Słownik Onkologiczny

CA 125, czyli antygen nowotworowy 125, to białko, którego poziom jest często podwyższony we krwi kobiet z rakiem jajnika. Jest ono wykorzystywane jako biomarker w testach medycznych do monitorowania odpowiedzi na leczenie lub wykrywania nawrotów u pacjentek z tym typem raka. Jest również wykorzystywany jako narzędzie diagnostyczne, choć nie jest specyficzny, ponieważ inne choroby mogą również podnosić poziom CA 125.

CA 19-9, czyli antygen węglowodanowy 19-9, to marker nowotworowy stosowany głównie do monitorowania odpowiedzi na leczenie i nawrotów choroby u pacjentów z rakiem trzustki. Może być również podwyższony w innych nowotworach przewodu pokarmowego i stanach, takich jak marskość wątroby i zapalenie trzustki. Nie jest zalecany do badań przesiewowych w kierunku raka u osób bezobjawowych ze względu na niespecyficzne wyniki.

"CAYAs" to akronim odnoszący się do "dzieci, młodzieży i młodych dorosłych", szczególnie w badaniach medycznych koncentrujących się na pacjentach z rakiem w wieku poniżej 39 lat.

Całkowita remisja to termin używany w medycynie do opisania braku wszelkich oznak raka w odpowiedzi na leczenie. Chociaż choroba jest niewykrywalna, niekoniecznie oznacza to, że rak został wyleczony, ponieważ nadal może być obecny na poziomie mikroskopowym.

"Cel molekularny" odnosi się do konkretnej cząsteczki w komórce, zwykle białka, która została zidentyfikowana jako kluczowa w szlaku choroby. Projektując leki, które oddziałują lub zakłócają te konkretne cząsteczki, pracownicy służby zdrowia mogą potencjalnie hamować postęp choroby. Stanowi to podstawę terapii celowanych w badaniach medycznych.

Chemioterapia to metoda leczenia polegająca na stosowaniu silnych leków w celu namierzenia i zahamowania szybkiego wzrostu komórek nowotworowych w organizmie. Podejście to ma na celu zatrzymanie lub spowolnienie progresji raka poprzez zakłócenie procesu podziału komórek i uszkodzenie DNA komórek nowotworowych, ostatecznie zapobiegając ich zdolności do replikacji i rozprzestrzeniania się. Chociaż skuteczność chemioterapii może się różnić w zależności od rodzaju i stadium raka, odgrywa ona kluczową rolę w kompleksowym leczeniu raka, często stosowanym w połączeniu z innymi terapiami, takimi jak chirurgia, radioterapia i terapie celowane.

Chemioterapia dokanałowa to rodzaj leczenia raka, w którym leki chemioterapeutyczne są wstrzykiwane bezpośrednio do płynu mózgowo-rdzeniowego otaczającego mózg i rdzeń kręgowy. Metoda ta jest stosowana do zwalczania komórek nowotworowych w ośrodkowym układzie nerwowym.

Chemioterapia paliatywna to rodzaj leczenia raka mający na celu złagodzenie objawów i poprawę jakości życia pacjentów z zaawansowanym rakiem. Jej celem nie jest wyleczenie nowotworu, ale złagodzenie bólu i innych objawów.

Chemioterapia uzupełniająca to metoda leczenia wykorzystująca leki do zabijania komórek nowotworowych pozostałych w organizmie po leczeniu pierwotnym, takim jak operacja lub radioterapia. Metoda ta jest zwykle stosowana w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu raka i poprawy ogólnego wskaźnika przeżycia pacjenta.

"Chirurgia" odnosi się do dziedziny medycyny, która wykorzystuje techniki operacyjne do badania lub leczenia schorzeń fizycznych. Obejmuje cięcie, ablację, szycie lub inne fizyczne zmiany tkanek i narządów ciała, często wykonywane w celu usunięcia lub naprawy uszkodzonych części. Rodzaje chirurgii mogą obejmować zarówno drobne zabiegi, jak i skomplikowane operacje. Często wkracza w obszar nauki, sztuki i technologii.

Operacja oszczędzająca pierś, znana również jako lumpektomia, to zabieg chirurgiczny mający na celu usunięcie guza lub nieprawidłowej tkanki z piersi przy jednoczesnym zachowaniu jak największej części piersi. Jest on często stosowany w leczeniu raka piersi we wczesnym stadium i zwykle jest poprzedzany radioterapią w celu zminimalizowania ryzyka nawrotu raka.

