Słownik Onkologiczny

Adenopatia odnosi się do stanu chorobowego charakteryzującego się nieprawidłowym powiększeniem węzłów chłonnych, które są istotnymi częściami układu odpornościowego. Obrzęk może być spowodowany infekcjami, przewlekłymi stanami zapalnymi lub nowotworami złośliwymi. Często wykrywany jest poprzez badanie fizykalne lub badania obrazowe.

Gruczolistość odnosi się do stanu chorobowego, w którym występuje nieprawidłowy wzrost lub rozwój tkanek gruczołowych w organizmie. Wynika to ze zmiany w normalnych komórkach gruczołu, co może prowadzić do łagodnych lub złośliwych nowotworów. Jego objawy są bardzo zróżnicowane, w zależności od lokalizacji w organizmie i typu histologicznego.

Alfa-fetoproteina (AFP) to specyficzne białko wytwarzane głównie w wątrobie płodu i obecne zarówno w płynie owodniowym, jak i we krwi matki. Po urodzeniu jego produkcja zwykle ustaje, a wysoki poziom u dorosłych często wiąże się z chorobami wątroby, guzami zarodkowymi lub wskazaniem niektórych nowotworów. AFP służy zatem jako biomarker w medycznych procedurach diagnostycznych.

Allogeniczny odnosi się do komórek, tkanek lub narządów pochodzących od genetycznie różnych osobników tego samego gatunku. W opiece zdrowotnej często opisuje materiał dawcy do przeszczepów, takich jak allogeniczny przeszczep komórek macierzystych, w którym komórki macierzyste dawcy są wprowadzane do biorcy w celu wspomagania leczenia choroby.

"Anaplastyczny" to termin często używany w medycynie, szczególnie w onkologii, do opisania komórek nowotworowych, które utraciły swoje odrębne cechy i wydają się niezróżnicowane. Komórki te wykazują nieregularny wzrost i brak typowych wyspecjalizowanych cech zdrowych komórek, często czyniąc chorobę bardziej agresywną i trudniejszą do leczenia.

Androgen to rodzaj hormonu, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju i utrzymaniu męskich cech u ssaków. Obejmuje hormony takie jak testosteron i dihydrotestosteron, które są produkowane głównie w męskich jądrach i żeńskich jajnikach w celu regulacji rozwoju płciowego, masy mięśniowej, gęstości kości i wzrostu włosów.

Aneuploidia odnosi się do nieprawidłowości w liczbie chromosomów w komórce, w której występuje nadmiar lub niedobór jednego lub wielu chromosomów. To odchylenie od normalnej liczby chromosomów (diploidalnej) często prowadzi do różnych zaburzeń genetycznych. Najczęstszym przykładem jest zespół Downa, spowodowany dodatkową kopią chromosomu 21.

Angiogeneza to proces fizjologiczny polegający na wzroście nowych naczyń krwionośnych z wcześniej istniejących. Występuje głównie podczas rozwoju, gojenia się ran i tworzenia tkanki ziarninowej, jest również krytycznym krokiem w przejściu nowotworów ze stanu łagodnego do złośliwego.

Naczyniakomięśniakotłuszczak nerki to łagodny guz nerki składający się z naczyń krwionośnych, mięśni i tłuszczu. Zwykle nie jest nowotworowy i często pozostaje niewykryty, chyba że powoduje objawy lub powikłania.

Anoreksja, medycznie znana jako Anorexia Nervosa, jest poważnym i potencjalnie zagrażającym życiu zaburzeniem zdrowia psychicznego, charakteryzującym się samogłodzeniem i nadmierną utratą wagi. Osoby cierpiące na tę chorobę odczuwają irracjonalny strach przed przybraniem na wadze i mają zniekształcony obraz ciała. Leczenie zazwyczaj obejmuje multidyscyplinarne podejście integrujące elementy medyczne, żywieniowe i terapeutyczne.

Apoptoza to zaprogramowany mechanizm śmierci komórek w organizmie, działający jako naturalny proces niszczenia starych, wadliwych lub szkodliwych komórek. Ma on kluczowe znaczenie dla utrzymania równowagi w różnych funkcjach organizmu, od rozwoju embrionalnego po homeostazę u dorosłych. Jest on często przedmiotem badań w kontekście chorób, zwłaszcza nowotworów, w których regulacja apoptozy zawodzi.

