει πάντα να εξεταστεί, όποιο κι αν είναι το μέγεθός της. Το σημάδι του άσχημου παπιού, μια ελιά που ξεχωρίζει από τις άλλες σας, εντοπίζει και τα υπόλοιπα. Το μελάνωμα μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε μέρη όπου δεν φτάνει ο ήλιος: πατούσες, παλάμες, κάτω από τα νύχια και στο στόμα ή τα γεννητικά όργανα, συχνότερα σε άτομα με πιο σκούρο δέρμα.

Οι μη μελανωματικοί καρκίνοι του δέρματος (βασικοκυτταρικός και ακανθοκυτταρικός) είναι πολύ συχνότεροι και σπάνια εξαπλώνονται, αλλά μεγαλώνουν: μια πληγή που δεν επουλώνεται μέσα σε τέσσερις εβδομάδες, ένα μαργαριταρένιο εξόγκωμα ή μια επίμονη φολιδωτή πλάκα πρέπει να εξεταστούν. Η Euromelanoma, η εκστρατεία των Ευρωπαίων δερματολόγων, διοργανώνει δωρεάν ημέρες ελέγχου δέρματος στις περισσότερες χώρες της ΕΕ κάθε άνοιξη.

Ερωτήσεις που μπορείτε να κάνετε

Πάρτε το αποτέλεσμα μαζί σας και ρωτήστε:

• Είναι αυτή η αλλαγή κάτι που μπορείτε να αξιολογήσετε σήμερα ή χρειάζομαι απεικόνιση ή ειδικό;
• Πόσο γρήγορα θα έχω το ραντεβού ή την εξέταση και τι γίνεται αν καθυστερήσει περισσότερο;
• Με δεδομένο το οικογενειακό μου ιστορικό, τις ελιές ή άλλους παράγοντες κινδύνου, πρέπει να παρακολουθούμαι τακτικά από ειδικό;
• Σε ποια προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου δικαιούμαι να συμμετέχω στην ηλικία μου και είμαι ενήμερος/η με αυτά;
• Τι ακριβώς πρέπει να με κάνει να επιστρέψω νωρίτερα;