Choroba resztkowa odnosi się do niewielkiej ilości komórek nowotworowych, które mogą pozostać w organizmie po leczeniu, co może prowadzić do nawrotu, jeśli nie zostanie skutecznie opanowane.

Chromatografia powinowactwa to technika laboratoryjna stosowana do oczyszczania i oddzielania białek lub innych cząsteczek z mieszaniny w oparciu o ich specyficzne interakcje z ligandem przyłączonym do fazy stacjonarnej.

Chrzęstniakomięsak to rodzaj nowotworu, który atakuje głównie komórki chrząstki. Choroba często objawia się w kościach ramion, nóg, miednicy lub kręgosłupa. Choroba zazwyczaj postępuje powoli i niesie ze sobą wyższy czynnik ryzyka dla osób dorosłych i starszych. Leczenie zwykle obejmuje zabieg chirurgiczny lub radioterapię.

Chłoniak to rodzaj nowotworu, który powstaje w układzie limfatycznym, będącym istotnym elementem układu odpornościowego organizmu. W szczególności rozwija się w limfocytach, rodzaju białych krwinek, które zwalczają infekcje. Istnieją dwa główne typy - chłoniak Hodgkina i chłoniak nieziarniczy. Objawy zazwyczaj obejmują obrzęk węzłów chłonnych, zmęczenie i niewyjaśnioną utratę wagi.

Chłoniak Burkitta to rodzaj chłoniaka nieziarniczego, szybko rosnącego i agresywnego nowotworu układu limfatycznego. Choroba ta dotyka głównie dzieci, a jej nazwa pochodzi od Denisa Burkitta, który po raz pierwszy zidentyfikował ją u afrykańskich dzieci w 1958 roku. Typowe objawy obejmują gorączkę, nocne poty i znaczną utratę masy ciała.

Chłoniak Hodgkina, znany również jako choroba Hodgkina, to rodzaj raka krwi, który powstaje w układzie limfatycznym, będącym częścią układu odpornościowego organizmu. Stan ten charakteryzuje się nieprawidłowym wzrostem komórek w węzłach chłonnych, często powodując obrzęk i potencjalnie rozprzestrzeniając się na inne części ciała. Typowe objawy to bezbolesny obrzęk węzłów chłonnych, zmęczenie i niewyjaśniona utrata masy ciała.

Chłoniak indolentny to rodzaj nowotworu, który atakuje układ limfatyczny. Charakteryzuje się powolnym wzrostem i progresją, co oznacza, że często dopiero po latach staje się poważny. Pomimo powolnego charakteru, nadal może wymagać leczenia i monitorowania.

Chłoniak nieziarniczy (NHL) odnosi się do grupy różnych nowotworów złośliwych, które rozwijają się w układzie limfatycznym, który jest częścią układu odpornościowego organizmu. W przeciwieństwie do chłoniaka Hodgkina, typy NHL są identyfikowane na podstawie różnych unikalnych nieprawidłowości markerów genetycznych. Nowotwory te mogą powstać w dowolnym miejscu w organizmie i rozprzestrzenić się na dowolną tkankę lub narząd. Wykazuje różne objawy i może postępować w różnym tempie, w zależności od typu.

Chłoniak ośrodkowego układu nerwowego to rzadki rodzaj nowotworu, który występuje w tkance limfatycznej mózgu i rdzenia kręgowego. Polega on na niekontrolowanym wzroście limfocytów, rodzaju białych krwinek, w ośrodkowym układzie nerwowym.

Chłoniak pozawęzłowy to rodzaj raka, który powstaje w limfocytach, rodzaju białych krwinek, ale występuje poza węzłami chłonnymi. Może on atakować narządy takie jak żołądek, skóra i mózg.

Chłoniak strefy brzeżnej to rodzaj wolno rosnącego chłoniaka nieziarniczego, który powstaje w strefie brzeżnej tkanki limfatycznej, która jest częścią układu odpornościowego. Często atakuje śledzionę, węzły chłonne lub tkankę limfatyczną związaną z błoną śluzową (MALT) i charakteryzuje się nieprawidłową proliferacją komórek B.

"Chłoniak z komórek B" to rodzaj nowotworu, który powstaje w komórkach B, rodzaju białych krwinek, które pomagają organizmowi zwalczać infekcje. Charakteryzuje się głównie nieprawidłowym wzrostem i podziałem komórek B, często prowadzącym do rozwoju guzów, zwykle w węzłach chłonnych, ale prawdopodobnie w dowolnym miejscu układu limfatycznego.