Apoptoza zewnątrzpochodna to proces, w którym komórki są zaprogramowane na śmierć jako sposób kontrolowania wzrostu komórek i utrzymania równowagi w organizmie. Proces ten jest wyzwalany przez sygnały zewnętrzne, które aktywują receptory śmierci na powierzchni komórki, prowadząc do serii zdarzeń skutkujących śmiercią komórki.

Asparaginaza jest enzymem terapeutycznym stosowanym w leczeniu, w szczególności w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL). Działa poprzez rozkład asparaginy, aminokwasu kluczowego dla wzrostu komórek, hamując w ten sposób proliferację złośliwych komórek, które w dużym stopniu polegają na asparaginie.

Azbest jest naturalnie występującym minerałem o właściwościach żaroodpornych. Był szeroko stosowany w budownictwie i produkcji ze względu na swoją wytrzymałość i ognioodporność. Jednak jego włókna mogą powodować poważne problemy zdrowotne, takie jak rak płuc i międzybłoniak, gdy są wdychane lub połykane, co doprowadziło do zakazu jego stosowania w wielu krajach.

Beta ludzka gonadotropina kosmówkowa (Beta HCG) to hormon wytwarzany przez komórki związane z ciążą. Zwykle wykrywa się go w badaniach krwi lub moczu w celu potwierdzenia ciąży lub jako część testu przesiewowego w kierunku niektórych wad wrodzonych. Może być również stosowany w diagnostyce medycznej do wykrywania niektórych nowotworów.

Białe krwinki, znane również jako leukocyty, są kluczowymi składnikami układu odpornościowego, które bronią organizm zarówno przed chorobami zakaźnymi, jak i obcymi materiałami. Pochodzą one z komórek macierzystych w szpiku kostnym i dzielą się na granulocyty (neutrofile, eozynofile, bazofile) i niegranulocyty (limfocyty, monocyty).

"Zinc Finger Protein" odnosi się do struktury w białkach, która umożliwia im interakcję z DNA, RNA lub innymi białkami. Struktura ta zawiera jon cynku, który stabilizuje fałd. Odgrywają one kluczową rolę w różnych funkcjach biologicznych, w tym w regulacji genów, naprawie DNA oraz fałdowaniu lub składaniu białek.

Biomarker, skrót od markera biologicznego, jest mierzalnym wskaźnikiem pewnego stanu biologicznego lub stanu. Odnosi się do szerokiej kategorii objawów medycznych, które można zaobserwować poza pacjentem, które mogą wskazywać na obecność, nasilenie lub postęp choroby lub skuteczność leczenia.

Biomarkery białkowe to specyficzne białka występujące w organizmie, które mogą być mierzone i wykorzystywane do wskazywania stanu biologicznego, takiego jak obecność choroby lub stanu. Pomagają one w diagnozowaniu chorób, przewidywaniu postępu choroby i monitorowaniu odpowiedzi na leczenie.

Brodawczak przewodów piersiowych to niewielki, łagodny guz, który tworzy się w przewodach mlecznych piersi. Często charakteryzuje się wzrostem przypominającym brodawkę i może powodować wydzielinę z brodawki sutkowej lub dyskomfort. Choć nie jest nowotworem, może wymagać usunięcia w celu złagodzenia objawów lub wykluczenia raka.

Brodawczak wewnątrzprzewodowy to niewielki, łagodny guz, który tworzy się w przewodach mlecznych piersi, w pobliżu brodawki sutkowej. Może powodować upławy i dyskomfort, ale nie jest nowotworem. Może jednak nieznacznie zwiększać ryzyko rozwoju raka piersi w przyszłości.

CA 125, czyli antygen nowotworowy 125, to białko, którego poziom jest często podwyższony we krwi kobiet z rakiem jajnika. Jest ono wykorzystywane jako biomarker w testach medycznych do monitorowania odpowiedzi na leczenie lub wykrywania nawrotów u pacjentek z tym typem raka. Jest również wykorzystywany jako narzędzie diagnostyczne, choć nie jest specyficzny, ponieważ inne choroby mogą również podnosić poziom CA 125.

CA 19-9, czyli antygen węglowodanowy 19-9, to marker nowotworowy stosowany głównie do monitorowania odpowiedzi na leczenie i nawrotów choroby u pacjentów z rakiem trzustki. Może być również podwyższony w innych nowotworach przewodu pokarmowego i stanach, takich jak marskość wątroby i zapalenie trzustki. Nie jest zalecany do badań przesiewowych w kierunku raka u osób bezobjawowych ze względu na niespecyficzne wyniki.

"CAYAs" to akronim odnoszący się do "dzieci, młodzieży i młodych dorosłych", szczególnie w badaniach medycznych koncentrujących się na pacjentach z rakiem w wieku poniżej 39 lat.

Całkowita remisja to termin używany w medycynie do opisania braku wszelkich oznak raka w odpowiedzi na leczenie. Chociaż choroba jest niewykrywalna, niekoniecznie oznacza to, że rak został wyleczony, ponieważ nadal może być obecny na poziomie mikroskopowym.

Choroba resztkowa odnosi się do niewielkiej ilości komórek nowotworowych, które mogą pozostać w organizmie po leczeniu, co może prowadzić do nawrotu, jeśli nie zostanie skutecznie opanowane.

Ciała apoptotyczne to małe, związane z błoną pęcherzyki, które tworzą się, gdy komórka przechodzi apoptozę, która jest rodzajem zaprogramowanej śmierci komórki. Podczas tego procesu składniki komórki są rozkładane i pakowane do tych ciał, które są następnie zazwyczaj pochłaniane i trawione przez pobliskie komórki.

"Cribriform" to termin używany w anatomii i histologii, odnoszący się do struktury, która wygląda na perforowaną lub przypominającą sito. Termin ten jest często używany do opisania wzoru strukturalnego charakteryzującego się licznymi okrągłymi, małymi otworami - przypominającymi sito. Termin ten jest często używany w odniesieniu do blaszki sitowej kości sitowej w czaszce lub w procesach patologicznych, takich jak rak sitowy.

Cykl komórkowy to sekwencja zdarzeń, przez które przechodzi komórka, obejmująca okres od jej powstania do podziału na dwie komórki potomne. Obejmuje on takie etapy jak faza wzrostu (G1), synteza DNA (faza S), druga faza wzrostu (G2) i mitoza (faza M). Proces ten zapewnia zarówno wzrost, jak i naprawę tkanek w organizmach wielokomórkowych.

Cytokiny to małe białka uwalniane przez komórki, które mają określony wpływ na interakcje, komunikację lub zachowanie komórek. Cytokiny odgrywają kluczową rolę w zdrowiu i chorobie, szczególnie w odpowiedzi immunologicznej. Cytokiny wspomagają komunikację między komórkami w odpowiedzi immunologicznej i stymulują ruch komórek w kierunku miejsc zapalenia, infekcji i urazów.

Czynnik rakotwórczy odnosi się do każdej substancji, radionuklidu lub promieniowania, które sprzyjają kancerogenezie, czyli powstawaniu raka. Ich działanie polega na zmianie metabolizmu komórkowego lub bezpośrednim uszkodzeniu DNA w komórkach, co z kolei może indukować rozwój nowotworów. Dlatego narażenie na czynniki rakotwórcze zwiększa ryzyko zachorowania na raka. Przykłady obejmują dym tytoniowy, azbest i niektóre chemikalia.

Czynnik wzrostu to naturalnie występująca substancja, często białko, która odgrywa kluczową rolę w stymulowaniu wzrostu, proliferacji i różnicowania komórek. Są one niezbędne do regulacji różnych procesów komórkowych oraz utrzymania zdrowia i witalności organizmu. Czynniki wzrostu działają w szczególności poprzez wiązanie się z receptorami na powierzchni komórek, wyzwalając zmiany komórkowe.

Czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF) to białko, które stymuluje wzrost naczyń krwionośnych. Mówiąc dokładniej, promuje angiogenezę (tworzenie nowych naczyń krwionośnych z już istniejących), przepuszczalność naczyń krwionośnych i wzrost komórek śródbłonka. Odgrywa znaczącą rolę w różnych procesach biologicznych, takich jak rozwój embrionalny i gojenie się ran, ale jest również powiązany z chorobami takimi jak rak.

Czynniki prognostyczne to specyficzne cechy, które pomagają przewidzieć prawdopodobny wynik lub przebieg choroby u pacjenta. Czynniki te mogą obejmować wiek, stadium choroby i określone markery biologiczne i pomagają pracownikom służby zdrowia w określeniu najlepszego podejścia do leczenia.