Chłoniak śledziony to rodzaj nowotworu, który powstaje w tkance limfatycznej śledziony, ważnego narządu biorącego udział w filtrowaniu krwi i wspieraniu układu odpornościowego. Charakteryzuje się niekontrolowanym wzrostem limfocytów, rodzaju białych krwinek.

Chłoniak śródpiersia to rodzaj nowotworu, który występuje w węzłach chłonnych zlokalizowanych w śródpiersiu, środkowej części klatki piersiowej między płucami. Wiąże się z nieprawidłowym wzrostem limfocytów, które są rodzajem białych krwinek i mogą wpływać na układ odpornościowy organizmu.

Ciała apoptotyczne to małe, związane z błoną pęcherzyki, które tworzą się, gdy komórka przechodzi apoptozę, która jest rodzajem zaprogramowanej śmierci komórki. Podczas tego procesu składniki komórki są rozkładane i pakowane do tych ciał, które są następnie zazwyczaj pochłaniane i trawione przez pobliskie komórki.

Cisplatyna to lek chemioterapeutyczny zawierający platynę, stosowany w leczeniu różnych rodzajów nowotworów, w tym jąder, pęcherza moczowego, płuc i jajników. Zabija komórki nowotworowe, wiążąc się z ich DNA i uszkadzając je, hamując w ten sposób ich wzrost i namnażanie. Pomimo skutków ubocznych, cisplatyna od dziesięcioleci stanowi kamień węgielny w terapii nowotworów.

"Cribriform" to termin używany w anatomii i histologii, odnoszący się do struktury, która wygląda na perforowaną lub przypominającą sito. Termin ten jest często używany do opisania wzoru strukturalnego charakteryzującego się licznymi okrągłymi, małymi otworami - przypominającymi sito. Termin ten jest często używany w odniesieniu do blaszki sitowej kości sitowej w czaszce lub w procesach patologicznych, takich jak rak sitowy.

Patologia cyfrowa to praktyka wykorzystywania technologii obrazowania cyfrowego do analizy i interpretacji slajdów patologicznych. Metoda ta umożliwia patologom przeglądanie, udostępnianie i przechowywanie obrazów próbek tkanek w wysokiej rozdzielczości, zwiększając dokładność diagnostyczną i współpracę.

Cykl komórkowy to sekwencja zdarzeń, przez które przechodzi komórka, obejmująca okres od jej powstania do podziału na dwie komórki potomne. Obejmuje on takie etapy jak faza wzrostu (G1), synteza DNA (faza S), druga faza wzrostu (G2) i mitoza (faza M). Proces ten zapewnia zarówno wzrost, jak i naprawę tkanek w organizmach wielokomórkowych.

Cyklofosfamid to lek chemioterapeutyczny stosowany głównie w leczeniu różnych rodzajów raka, w tym białaczki, chłoniaka i raka piersi. Zakłóca wzrost komórek, zapobiegając szybkiemu namnażaniu się komórek nowotworowych. Może być również stosowany w niższych dawkach w celu tłumienia układu odpornościowego w chorobach autoimmunologicznych.

Cystoskopia to procedura medyczna, która umożliwia lekarzowi zbadanie wyściółki pęcherza moczowego i rurki odprowadzającej mocz (cewki moczowej). Wykorzystuje wydrążoną rurkę wyposażoną w soczewkę (cystoskop), umożliwiając lekarzowi diagnozowanie, monitorowanie i leczenie stanów wpływających na układ moczowy. Procedura jest zwykle przeprowadzana w szpitalu lub specjalistycznej klinice.

Cytogenetyka to dziedzina genetyki zajmująca się badaniem struktury i funkcji komórek, w szczególności chromosomów. Obejmuje ona badanie nieprawidłowości chromosomalnych i ich związku z chorobami, w szczególności zaburzeniami genetycznymi i nowotworami.

Cytokiny to małe białka uwalniane przez komórki, które mają określony wpływ na interakcje, komunikację lub zachowanie komórek. Cytokiny odgrywają kluczową rolę w zdrowiu i chorobie, szczególnie w odpowiedzi immunologicznej. Cytokiny wspomagają komunikację między komórkami w odpowiedzi immunologicznej i stymulują ruch komórek w kierunku miejsc zapalenia, infekcji i urazów.