Częściowa odpowiedź odnosi się do sytuacji, w której pacjent doświadcza regresji choroby lub jej objawów, ale nie w stopniu całkowitego wyeliminowania. Jest ona powszechnie stosowana w opiece zdrowotnej, zwłaszcza w leczeniu raka, gdzie wskazuje na znaczne zmniejszenie rozmiaru guza lub markerów choroby, ale nie na ich całkowite zniknięcie.

DNA, skrót od kwasu dezoksyrybonukleinowego, jest istotną cząsteczką występującą we wszystkich żywych organizmach. Zawiera unikalny kod genetyczny, który determinuje cechy żywej istoty. DNA o strukturze podwójnej helisy zawiera pary nukleotydów, które tworzą geny, podstawowe jednostki dziedziczności.

Dyskeratoza to stan chorobowy charakteryzujący się nieprawidłowym rozwojem keratyny w skórze, co prowadzi do zmian w teksturze i wyglądzie skóry. Może być związana z różnymi zaburzeniami skóry i może wiązać się z czynnikami genetycznymi.

"Dysplazja" odnosi się do nieprawidłowego wzrostu lub rozwoju komórek, tkanek lub narządów. Często wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka. Może wystąpić w dowolnym miejscu w organizmie, na przykład w szyjce macicy (dysplazja szyjki macicy) lub biodrze (dysplazja biodra). Stan ten nie musi oznaczać raka, ale jest istotny w identyfikacji zmian przedrakowych.

Długoterminowa opieka kontrolna (LTFU) jest ważna dla dzieci, młodzieży i młodych dorosłych, którzy przeżyli raka, ze względu na wysokie ryzyko wystąpienia późnych skutków. Opieka długoterminowa obejmuje profilaktykę, wczesne wykrywanie i leczenie późnych następstw choroby w celu poprawy jakości przeżycia. Ponadto obserwacja stanowi okazję do zaoferowania odpowiednich dla wieku informacji na temat choroby, leczenia i zdrowego stylu życia, a także praktycznych porad dotyczących ubezpieczenia, edukacji lub pracy oraz wsparcia psychospołecznego. Aktualne wytyczne LTFU dotyczące problemów ze zdrowiem psychicznym wskazują, że świadczeniodawcy opieki zdrowotnej i osoby, które przeżyły chorobę nowotworową w dzieciństwie, wieku młodzieńczym i młodzi dorośli powinni być świadomi, że osoby te są narażone na ryzyko wystąpienia objawów zaburzeń psychicznych. W przypadku wszystkich osób, które przeżyły chorobę nowotworową, zalecany jest nadzór nad: - Depresja i zaburzenia nastroju - Niepokój - Cierpienie psychiczne - Stres pourazowy - Problemy behawioralne - Myśli samobójcze Wytyczne zalecają, aby nadzór nad zdrowiem psychicznym pacjentów w trakcie leczenia raka i osób, które przeżyły chorobę, rozpoczął się podczas pierwszej wizyty kontrolnej i był kontynuowany przez całe życie. Nadzór nad zdrowiem psychicznym jest zalecany dla wszystkich osób, które przeżyły chorobę nowotworową podczas każdej wizyty kontrolnej (lub podczas ogólnych badań lekarskich).

Eozynofile to rodzaj białych krwinek, które odgrywają kluczową rolę w układzie odpornościowym. Komórki te powstają w szpiku kostnym i można je znaleźć w krwiobiegu i wyściółce jelit. Eozynofile są znane ze zwalczania pasożytów i kontrolowania mechanizmów związanych z alergią i astmą. Wzrost liczby eozynofili, znany jako eozynofilia, często wskazuje na infekcję pasożytniczą lub reakcję alergiczną.

Erytrocyt, znany również jako czerwona krwinka, odgrywa fundamentalną rolę w układzie krążenia organizmu, transportując tlen z płuc do tkanek ciała. Te komórki o dwuwklęsłym kształcie, wypełnione hemoglobiną, umożliwiają im wiązanie i przenoszenie tlenu i dwutlenku węgla. Brakuje im jąder, dzięki czemu hemoglobina ma więcej miejsca. Erytrocyty, istotny składnik krwi, nadają jej charakterystyczny czerwony kolor.

Egzon to segment cząsteczki DNA lub RNA zawierający informacje kodujące sekwencję białka lub peptydu. Jest on niezbędny do ekspresji genetycznej, w której te zakodowane sekwencje są tłumaczone w celu umożliwienia syntezy białek. Eksony mogą być również określane jako "sekwencje kodujące", ponieważ są one transkrybowane do mRNA.

Gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu (MGUS) jest stanem chorobowym, w którym we krwi obecne są nieprawidłowe białka, zwane białkami monoklonalnymi lub białkami M. Zazwyczaj jest ona nieszkodliwa, ale czasami może prowadzić do poważnych zaburzeń, takich jak nowotwory krwi. MGUS nie ma wyraźnych objawów i jest często wykrywana podczas rutynowych badań krwi.

Granulki cytotoksyczne to wyspecjalizowane struktury znajdujące się w niektórych komórkach odpornościowych, takich jak cytotoksyczne limfocyty T i komórki naturalnych zabójców. Granulki te zawierają białka, które mogą niszczyć zainfekowane lub nowotworowe komórki, pomagając układowi odpornościowemu chronić organizm przed chorobami.

Granulocyt to rodzaj białych krwinek charakteryzujący się obecnością ziarnistości w cytoplazmie. Istnieją trzy ich rodzaje: neutrofile, eozynofile i bazofile. Granulocyty odgrywają kluczową rolę w układzie odpornościowym organizmu, przede wszystkim radząc sobie z atakującymi bakteriami i infekcjami.

Gruczolak to rodzaj nienowotworowego (łagodnego) guza wywodzącego się z tkanki gruczołowej. Chociaż większość gruczolaków nie stanowi zagrożenia, mogą one stać się złośliwe (rakowe). Gruczolaki mogą powstawać w dowolnym gruczole w organizmie, w tym między innymi w płucach, nadnerczach, okrężnicy i przysadce mózgowej. Objawy i leczenie różnią się w zależności od ich lokalizacji.

Gruczolakorak to rodzaj raka, który rozpoczyna się w komórkach gruczołowych, które znajdują się w różnych narządach ciała. Komórki te wydzielają między innymi śluz, enzymy trawienne lub hormony. Gruczolakoraki mogą występować w różnych częściach ciała, najczęściej w płucach, okrężnicy, prostacie i piersiach. Jest to nowotwór złośliwy, a leczenie różni się w zależności od lokalizacji i stadium choroby.

Guz odnosi się do masy lub grudki nieprawidłowych komórek w ciele, które mogą być łagodne (nienowotworowe), przednowotworowe (przednowotworowe) lub złośliwe (nowotworowe). Guzy mogą występować w dowolnym miejscu w organizmie i mogą rosnąć powoli lub szybko. Mogą powodować objawy ze względu na swój rozmiar lub lokalizację, lub mogą być bezobjawowe. Guzy są zazwyczaj diagnozowane za pomocą badań obrazowych, biopsji i innych badań medycznych.

Guz mózgu to nieprawidłowy wzrost lub masa komórek w mózgu. Guzy te mogą być łagodne (nienowotworowe) lub złośliwe (nowotworowe) i mogą pochodzić z samej tkanki mózgowej lub z innych części ciała, rozprzestrzeniając się do mózgu. Obecność guza mózgu może zakłócać normalne funkcjonowanie mózgu poprzez ucisk otaczających struktur, powodując objawy neurologiczne i potencjalnie prowadząc do poważnych problemów zdrowotnych. Diagnostyka i leczenie guzów mózgu obejmuje różne interwencje medyczne, takie jak badania obrazowe, zabiegi chirurgiczne, radioterapię i chemioterapię, w zależności od rodzaju, lokalizacji i charakterystyki guza.

Guz pierwotny to pierwotny wzrost komórek nowotworowych, który początkowo tworzy się w organizmie. Zazwyczaj jest to pierwsze wskazanie lub początek raka w określonym narządzie lub tkance. Guz pierwotny może dawać przerzuty, rozprzestrzeniając się na różne części ciała, powodując powstawanie guzów wtórnych. Leczenie często ukierunkowane jest najpierw na guz pierwotny, aby powstrzymać dalsze rozprzestrzenianie się raka.