Cytologia to dziedzina biologii zajmująca się badaniem komórek - ich struktury, funkcji i zachowania. Ma ona kluczowe znaczenie dla zrozumienia chorób na poziomie komórkowym, stanowiąc podstawę praktyk medycznych, takich jak wykrywanie raka poprzez badanie próbek komórek.

Cytometria przepływowa to technologia biofizyczna stosowana w liczeniu komórek, sortowaniu komórek, wykrywaniu biomarkerów i inżynierii białek. Umożliwia ona jednoczesną wieloparametryczną analizę właściwości fizycznych i chemicznych nawet tysięcy cząsteczek na sekundę. Technika ta jest szeroko stosowana w diagnozowaniu zaburzeń zdrowotnych, zwłaszcza tych związanych z układem odpornościowym i krwią.

Cytotoksyczność komórkowa zależna od przeciwciał (ADCC) to proces, w którym komórki odpornościowe atakują i niszczą komórki oznaczone przeciwciałami. Mechanizm ten ma kluczowe znaczenie dla eliminacji zainfekowanych lub nowotworowych komórek w organizmie.

Czerniak to rodzaj raka, który wywodzi się z komórek wytwarzających pigment, melanocytów. Najczęściej występuje w skórze, ale może również występować w oczach (czerniak oka) lub innych częściach ciała. Czerniak słynie z szybkiego rozprzestrzeniania się i wysokiej śmiertelności, szczególnie jeśli nie zostanie wykryty wcześnie. Ekspozycja na słońce jest kluczowym czynnikiem ryzyka, co podkreśla znaczenie ochrony i nadzoru.

Czerniak in situ to wczesna postać raka skóry, w której złośliwe komórki są ograniczone do najbardziej zewnętrznej warstwy skóry, zwanej naskórkiem. Jest to najwcześniejsze stadium czerniaka i jest wysoce uleczalne, jeśli zostanie wcześnie wykryte.

Czerniak szerzący się powierzchownie to powszechny rodzaj raka skóry, który rozpoczyna się w komórkach skóry wytwarzających pigment. Zwykle pojawia się jako płaska lub lekko uniesiona odbarwiona plama o nieregularnych granicach i może rosnąć na zewnątrz po powierzchni skóry, zanim przeniknie do głębszych warstw.

Czynnik rakotwórczy odnosi się do każdej substancji, radionuklidu lub promieniowania, które sprzyjają kancerogenezie, czyli powstawaniu raka. Ich działanie polega na zmianie metabolizmu komórkowego lub bezpośrednim uszkodzeniu DNA w komórkach, co z kolei może indukować rozwój nowotworów. Dlatego narażenie na czynniki rakotwórcze zwiększa ryzyko zachorowania na raka. Przykłady obejmują dym tytoniowy, azbest i niektóre chemikalia.

Czynnik wzrostu to naturalnie występująca substancja, często białko, która odgrywa kluczową rolę w stymulowaniu wzrostu, proliferacji i różnicowania komórek. Są one niezbędne do regulacji różnych procesów komórkowych oraz utrzymania zdrowia i witalności organizmu. Czynniki wzrostu działają w szczególności poprzez wiązanie się z receptorami na powierzchni komórek, wyzwalając zmiany komórkowe.

Czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF) to białko, które stymuluje wzrost naczyń krwionośnych. Mówiąc dokładniej, promuje angiogenezę (tworzenie nowych naczyń krwionośnych z już istniejących), przepuszczalność naczyń krwionośnych i wzrost komórek śródbłonka. Odgrywa znaczącą rolę w różnych procesach biologicznych, takich jak rozwój embrionalny i gojenie się ran, ale jest również powiązany z chorobami takimi jak rak.

Czynniki prognostyczne to specyficzne cechy, które pomagają przewidzieć prawdopodobny wynik lub przebieg choroby u pacjenta. Czynniki te mogą obejmować wiek, stadium choroby i określone markery biologiczne i pomagają pracownikom służby zdrowia w określeniu najlepszego podejścia do leczenia.

Częściowa odpowiedź odnosi się do sytuacji, w której pacjent doświadcza regresji choroby lub jej objawów, ale nie w stopniu całkowitego wyeliminowania. Jest ona powszechnie stosowana w opiece zdrowotnej, zwłaszcza w leczeniu raka, gdzie wskazuje na znaczne zmniejszenie rozmiaru guza lub markerów choroby, ale nie na ich całkowite zniknięcie.